බිලියන ගණනක් පාඩු ලැබූ පකිස්ථාන රාජ්ය ගුවන් සේවය පෞද්ගලික සමාගමකට විකුණුවේ කොහොම ද?
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Getty Images
- Author, තන්වීර් මලික්
- Role, බීබීසී උර්දු
පකිස්ථානයේ ජාතික ගුවන් සේවය වන පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය (PIA) මිල දී ගැනීම සඳහා පැවති විවෘත ලංසු තැබීමේදී ආරිෆ් හබීබ් ප්රමුඛ සමාගම් සමූහයක් පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 135ක ලංසුවක් සාර්ථකව තැබීමට සමත් විය.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කිරීමේ ක්රියාවලිය අතරතුර, ආරිෆ් හබීබ් සහ ලකී සමූහ අතර විවෘත ලංසු තැබීමේ අදියරක් අඟහරුවාදා දිනයේදී පවත්වන ලද අතර, එහිදී ආරිෆ් හබීබ් සමූහය ඇතුළු සමාගම් හතරක් එක්ව රුපියල් බිලියන 135ක් වූ ඉහළ ම ලංසුව තැබීය.
ආරිෆ් හබීබ් සමූහයට ආරිෆ් හබීබ් සමාගම, ෆාතිමා පොහොර සමාගම, සිටි පාසල සහ ලේක් සිටි හෝල්ඩින්ග්ස් ඇතුළත් වේ.
මීට පෙර, කණ්ඩායම් තුනක් ලංසු ඉදිරිපත් කර තිබිණි. මෙම අවස්ථාව සජීවීව විකාශය කෙරුණු අතර පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය මිල දී ගැනීම සඳහා ලංසු තැබීම විවෘත කරමින් පළමු ලංසුව වූ පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 101.5ක ලංසුව ඉදිරිපත් කළේ ලකී සමූහය යි.
ඊට අමතරව, එයාර් බ්ලූ සමාගම රුපියල් බිලියන 26.5ක ලංසුවක් ඉදිරිපත් කළේ ය. තුන්වන සහ අවසාන ලංසුව ආරිෆ් හබීබ් සමූහය සහ එහි හවුල්කාර සමාගම් වෙතින් ඉදිරිපත් වූ අතර එය පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 115ක ඉහළ ම ලංසුව ලෙස සටහන් විය.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය විකිණීම සඳහා අවම මිල ලෙස පකිස්ථාන රජය විසින් පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 100ක් නියම කර තිබිණි.
දෙවන අදියරේදී විවෘත ලංසු තැබීම සිදුවූයේ ආරිෆ් හබීබ් සමූහය සහ ලකී සමූහය අතරයි. මෙම අදියරේදී, ලංසු තැබීම රුපියල් බිලියන 115කින් ආරම්භ වූ අතර සෑම නව ලංසුවක් ම පෙර ලංසුවට වඩා අවම වශයෙන් රුපියල් මිලියන 250ක් වැඩි විය යුතු විය. මෙම කාලය තුළ පවා, ඉහළ ම ලංසුව ආරිෆ් හබීබ් සමූහය විසින් පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 135ක් ලෙස තබන ලද අතර එය අවසාන ලංසුව ලෙස සටහන් විය.
මීට පෙර, පෞද්ගලීකරණ උපදේශක මුහම්මද් අලි පවසා තිබුණේ, විවෘත ලංසු තැබීමේදී ඉහළ ම ලංසුව ඉදිරිපත් කරන කණ්ඩායම සාර්ථක කණ්ඩායම ලෙස සලකා කටයුතු කරන බවයි. බීබීසීය වෙත අදහස් දක්වමින් පෞද්ගලීකරණ කොමිසමේ ප්රකාශකයෙකු පැවසුවේ, සාර්ථක වන කණ්ඩායමට පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ කොටස්වලින් සියයට 75ක් අලෙවි කරනු ලබන අතර සාර්ථක වන ලංසුකරුට ඉතිරි සියයට 25ක කොටස් ප්රමාණය ද අත්පත් කර ගැනීමට අවස්ථාව හිමිවන බවයි.
