ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ: ਦੁਨੀਆ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਠੰਢੀ, ਅਜਿਹੇ ਪੰਜ ਦਾਅਵੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਮਾਰਕੋ ਸਿਲਵਾ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਵੇਰੀਫ਼ਾਈ
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਮੇਲਨ (ਸੀਓਪੀ 30) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਝੂਠੇ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਦਾਅਵੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਫ਼ੈਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਵਿਊਜ਼ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਦਾਅਵਿਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਕੀ ਹੈ।
ਦਾਅਵਾ: ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਝੂਠੇ ਦਾਅਵੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਰਹੇ, ਫ਼ੈਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ... ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਣੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਿਊਐੱਮਓ) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 1.3 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ (ਆਈਪੀਸੀਸੀ) ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਲਾ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਵਰਗੇ ਬਾਲਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਖੋਜ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੱਥ-ਅਧਾਰਿਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਜਲਾਉਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਸਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪਰਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਧੂ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਇੱਕ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਇਸ ਕਿਮੁਤਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਇਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਬੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤੱਥ ਹੈ।"
"ਧਰਤੀ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ।"
ਦਾਅਵਾ: ਦੁਨੀਆਂ ਗਰਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਠੰਢੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਲੈਂਡ ਜਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਠੰਡਾ ਮੌਸਮ ਦੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਗਰਮ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਝੂਠਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਸਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾਕਟਰ ਜੋਸਫ਼ ਬਾਸਕੋਂਸੀਲੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਲਗਾਤਾਰ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠੰਢਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹਰ ਦਹਾਕਾ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਨਾਲੋਂ ਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 2024 ਰਿਕਾਰਡ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤਕਰੀਬਨ 1.55 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਵੱਧ ਸੀ।
ਦਾਅਵਾ: ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਜੋ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ 'ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ' ਹੈ।
ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਕੁਦਰਤ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸਾ ਮੁਤਾਬਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਆਮ ਪੱਧਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਰਗੀਆਂ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਠੰਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੌਦੇ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੂਡ ਚੇਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ "ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, DANIEL MUNOZ/AFP via Getty Images
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 2024 ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।
1750 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ 280 ਪਾਰਟਸ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਲੀਅਨ (ਪੀਪੀਐੱਮ) ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਵੱਧ ਕੇ 423 ਪੀਪੀਐੱਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਿਸ਼ੇਲ ਕਲਾਮੰਡਿਨ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਘਨ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"
ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗਰਮੀ, ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦਾਅਵਾ: ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਲੋਕਾਂ ਕਾਰਨ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ
ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਲਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਇਰਲ ਪੋਸਟਾਂ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਗ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ 'ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ' ਹੈ।
ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਡੋਲੋਰੇਸ ਆਰਮੇਂਟੇਰਸ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ , "ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ।"
ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੋੜਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਕਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਰੂਪ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ੈਲਣਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ ਆਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ (ਆਈਪੀਸੀਸੀ) ਮੁਤਾਬਕ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਫਾਇਰ ਵੈਦਰ' ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੋਕਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ, ਭਾਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅੱਗ ਜਾਂ ਹਾਦਸਾ, ਜਦੋਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਬਨਸਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਅਰਮੇਂਟੇਰਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਲੱਗਣਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਜਾਂ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ।"
"ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅੱਗ ਸਰੋਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।"
ਦਾਅਵਾ: ਜਲਵਾਯੂ 'ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ' ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, LUIS ACOSTA/AFP via Getty Image
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਹੜ੍ਹ ਜਾਂ ਤੂਫਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮੌਸਮ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਜਾਂ 'ਜੀਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ' ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੁਬਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਜਾਂ ਵੈਲੇਂਸੀਆ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਪਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਭੂ-ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਨ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਣੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 'ਕਲਾਊਡ ਸੀਡਿੰਗ' ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਆਇਓਡਾਈਡ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਕਣ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਵੇ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, AFP via Getty Images
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਟਮੌਸਫੀਅਰਿਕ ਐਂਡ ਓਸ਼ੀਅਨ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੋਵਿੰਦਸਾਮੀ ਬਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੌਸਮ ਬਦਲਨ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ।"
ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕਲਾਉਡ ਸੀਡਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਬਹਿਸਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਵੱਡੇ ਹੜ੍ਹ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੂਫਾਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਦੇ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੀਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਤਰੀਕਾ 'ਸੋਲਰ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਸੋਧ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਰਜੀ ਭੂ-ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਸਣੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਵਧ ਰਹੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੁਝ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੂ ਵਗਣਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਨਾ ਹੁਣ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
