نیمی از صرافی‌های تاجیکستان در پی بحران ارزی بسته شدند

بانک ملی تاجیکستان در اقدامی بی سابقه فعالیت صرافی‌های متعلق به اشخاص حقیقی را در سراسر این کشور متوقف کرده و از ۱۷ آوریل درهای بسیاری از صرافی‌های خصوصی به روی مشتریان بسته شده است.

بانک ملی تاجیکستان روز جمعه ۲۸ فروردین (۱۷ آوریل) در سایت رسمی خود نوشت که هدف از این اقدام "تأمین استواری بازار داخلی ارز، ثبات بهای سامانی(واحد پولی تاجیکستان) و حفظ منفعت‌های مشتریان تشکیلات‌های قرضی (مؤسسات وام دهنده)" است.

سایت <link type="page"><caption> بانک ملی تاجیکستان</caption><url href="http://nbt.tj/tj/" platform="highweb"/></link> می‌افزاید که دستور متوقف کردن صرافی‌ها روزی قبل صادر شده است: "طبق دستور مذکور تشکیلات‌های قرضی جمهوری عهده‌دار کرده می‌شوند که هر یک عملیات فروش دلار نقد را به مشتریان و یا به شهروندان به طور مخصوص با درج تمام مشخصات شخصیت آنها انجام داده، به رسمیت درآرند."

به گفته منابع این بانک، تا اول ماه آوریل ۱۵۸۱ صرافی در سراسر تاجیکستان فعالیت داشته است که از این میان ۸۱۸ صرافی به اشخاص حقیقی یا افراد جداگانه و بقیه به اشخاص حقوقی یا مؤسسات مالی مختلف تعلق داشته است. این منابع می‌گویند که هم اکنون کنترل بر فعالیت صرافی‌ها از طریق مؤسسات مالی و جلوگیری از احتکار در بازار ارز آسان تر شده است.

اما بستن صرافی‌های خصوصی باعث شده که صدها نفر در تاجیکستان شغل و وسیله درآمد خود را از دست بدهند. مهر صابریان، صاحب یک دکان صرافی در شهر دوشنبه، که اکنون بیکار مانده، می گوید: "من همسر و سه فرزند کوچک دارم و به والدانم در ولایت ختلان هم کمک می‌کردم. اکنون نمی‌دانم خرج زندگی آنها را از کجا فراهم کنم."

مقامهای بانک ملی از صحبت با بی بی سی خودداری کردند، ولی خبرگزاریهای محلی از قول منابع این بانک نوشتند صرافانی که فعالیتشان متوقف شد، هم اکنون می‌توانند تنها "با ادغام شدن به مؤسسات مالی مختلف" فعالیت خود را از سر بگیرند.

'بانک ملی می خواهد سامانی را حفظ کند'

اما آقای صابریان می‌گوید: "من با برخی بانک‌ها در این زمینه تماس گرفتم، ولی آنها می گویند که ماهی باید نه کمتر از ۱۵۰۰ سامانی به بانک بپردازم."

وی می‌افزاید: "قبلا من فقط ۶۰۰ سامانی به دولت مالیات می‌پرداختم، صرافیهای وابسته به بانک‌ها نیز طبق نقشه تقریبا همین اندازه به بانک عایدات می‌دادند. حالا بانک‌ها می خواهند که در صورت پیوستن به آنها ما دو و نیم برابر بیشتر از این پول بدهیم. و بانک به ما فقط ۳۰۰ سامانی معاش می‌دهد. من از این سودی نمی برم، ناچارم به روسیه بروم، اما معلوم است که در اثر بحران مالی شرایط کار در روسیه نیز دشوار شده است."

اقدام بانک ملی تاجیکستان به بستن بیش از نیم صرافی‌ها در حالی است که طی یک سال اخیر نرخ برابری سامانی، پول ملی این کشور در برابر دلار به طور قابل ملاحظه‌ای افت کرده است. هرچند مقامات برای جلوگیری از این روند در ماه‌های اخیر فعالیت صرافی ها را تحت نظارت شدید گرفته‌اند.

بانک ملی تاجیکستان برای حفظ نرخ سامانی در برابر دلار مقادیر هنگفتی از دلار را به بازار واریز کرده و بر صرافی‌ها فشار آورده است، تا بهای تعیین شده و ثابت برای پول ملی این کشور را در برابر دلار نگاه دارند. با این حال، بسیاری از صرافی‌ها از فروش دلار پرهیز می‌کردند.

تاثیر بحران مالی روسیه بر اقتصاد تاجیکستان

بر اساس <link type="page"><caption> داده های تازه بانک جهانی</caption><url href="http://siteresources.worldbank.org/INTPROSPECTS/Resources/334934-1288990760745/MigrationandDevelopmentBrief24.pdf" platform="highweb"/></link> که روز دوشنبه گذشته منتشر شد، پولی که مهاجران کاری تاجیک در سال ۲۰۱۳ از روسیه به کشورشان انتقال دادند، برابر ۴۹ درصد تولید ناخالص داخلی تاجیکستان بوده است.

کارشناسان می‌گویند که افت قابل توجه سامانی در برابر ارزهای خارجی ناشی از بحران مالی روسیه و تاثیر آن بر درآمد نزدیک به ۲ میلیون مهاجر تاجیک در آن کشور است. روسیه در پی کاهش بهای نفت و تحریم‌های غرب علیه آن کشور به خاطر جنگ در اوکراین دچار بحرانی جدی شده است.

در کنار این، روسیه در سال میلادی جاری شرایط کار و اقامت مهاجران خارجی را در آن کشور سخت‌تر کرده است، که موجب کاهش تعداد مهاجران تاجیک در روسیه شده است. طبق آمار بانک جهانی، میزان ورود مهاجران خارجی به روسیه در یک سال اخیر تا ۷۰ درصد کاهش یافته است. از این وضعیت بیش از همه کشورهای آسیای میانه، بویژه تاجیکستان و ازبکستان، که بیشتر وابسته پول مهاجران هستند، زیان دیده‌اند.

در نتیجه هزاران تن از مهاجران کاری تاجیک با توجه به محدودیت‌ها در بازار کار روسیه در ماه‌های اخیر به تاجیکستان برگشته و هزاران تن دیگر که به طور موسمی در فصل بهار به روسیه می‌رفتند، امکان سفر به آن کشور را از دست داده‌اند.

کاهش پول‌های انتقالی مهاجران در وضع اقتصاد و تجارت تاجیکستان و همین طور در وضعیت اجتماعی مردم نیز اثرات جدی برجا گذاشته است. آژانس امار تاجیکستان اخیرا گزارش داد که میزان تجارت بین تاجیکستان و کشورهای خارجی در سه ماه نخست سال میلادی جاری در مقایسه با همین دوره سال گذشته حدود ۱۲ درصد کاهش یافته است.