ට්‍රම්ප්ගේ 'සාම මණ්ඩලය' මෙතරම් මතභේදාත්මක වන්නේ ඇයි?

පළමුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සහය හිමිවූ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ ගාසා සාම සැලැස්මේ කොටසක් වූ "නව ජාත්‍යන්තර සංක්‍රාන්ති ආයතනය" පිළිබඳව වැඩි තොරතුරු අනාවරණය වීමත් සමග දැඩි කණස්සල්ලක් මතුව තිබේ.

2003 ඉරාක ආක්‍රමණයට සහය දුන් බ්‍රිතාන්‍යයේ හිටපු අගමැති ටෝනි බ්ලෙයාර් ඇතුළු එහි විධායක මණ්ඩල සාමාජිකයින්ගේ සිට, පලස්තීනුවන් ඇතුළත් නොවීම, ස්ථිර සාමාජිකත්වය සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1ක ගාස්තුවක් අය කිරීම, එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යභාරය කුමක් ද යන්න පිළිබඳව ඇති උත්සුකයන් දක්වා අපි මෙම ලිපිය මගින් ප්‍රධාන ප්‍රශ්න කිහිපයකට පිළිතුරු සපයන්නෙමු.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට එක්වීම සඳහා ආරාධනා කර ඇත්තේ කාට ද?

වාර්තාවලට අනුව, ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට එක්වන ලෙස ආරාධනා කරමින් ලෝක නායකයින් විශාල පිරිසකට දැනටමත් ලිපි යොමු කර තිබේ:

නවසීලන්ත අගමැති ක්‍රිස්ටෝෆර් ලක්සන්ට ද මණ්ඩලයට එක්වන ලෙස ආරාධනා කර ඇති අතර ඔහු ඒ පිළිබඳ "සලකා බලමින් සිටින" බව පැවසීය.

තායි විදේශ අමාත්‍යංශය ද එම තොරතුරු සමාලෝචනය කරමින් සිටින බව පැවසීය.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වීමට එකඟ වී තිබෙන්නේ කවුද?

දැනටමත් ප්‍රසිද්ධියේ එකඟ වී ඇති අය අතර:

වියට්නාම් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මහලේකම් ටෝ ලාම් ද යෝජනාව පිළිගෙන ඇති බව වාර්තා වන අතර, බෙලාරුසියානු ජනාධිපති ඇලෙක්සැන්ඩර් ලුකෂෙන්කෝ පවසා ඇත්තේ තමන් "සහභාගී වීමට සූදානම්" බවයි.

කැනේඩියානු අගමැති මාර්ක් කාර්නි ද ආරාධනාව පිළිගෙන ඇති නමුත් ස්ථිර සාමාජිකයෙකු වීමට මුදල් නොගෙවයි.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වීමට අවශ්‍ය වන්නේ මොනවා ද?

එක්සත් ජනපද නිලධාරියෙකු CBS ප්‍රවෘත්ති වෙත පැවසුවේ, සාම මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වීම සඳහා සුදුසුකම් සපුරාලීමට අවශ්‍ය නොවන නමුත් වසර තුනක කාලයක් නොව ස්ථිර සාමාජිකත්වය අවශ්‍ය රටවලට ඩොලර් බිලියන 1ක් ගෙවීමට සිදුවන බව ය.

මෙම මුදල් ගාසා තීරයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා වන අරමුදල් සැපයීමට උපකාරී වනු ඇති බව නිලධාරීහු පැවසූහ.

රොයිටර්ස් පුවත් සේවය නිරීක්ෂණය කළ, අදාළ ලිපිය සහ ප්‍රඥප්ති කෙටුම්පතට අනුව, ට්‍රම්ප් ජනාධිපති ධූරයෙන් ඉවත් වූ පසුව පවා ජීවිත කාලය පුරාම එම මණ්ඩලයේ සභාපතිත්වය දරන අතර, පසුව අනෙකුත් ගැටුම්වලට මැදිහත් වීම සඳහා ද එහි කටයුතු පුළුල් කරනු ඇත.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය දුර්වල කළ හැකි ද?

ගෝලීය ගැටුම් විසඳීම සඳහා සාම මණ්ඩලය "නිර්භීත නව ප්‍රවේශයක්" ගනු ඇතැයි ට්‍රම්ප් සිය ලිපියේ සඳහන් කර තිබේ. මෙය දැනට සාමය ඇති කිරීම සහ සාම සාධක කටයුතු මෙන් ම ජාත්‍යන්තර සම්බාධක පැනවීම සඳහා වගකිව යුතු එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ කාර්යභාරය දුර්වල කළ හැකි බව විචාරකයෝ පවසති.

"වඩා නම්‍යශීලී සහ ඵලදායී" ජාත්‍යන්තර සාම ආයතනයක් අවශ්‍ය බව සඳහන් කරමින් මෙය ඇරඹෙන බව ත් කල් පවතින සාමය සඳහා බොහෝ විට අසාර්ථක වූ ආයතනවලින් ඉවත් වීමට ධෛර්යය අවශ්‍ය බව ත් ඊශ්‍රායල හාරෙට්ස් පුවත්පත වාර්තා කළේය.