මෙය පකිස්ථානයේ වත්මන් රජය විසින් පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කිරීමට ගත් දෙවන උත්සහය බව සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
මේ සඳහා දැරූ පළමු උත්සහය පසුගිය වසරේදී අසාර්ථක වූයේ, රජය එහි අවම මිල පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 85ක් ලෙස නියම කර තිබියදී එක් සමාගමක් පමණක් පකිස්ථාන ජාතික ගුවන් සේවය රුපියල් බිලියන දහයකට මිල දී ගැනීම සඳහා ලංසු තැබූ අවස්ථාවේදී ය.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය යනු, සීමා සහිත පොදු සමාගමක් වන අතර එහි ප්රාග්ධනයෙන් සියයට 96ක් පමණ රජය සතු වේ. එය ජාතික භාණ්ඩාගාරයට වාර්ෂිකව පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන ගණනක පාඩු සිදු කළ රජයේ අනුග්රහය ලත් ආයතනවලින් එකකි.
පසුගිය දශක දෙක තුළ පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ මූල්ය තත්ත්වය පිළිබඳ කිසියම් පුවතක් වාර්තා වූ සෑම අවස්ථාවක ම, එය සඳහන් කරනු ලැබුවේ සෑම වසරක ම ඉහළ යන එහි මූල්ය හිඟය පිළිබඳවයි. කෙසේ වෙතත්, වසර 21ක දිගු කාලයකට පසු මෙම වසරේ අප්රේල් මාසයේදී සමාගම පළමු වරට ලාභ ලබා ඇති බව රජය ප්රකාශ කළේය.
'කොටස්වලින් සියයට 75ක් විකිණීමට ඇත'
උණුසුම් පුවත්, විශ්ලේෂණ සහ විශේෂ විශේෂාංග ඔබේ දුරකතනය වෙත ඍජුව ම ලබා ගන්න.
සම්බන්ධ වීමට link එක click කරන්න
End of podcast promotion
බීබීසීය වෙත අදහස් දක්වමින් පෞද්ගලීකරණ කොමිසමේ ප්රකාශකයෙකු පැවසුවේ, අඟහරුවාදා පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ කොටස්වලින් 75%ක් විකිණීම සඳහා ලංසුවක් ඉදිරිපත් කරන අතර සාර්ථකව ලංසු තබන්නාට ඉතිරි 25% අත්පත් කර ගැනීමට ද අවස්ථාව හිමිවන බවයි.
මේ සම්බන්ධයෙන් එම ප්රකාශකයා බීබීසීය වෙත පෞද්ගලීකරණ ක්රියාවලිය පිළිබඳ අග්රාමාත්යවරයාගේ උපදේශක මුහම්මද් අලිගේ වීඩියෝවක් ද ලබා දුන් අතර, එහි ඔහු පැහැදිලි කරන්නේ සාර්ථක ලංසුකරුට රජය සතු ඉතිරි කොටස් 25% ද මිල දී ගැනීමට ද හැකි වන බව සහ ඒ සඳහා ලංසුකරුට දින 90ක් ලබා දෙන බවයි.
පෞද්ගලීකරණ උපදේශකයාට අනුව, සාර්ථක ලංසුකරු කොටස්වලින් සියයට 75ක් විකිණීමෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් තුනෙන් දෙකක් දින 90 ඇතුළත ගෙවිය යුතු අතර ඉතිරි මුදල වසරක් ඇතුළත ගෙවිය යුතු ය.
කොටස්වලින් සියයට 75ක් විකිණීමෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් සියයට හතහමාරක් පමණක් රජයට හිමිවන බවත්, ඉතිරි මුදල පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ ආයෝජනය කරන බවත්, එයට ගුවන් යානා සංඛ්යාව වැඩි කිරීම සහ එහි ක්රියාකාරිත්වය වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළත් බවත් ඔහු පැවසුවේය.
මෙහිදී මතුවන ගැටලුව ද වැදගත් වේ: වසරකට පෙර රජයට අපේක්ෂිත මිල ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ විට, එය මිල දී ගැනීමට කිසියම් පාර්ශවයකට උනන්දුවක් ඇතිවන පරිදි වසරක් තුළ පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ වෙනස් වී ඇත්තේ කුමක් ද?
