سالگرد بمباران یمن؛ افق تاریک جنگی بی‌پایان

امروز شنبه، ۲۶ مارس (هفتم فروردین) اولین سالگرد جنگ یمن، یکی از خونبارترین مناقشات جهان است که گزارش‌های زیادی در مورد آن منتشر نمی‌شود. درست یک سال از زمانی که ائتلاف به رهبری عربستان سعودی حملات هوایی علیه نیروهای شورشی یمن را آغاز کرد، می‌گذرد.

بنا به گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان طی ۱۲ ماه گذشته دست کم ۳۲۰۰ شهروند غیرنظامی یمن کشته و ۵۷۰۰ نفر دیگر مجروح شده‌اند. ۶۰ درصد از قربانیان این جنگ در اثر بمباران‌های هوایی جان باخته‌اند.

در حال حاضر گفت‌وگو هایی برای پایان دادن به جنگ یمن در ریاض جریان دارد. حتی اگر این جنگ پایان یابد و دیگر از سرگرفته نشود آن چه از یمن باقی مانده کشوری فرو پاشیده با مشکلات ریشه‌دار و مردمانی است که به دلیل آسیب‌های روانی از جنگ به کمک نیاز دارند.

جنگ یمن چگونه آغاز شد، طرفین جنگ چه کسانی هستند و چگونه می توان به آن پایان داد؟

مناقشات یمن شش ماه قبل از حملات هوایی در سپتامبر ۲۰۱۴ آغاز شد. شورشیان حوثی که از آن چه به باور آنها فساد و رفتار تبعیض آمیز دولت بود به خشم آمده بودند، پایگاه‌های کوهستانی خود را در شمال یمن ترک کردند و صنعا، پایتخت یمن، را به تصرف در آوردند.

عبد ربه منصور هادی، رئیس جمهوری یمن که مورد تایید سازمان ملل متحد بود، تحت بازداشت خانگی در آمد. او بعدا از مدتی موفق به فرار شد و در کشور همسایه، عربستان سعودی، پناه گرفت.

ظرف شش ماه حوثی‌ها تمام منطقه غرب یمن را تصرف کردند. درهمین حال نیروهای دولتی که سرخورده شده بودند از مناطق شرق یمن عقب نشینی کردند که در نتیجه اکثر این مناطق به تصرف افراد شبکه القاعده در آمد.

حوثی‌ها که اقلیت یمنی‌ها را تشکیل می‌دهند با علی عبدالله صالح، رئیس جمهوری و دشمن سابق خود متحد شدند و توانستند به آسانی موفق شوند. علی عبدالله صالح در پی موج اعتراض‌های بهار عربی که در سال ۲۰۱۱ شروع شد برکنار شد اما کماکان در یمن باقی ماند و توانست حمایت اکثر نیروهای نظامی و امنیتی را به دست آورد. رئیس جمهوری سابق یمن هنگامی که هنوز بر سر کار بود، شش ماه با حوثی‌ها جنگید بدون آن که نتیجه‌ای به دست آورد. اما بعد از برکنار شدن، تنها فرصت پایان دادن به ریاست جمهوری عبد ربه منصور هادی را اتحاد با حوثی‌ها می‌دانست و در واقع تمام نیروهای خود را در اختیار آن ها قرار داد.

توانایی هوایی

عربستان سعودی که از گسترش دامنه نفوذ ایران، رقیب اصلی‌اش در منطقه نگران بود معتقد بود که ایران قصد تشکیل نیروی شبه‌نظامی نیابتی در یمن را دارد.

در ماه مارس سال ۲۰۱۵ وزیر دفاع کم‌تجربه و جوان عربستان سعودی به سرعت یک نیروی هوایی ائتلافی تشکیل داد و ۲۶ مارس حملات هوایی علیه حوثی‌های یمن آغاز شد. سعودی‌ها و متحد اصلی‌اش، امارات متحد عربی امیدوار بودند که با داشتن قدرت هوایی برتر بتوانند خیلی زود با بمباران مواضع حوثی، آن‌ها را به پشت میز مذاکره بکشانند. اما چنین نشد.