"මෙම සන්ධිස්ථානය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව 2803 සමග සම්පූර්ණයෙන් ම අනුකූල වේ," සාම මණ්ඩලය පිළිබඳ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් ධවල මන්දිරය පැවසුවේය.

නමුත් ප්‍රංශ ජනාධිපතිවරයාට සමීප මූලාශ්‍රයක් AFP වෙත පැවසුවේ, මෙම සැලැස්ම ගාසා තීරයට පමණක් සීමා නොවන බවත් එය විශාල ගෝලීය ගැටලුවලට බලපාන බවත් ය. "ඒක බරපතළ ප්‍රශ්න මතු කරනවා. විශේෂයෙන් ම, එක්සත් ජාතීන්ගේ නීතිරීති හා පද්ධතියට ගරු කරනවා ද යන්න පිළිබඳව. එයට කිසි විටෙකත් අභියෝග නොකළ යුතු හෝ දුර්වල නොකළ යුතු යි."

මේ අතර, ක්වින්සි ආයතනයේ කලීඩ් එල්ගින්ඩි රොයිටර්ස් පුවත් සේවයට පැවසුවේ: "පරිපාලනයට සාම මණ්ඩලයේ කාර්යභාරය පුළුල් කිරීමට අවශ්‍ය බව පෙනෙනවා වගේ ම වත්මන් එක්සත් ජාතීන්ගේ පද්ධතිය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම ගැන පවා සාකච්ඡා කරනවා."

"ගාසා තීරය ආරම්භය විය හැකි බව පැහැදිලියි. ඒත් ට්‍රම්ප් පරිපාලනය සම්බන්ධයෙන් ගත්තා ම ඒක මණ්ඩලයේ අවසානය නොවෙයි."

ට්‍රම්ප් පරිපාලනය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ලබා දෙන එක්සත් ජනපද අරමුදල් දැනටමත් කපා හැර තිබේ. ගාසා යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ආරක්ෂක මණ්ඩලය පියවර ගැනීම එක්සත් ජනපද නිශේධ බලය මගින් වළක්වා ඇත. 2026 ජනවාරි 7 වන දින, ට්‍රම්ප් එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස සම්මුතිය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අරමුදල ඇතුළුව "එක්සත් ජනපද ජාතික අවශ්‍යතාවලට එරෙහිව යන්න" යැයි පැවසූ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආයතන 31කින් එක්සත් ජනපදය ඉවත් කර ගැනීමේ සංදේශයකට අත්සන් තැබීය.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේ ද?

සාම මණ්ඩලයට අමතරව, ජ්‍යෙෂ්ඨ මණ්ඩල දෙකක් ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත:

"ගාසාහි ජනතාවට සාමය, ස්ථාවරත්වය සහ සමෘද්ධිය ප්‍රවර්ධනය කරන යහ පාලනය සහ උසස් තත්ත්වයේ සේවා ලබාදීම" සහතික කිරීමට මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් කටයුතු කරන බව ධවල මන්දිරය පැවසීය.

ධවල මන්දිරයට අනුව, ගාසා තීරයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතුවල ඊළඟ අදියර මෙහෙයවන හත් දෙනෙකුගෙන් යුත් "ආරම්භක විධායක මණ්ඩලයේ" සභාපතිත්වය ට්‍රම්ප් විසින් දරනු ඇත. අනෙකුත් සාමාජිකයින් අතර ඔහුගේ:

මෙම මණ්ඩලයේ එක්සත් රාජධානියේ හිටපු අගමැති ශ්‍රීමත් ටෝනි බ්ලෙයාර් ද සිටී. 2003දී ඉරාකය සතුව මහා පරිමාණ විනාශයක් කළ හැකි අවි ඇති බවට කරන ලද ප්‍රකාශ මත පදනම්ව ඔහු එක්සත් රාජධානිය ඉරාක යුද්ධයට ගෙන ගිය අතර පසුව එය අසත්‍ය බව ඔප්පු විය.

ධවල මන්දිරයට අනුව, ගාසා තීරය නැවත ස්ථාවර කිරීම සඳහා ඉතා වැදගත් වන නිශ්චිත ප්‍රදේශයක් හෝ කාර්යයක් සඳහා සෑම සාමාජිකයෙකු ම වගකිව යුතු ය.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයේ පලස්තීනුවන් සහ ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් නියෝජනය වෙනවා ද?