පිළිතුර පවතින්නේ සමාගමේ වෙළෙඳපොළ වටිනාකම තුළ ය. පසුගිය වසරේ, පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ ණය ප්රමාණය වත්කම්වලට වඩා වැඩි වූ අතර, එනම් පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 45ක් වූ අතර, ඉන් කොටසක් ගෙවා දැමීමෙන් හෝ හුවමාරු කිරීමෙන් පසු එය දැන් රුපියල් බිලියන 30ක් බවට පත් වී ඇත.
මෙය පමණක් නොව, සාර්ථක ලංසුකරු බවට පත්වන පාර්ශවය ගුවන් යානා කල්බදු සඳහා පනවා ඇති සියයට 18ක සාමාන්ය විකුණුම් බද්දෙන් නිදහස් කරනු ඇත. එමෙන් ම පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය විසින් ගෙවිය යුතු බදුවලින් කොටසක් ද මව් සමාගමට මාරු කෙරෙනු ඇත.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Getty Images
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය විකිණීමෙන් රජයට ලැබෙන ප්රතිලාභය කුමක් ද?
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය විකිණීමෙන් රජයට ලැබෙන ප්රතිලාභය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් පෞද්ගලීකරණ කොමිසමේ ප්රකාශකයා පැවසුවේ, රජය සියයට 75ක කොටස් සඳහා ගෙවන මුදලින් සියයට හතහමාරක් පමණක් තබා ගන්නා බවයි. ඉතිරි මුදල පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය වෙත ලබා දෙන බවත් – එනම් සාර්ථක වන ලංසුකරු මෙම මුදල් සමාගම සඳහා පමණක් භාවිත කිරීමට බැඳී සිටින බවත් ඔහු පැවසුවේ ය.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය විකිණීමෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් රජයට ලැබෙන්නේ සියයට හතහමාරක් පමණක් වුව ද, ඉන් රජයට සෑම වසරක ම සිදුවන රුපියල් බිලියන ගණනක පාඩුව නතර වන බව විශේෂඥයෝ පවසති.
පෞද්ගලීකරණ විශේෂඥ ෂාබාස් ජමිල් පැවසුවේ, මේත් සමග පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පවත්වාගෙන යාම සඳහා භාණ්ඩාගාරයෙන් ප්රතිපාදන වෙන් කිරීම හේතුවෙන් රජයට සෑම වසරක ම මුහුණපෑමට සිදු වූ මූල්ය හිඟයට මුහුණ දීමට ද සිදු නොවනු ඇති බවයි.
පකිස්ථාන ගුවන් සේවය ගෙවිය යුතු හිඟ ණයවලින් රුපියල් බිලියන 650කට වඩා රජය PIA හෝල්ඩින් සමාගමට මාරු කර ඇති බව සැලකිල්ලට ගත යුතු ය.
ෂාබාස් ජමිල්ට අනුව, අතීතයේදී බැංකු එම ආකෘතියට ම පෞද්ගලීකරණය කරන ලද අතර දැන් පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය ද එම මාර්ගය ඔස්සේ ම පෞද්ගලීකරණය කෙරෙමින් පවතී.
ඡායාරූප මූලාශ්රය, Getty Images
පෞද්ගලීකරණයෙන් පසු පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ සේවකයින්ට සහ වත්කම්වලට කුමක් සිදුවේ ද?
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කිරීමට අතීතයේ ගත් උත්සහයන්වලදී, එහි සේවකයින් සහ වත්කම් පිළිබඳ ගැටලුව සාකච්ඡාවට ලක් විය.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය සතුව දැනට ගුවන් යානා 38ක් ඇති අතර, ඉන් 18ක් පමණක් මෙහෙයුම් සඳහා යොදා ගැනේ. ලොව පුරා නගර 78ක පිහිටි ගුවන් තොටුපළ වෙත ගොඩබෑමේ අයිතිය එයට ඇත.
එම ස්ථානවලට ලන්ඩන් සහ යුරෝපීය රටවල නගර ඇතුළත් වේ. ඊට අමතරව, පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය කැනඩාවට ද පියාසර කරයි, නමුත් එක්සත් ජනපදය තුළ ඊට පැනවූ තහනම තවමත් ක්රියාත්මක වේ.
පෞද්ගලීකරණ උපදේශකවරයාට අනුව, වසර හයකට හෝ හතකට පෙර, පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයට අනියුක්ත සේවකයින් සංඛ්යාව 11,500ක් වූ නමුත් වර්තමානයේ මෙම සංඛ්යාව 6,500ක් පමණ වේ.