بعد از ۱۲ ماه بمباران که شمار زیادی قربانی برجای گذاشته، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به جز یک پایگاه سرپلی و پایتخت موقتی در بندر جنوبی عدن موفقیت چشمگیری نداشته است. سربازان وفادار به عبد ربه منصور هادی، رئیس جمهوری یمن، مجهز به تسلیحاتی هستند که عربستان سعودی در اختیارشان قرار داده است .

نیروهای امارات متحده عربی هم با حوثی‌ها در شهر جنوبی تعز می‌جنگد. در اکثر مناطق شرق یمن نظم و قانون به دست شبه‌نظامیان مسلح از جمله جهادی‌هایی افتاده است که دست به اعمال خشونت‌بار می‌زنند.

گزارش‌هایی در دست است حاکی از آن که بعضی از جهادی‌های سنی به نیروهای ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی پیوسته‌اند تا علیه حوثی‌ها که شیعه زیدی هستند بجنگند، اما عربستان این گزارش‌ها را رد می‌کند.

در اروپا مخالفت با حملات هوایی به یمن درحال افزایش است و پارلمان اروپایی با اکثریت آرا خواستار تحریم ارسال اسلحه به عربستان سعودی شد. هر دو کشور آمریکا و بریتانیا صادرکننده هواپیما و اسلحه به عربستان سعودی از جمله موشک های هدایت شونده پیو وی (Paveway ۴) هستند.

نظامیان عربستان سعودی تاکید می‌کنند که هدف‌های خود را با دقت کامل انتخاب می‌کنند و برای رعایت موازین حقوق بین‌الملل و رعایت قوانین دوران جنگ تلاش زیادی می‌کنند.

افق پایان جنگ در یمن

منابع نزدیک به دولت یمن می‌گویند دور بعدی مذاکرات صلح از ۱۷ آوریل در کویت برگزار خواهد شد.

در ماه مارس هیئتی از حوثی‌ها به ریاض، پایتخت عربستان سعودی رفت. پیش‌تر تلاش‌های عمان، میانجی برقراری صلح یمن در مسقط و مذاکرات ژنو، در حل اختلافات بین گروه‌های درگیربی‌نتیجه ماند.

گفته می‌شود که جنگ اغلب وقتی پایان می‌یابد که طرفین درگیر در آن خسته شوند و فایده‌ای برای ادامه آن نبینند. (هشت سال جنگ ایران و عراق به این دلیل در سال ۱۹۸۸ پایان یافت.)

اما متاسفانه طرفین جنگ یمن هنوز به این مرحله نرسیده‌اند. عربستان سعودی بودجه کافی و قدرت تسلیحاتی برای ادامه حملات هوایی را دارد اما هم‌زمان نسبت به نارضایتی روزافزون جامعه بین‌المللی هم حساس‌تر شده است.

حوثی‌ها هم به خوبی می‌دانند که استفاده از نیروی زمینی برای بیرون راندن آن‌ها از صنعا، پایتخت، منجر به جنگ خونین خیابانی و وارد آمدن تلفات سنگین بر نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی خواهد شد.

درحال حاضر وضعیت جنگ در یمن تقریبا به بن‌بستی رسیده است که هیچ یک از طرفین در آن به پیروزی روشنی دست نیافته‌اند.

نوال مقافی ،یک پژوهشگر یمنی که شاهد ویرانی کشورش بوده، معتقد است که این جنگ صدمات جبران‌ناپذیری بر یمن وارد کرده است: "خیلی ساده بگویم این جنگ تار و پود اجتماعی یمن را نابود کرده است. امروز در یمن شمار نگران‌کننده ای از کودکان به جای کیف مدرسه اسلحه به دست می‌گیرند. بسیاری که افق روشنی برای آینده خود نمی‌بینند به سازمان‌های افراطی مثل القاعده یا حتی گروه موسوم به دولت اسلامی می‌پیوندند."

نوال مقافی می‌گوید "یمن احتمالا برای چند سال و شاید هم ده‌ها سال کشوری به شدت بی‌ثبات خواهد بود."