මණ්ඩල දෙකෙහි ම පලස්තීනුවන් නොමැත. ගාසා විධායක මණ්ඩලයට ඊශ්‍රායලයේ උපත ලැබූ නමුත් දැන් සයිප්‍රසයේ ජීවත් වන ඊශ්‍රායල, දේපළ වෙළෙඳාම් ක්ෂේත්‍රයේ බිලියනපතියෙකු වන යකීර් ගබායි ඇතුළත් වේ. ගාසාහි ඊශ්‍රායලයේ ක්‍රියාමාර්ග විවේචනය කළ කටාර් සහ තුර්කිය වැනි රටවල ජ්‍යෙෂ්ඨ දේශපාලනඥයෝ ද එහි සිටිති.

පලස්තීන ජාතිකයන් "වඩා පුළුල් නියෝජනයක්" අපේක්ෂා කළ බව දේශපාලනඥයෙකු වන මුස්තාෆා බර්ගවුටි බීබීසී පුවත් ලෝක සේවයේ සතිඅන්ත වැඩසටහනට පැවසීය.

"ඒක බොහෝ දුරට ජාත්‍යන්තර සාමාජිකයන් කිහිප දෙනෙකු සිටින ඇමෙරිකානු මණ්ඩලයක් වගේ," ඔහු පැවසුවේය.

කයිරෝවේ පැවති සාම සාකච්ඡා අතරතුර එකඟ වූ පරිදි පලස්තීන පරිපාලන කණ්ඩායමේ කාර්යය අපැහැදිලි වීම "ගැටලුසහගත" බව බර්ගවුටි පැවසීය.

ගාසාව නැවත ගොඩනැගීමට පහසුකම් සැලසීම සඳහා රාෆා හරස් මාර්ගය විවෘත කිරීමට ඊශ්‍රායලය දක්වන කැමැත්ත පිළිබඳව ඔහු සැක පළ කළේය.

විධායක මණ්ඩල පිළිබඳ සාකච්ඡාවලින් තමන් බැහැර කර ඇති බව ඊශ්‍රායලය පැවසීය. අගමැති නෙතන්යාහුගේ කාර්යාලය පැවසුවේ මෙය "ඊශ්‍රායලය සමග සම්බන්ධීකරණය කර නොමැති අතර එය එහි ප්‍රතිපත්තියට පටහැනි" බවයි.

ඊශ්‍රායලයේ විපක්ෂ නායක යායර් ලැපිඩ් මෙය "ඊශ්‍රායලයට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික අසාර්ථකත්වයක්" ලෙස හැඳින්වීය. අන්ත දක්ෂිණාංශික ජාතික ආරක්ෂක අමාත්‍ය ඉටමාර් බෙන්-ගිවියර් X සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමේ සටහනක් තබමින් සඳහන් කළේ, ගාසාවට නැවත ගොඩනැගීම සඳහා "පරිපාලන කමිටුවක්" අවශ්‍ය නොවන නමුත් එය හමාස් ත්‍රස්තවාදීන්ගෙන් නිදහස් කළ යුතු බවයි.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට ගාසා තීරය යළි ගොඩනැගිය හැකි ද?

එක්සත් ජාතීන්ගේ ඇස්තමේන්තුවට අනුව ගාසා තීරයේ ගොඩනැගිලිවලින් 80%ක් පමණ විනාශ වී හෝ හානි වී ඇති අතර එමගින් ටොන් මිලියන 60ක සුන්බුන් නිර්මාණය වී තිබේ. අවතැන් වූ පවුල් ශීත කාලගුණය, සීමිත නවාතැන් සහ ආහාර හිඟයන්ට ද මුහුණ දී සිටිති.

ආධාර කණ්ඩායම් පවසන්නේ තත්ත්වය යහපත් වී ඇති නමුත් ඊශ්‍රායලය තවමත් ඔවුන්ගේ රාජකාරිවලට සීමා පනවා ඇති බවයි.

ඊශ්‍රායලය පවසන්නේ තමන් මානුෂීය ආධාර සඳහා අවසර දෙන බව සහ හමාස් සංවිධානය සහන කටයුතු අඩාල කිරීම වැළැක්වීම සඳහා සීමාවක් පනවා ඇති බවයි. ඔවුහු ගාසාවේ සැපයුම් බෙදා නොහැරීම සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට දොස් පවරති.

කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් විට පවතින විශාලතම අභියෝගය වන්නේ බිඳ වැටෙමින් පවතින සටන් විරාමය පවත්වා ගැනීමය.

පලස්තීන රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා පුළුල් ගිවිසුමක කොටසක් ලෙස පමණක් තමන් නිරායුධ වන බව හමාස් සංවිධානය පවසයි. හමාස් නිරායුධ කළහොත් පමණක් තමන් ඉවත් වන බව ඊශ්‍රායලය පවසයි.

ට්‍රම්ප්ගේ සාම මණ්ඩලයට කෙතරම් ඉක්මනින් වෙනසක් ඇති කළ හැකි ද නැතහොත් කල් පවතින සාමය සඳහා සැබෑ පියවර ගත හැකි ද යන්න තවමත් පැහැදිලි නැත.

අතිරේක වාර්තාකරණය බීබීසී පුවත් ලෝක සේවයේ සැන් පෙක් විසිනි