එය පෞද්ගලීකරණය කිරීමෙන් අනතුරුව මෙම සේවකයින්ගේ රැකියා සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් එම ප්රකාශකයා පැවසුවේ, ඔවුන්ට වසරක කාලයක් ගැටලුවකින් තොරව රැකියාවේ නිරත විය හැකි බව යි.
පෞද්ගලීකරණ උපදේශකවරයාට අනුව, වත්මන් සේවකයින්ට වසරක් සඳහා වැටුප් සහ අනෙකුත් ප්රතිලාභ අඛණ්ඩව හිමිවනු ඇත. වසරකට පසු සේවකයින් විශාල පිරිසක් සේවයෙන් පහ කරනු ඇතැයි සිතිය නොහැකි නමුත්, ස්වේච්ඡාවෙන් තම රැකියාවෙන් ඉවත් වන ලෙස ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලීමක් කළ හැක.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ විශ්රාමික සේවකයින්ගේ විශ්රාම වැටුප්, වෛද්ය කටයුතු සඳහා අවශ්ය මුදල් සහ වට්ටම් සහිත ටිකට්පත් වෙනුවෙන් මුදල් PIA හෝල්ඩින් සමාගම විසින් ගෙවනු ලබන බව ඔහු පවසයි.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයට එහි ප්රධාන ව්යාපාරයට, එනම් මෙහෙයුම්වලට අදාළ දේපළවලට අමතරව, නිව් යෝර්ක් සහ පැරිසියේ රූස්වෙල්ට් සහ ස්ක්රයිබ් හෝටල් වැනි වටිනා දේපළ ද පවතින බව සැලකිය යුතු ය.
පෞද්ගලීකරණ උපදේශකවරයාට අනුව, මෙම වත්කම් පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කිරීමේ ගනුදෙනුවේ කොටසක් නොවන අතර, ගනුදෙනුවට ඇතුළත් වන්නේ එහි භාණ්ඩ, මගීන්, මුළුතැන්ගෙය සහ පුහුණුව ආශ්රිත වත්කම් වේ.
වසරකට පෙර රුපියල් බිලියන ගණනක් පාඩු ලබමින් සිටි ගුවන් සමාගම ලාභ ලැබුවේ කෙසේ ද?
2024 වාර්තාවට අනුව, පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පකිස්ථාන රුපියල් බිලියන 9.3ක මෙහෙයුම් ලාභයක් සහ රුපියල් බිලියන 26.2ක ශුද්ධ ලාභයක් උපයා ඇත.
2023දී එහි ශුද්ධ අලාභය රුපියල් බිලියන 75ක් වූ බව සැලකිය යුතුය.
ජාතික ගුවන් සේවය විසින් නිකුත් කරන ලද ප්රකාශයකට අනුව, පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ මෙහෙයුම් ආන්තිකය සියයට 12කට වඩා වැඩි වූ අතර එය ලොව හොඳ ම ගුවන් සමාගම්වල කාර්ය සාධනයට සමාන විය. මෙහෙයුම් පිරිවැයට ගුවන් යානා ඉන්ධන, පරිපාලන වියදම්, බෙදා හැරීමේ පිරිවැය යනාදිය ඇතුළත් වේ.
පකිස්ථාන රජයේ අනුග්රහය යටතේ, මිනිස් බලය සහ වියදම් සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීම, ලාභදායී මාර්ග ඒකාබද්ධ කිරීම, පාඩු ලබන මාර්ග ඉවත් කිරීම සහ ශේෂ පත්ර ප්රතිව්යුහගත කිරීම ඇතුළුව සංවිධානය තුළ පුළුල් ප්රතිසංස්කරණ සිදු කළ බව පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පැවසීය.
එම ප්රකාශයේ සඳහන් වූයේ පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය ලාභ උපයන තත්ත්වයට නැවත පැමිණීම මගින් එහි කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවෙනවා පමණක් නොව එය රටේ ආර්ථිකයට ද ප්රයෝජනවත් බවයි.
මෙම නිවේදනය සම්බන්ධයෙන් බ්ලූම්බර්ග් විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තාවකට අනුව, PIA හෝල්ඩින් සමාගම යටතේ ජාතික ගුවන් සේවයේ වාර්ෂික ලාභය විකිණීමට පෙර ලැබීම විශාල සාර්ථකත්වයක් ලෙස සලකනු ලැබේ, කෙසේ වෙතත්, මෙය කළ හැකි වූයේ සමාගමේ ණය විශාල ප්රමාණයක් රජයේ ගිණුම්වලට මාරු කිරීමෙන් පසුව පමණි.
බ්ලූම්බර්ග් වාර්තාව පැවසුවේ, විගණනය කරන ලද මූල්ය ප්රකාශනවලට අනුව, 2024 දෙසැම්බර් මාසයෙන් අවසන් වන මූල්ය වර්ෂය තුළ පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය කොටසකට රුපියල් 5.01ක් උපයා ඇති බවයි.
2024 නොවැම්බර් මාසයේදී, පෞද්ගලීකරණ ලේකම් උස්මාන් බජ්වා, පෞද්ගලීකරණය පිළිබඳ ජාතික සභා ස්ථාවර කමිටුවට පැවසුවේ පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය මිල දී ගැනීමට උනන්දුවක් දක්වන ලංසුකරුවන්ට අවශ්ය වූයේ රජය විසින් රුපියල් බිලියන 26ක බදු වගකීම්, සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරියෙන් පකිස්ථාන ගුවන් සේවය වෙත ලබා දී ඇති රුපියල් බිලියන 10ක අතුරු මූල්ය ආධාර සහ රුපියල් බිලියන 9ක අනෙකුත් වගකීම් නිදහස් කිරීම බවයි.
පසුගිය වසරේදී පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය පෞද්ගලීකරණය කිරීම සඳහා දැරූ අසාර්ථක උත්සහයන්ගෙන් පසුව, පෞද්ගලීකරණ කටයුතු සඳහා වන ෆෙඩරල් අමාත්ය අබ්දුල් අලීම් ඛාන් පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයේ ශේෂ පත්රය නිවැරදි වන තුරු කිසිදු ශක්තිමත් ආයෝජකයෙකු ඉදිරිපත් නොවනු ඇති බව ප්රකාශ කළ බව සිහිපත් කළ යුතුය.
විශේෂඥයින්ට අනුව, රජය විසින් එහි රුපියල් බිලියන සිය ගණනක ණය පවරා ගත් බැවින් පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයට රුපියල් බිලියන ගණනක ශුද්ධ ලාභයක් උපයා ගැනීම අපහසු නොවීය.
පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය සහ එහි මූල්ය කටයුතු පෞද්ගලීකරණය කිරීම නිරීක්ෂණය කරන විශේෂඥයින්ට අනුව, රජය විසින් එහි රුපියල් බිලියන ගණනක ණය සහ ඒවායේ පොළී ගෙවීම් පවරා ගත් බැවින් පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවයට රුපියල් බිලියන ගණනක ශුද්ධ ලාභයක් උපයා ගැනීම අපහසු නොවීය. ඉන්පසු එහි ශේෂ පත්රය සම්පූර්ණයෙන් ම ශුද්ධ වූ අතර එමගින් ගුවන් සේවය ලාභ ලැබීය.
ඔවුන් පවසන්නේ රජය රුපියල් බිලියන සිය ගණනක ණය සහ ඒ සඳහා වන පොළී ගෙවීම් සැලකිල්ලට ගත් පසු, ගුවන් සමාගම් ලාභදායී වීම තවදුරටත් පුදුමයට කරුණක් නොවන බවයි.
පකිස්ථානයේ හිටපු මුදල් අමාත්ය මිෆ්තා ඉස්මයිල් බීබීසී උර්දු සේවය වෙත අදහස් දක්වමින් පැවසුවේ, පකිස්ථාන ජාත්යන්තර ගුවන් සේවය සතුව රුපියල් බිලියන 850ක ණයක් ඇති බවත්, එයින් විශාල කොටසක් රජය විසින් පවරා ගන්නා ලද බවත් ය. ඉන් පසුව එහි පොළී ගෙවීම ද රජයේ ගිණුමට හැරවුණු බවත්, එබැවින් එය ක්රියාකාරීව ලාභදායී වීමේ කිසිදු ගැටලුවක් නොමැති බවත් ය.
