انتخابات مصر؛ سایه مرسی بر انتخاب سیسی

"بگذارید چهل میلیون مصری در روز انتخابات از خانه‌های خود بیرون بیایند و رای بدهند تا به جهان نشان دهیم [که ملت از سرنگونی دولت اخوان المسلمین حمایت می کند]… جهان ما را نظاره می کند"...

مارشال عبد الفتاح سیسی، سه روز پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری مصر در گفت وگو با شماری از خبرنگاران و مجریان شبکه های تلویزیونی طرفدارخود چند بار این درخواست را مطرح کرد وگفت: این انتخابات اراده ملت است.

با این حال، گویی با تأکید برعدد چهل میلیون، او شاید همزمان نگران میزان پائین تعداد شرکت کننده‌ها در انتخابات بود که گویا جامه عمل پوشید. برخی رسانه های غربی این انتخابات را "مسخره" توصیف کردند.

چهل ملیون مصری که نیامدند

"۴۰میلیون" یک رقم جادویی است که طرفداران سیسی همواره به رخ مخالفان اسلامگرای خود می کشند. آنها مدعی‌اند که روز ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳ به همین شمار مصری، در حمایت از ارتش و مخالفت با اخوان‌المسلمین به خیابان ها ریختند و سیسی چاره ای جز تن دادن به خواسته آنها نداشت.

با این نگاه، وقتی او محمد مرسی اسلامگرا را کنار زد، کودتا نکرد و اقدام های سرکوب‌گرانه برضد اخوانی‌ها هم در واقع به موجب "اختیاری" است که این "چهل میلیون" در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۳ به او داده‌اند.

اما بنظر می‌رسد این "چهل میلیون" خود را در روزهای انتخابات نشان ندادند. به جز رقص و پایکوبی خانم ها در خارج از مراکز رای گیری، آن شور و شعف برای رای دادن، که طرفداران عبدالفتاح سیسی انتظارش را می کشیدند دیده نشد، چنانکه رسانه‌های طرفدار ارتش دردمندانه لب به شکوه گشودند و پرسیدند که میلیون‌ها حامی سیسی کجا شدند؟ ‌

در کنار اهداف بالا برای سیسی و طرفداران‌اش مهم بود که تعداد آرای سیسی بیشتر از آرای محمد مرسی، رئیس‌جمهوری برکنار شده مصر، و همچنین میزان مشارکت بیشتر از انتخابات ۲۰۱۳ باشد. ولی نتیجه نشان می‌دهد که این انتظار برآورده نشده است.

"خاری برپشت سیسی"

روز ۲۹ ماه مه که نتایج اولیه انتخابات اعلام شد، سیسی ۹۳.۳ در صد آرا را از آن خود کرد، یعنی بیش از ۲۳ میلیون و۵۰۰‌هزار نفر به او رای دادند. با این حساب، سیسی ۱۰ ملیون بیشتر از مرسی رای آورده که در انتخابات ۲۰۱۲ بیش از ۱۳ملیون و ۲۳۰ هزار مصری به او رای داده بودند.

با توجه به تبلیغات گسترده در رسانه‌های مصر و انصراف دیگر نامزد‌های احتمالی، بیشتر ناظران پیش‌بینی می‌کردند که سیسی با میزان بالا برنده انتخابات شود.

اما از همان ابتدا،‌ ملاک اصلی پیروزی واقعی سیسی در انتخابات، میزان مشارکت مردم بود. ولی اگر میزان مشارکت مردم در انتخابات ۲۰۱۴ را معیار قرار دهیم، مرسی از سیسی پیشی دارد.

در انتخابات سال ۲۰۱۲ از مجموع ۵۱ میلیون مصری، بیش از ۲۶ میلیون و ۴۲۰‌هزار نفر، یعنی ۵۲ درصد کل جمعیت در انتخابات شرکت کرده بودند.

در انتخابات امسال با در نظر گرفتن افزایش ۳ میلیونی جمعیت، تعداد واجدین شرایط شرکت‌کننده در انتخابات به ‌۵۴ میلیون رسید. از این عده به گفته مقامات بیش از ۲۵ میلیون نفر پای صندوق‌های رای رفتند، یعنی حدود ۴۶ درصد، و ۶ درصد کمتر از انتخابات سال ۲۰۱۳.

افزون براین انتخابات ۲۰۱۲ در فضایی به مراتب آزادتر و رقابتی‌تر برگزار شد. در آن انتخابات احمد شفیق برای مرسی رقیب قدرتمندی بود که با تفاوتی کمتر از یک میلیون رای بازنده شد.

همین تفاوت کم تعداد آرا بین محمد مرسی و احمد شفیق، و اینکه تنها ۲۲ درصد واجدان شرایط مرسی را انتخاب کرده بودند، همواره از سوی منتقدان به رخ رئیس جمهوری اسلامگرای مصر کشیده می شد وبه او گوشزد می کردند که نباید روی قدرت و مشروعیت انتخاباتی‌اش حساب باز کند.

حالا به نظر می رسد که مخالفان اسلامگرا و چپ سیسی،‌ بخصوص جوانان، از میزان پائین مشارکت مردم در انتخابات ۲۰۱۴ تکیه گاهی خواهند ساخت تا اگر نه مشروعیت، دست‌کم مقبولیت سیسی را در انتقاد‌های خود زیر سئوال ببرند.

روزنامه المصری الیوم تأثیر تعداد کم رای‌دهنده‌ها را این گونه توصیف کرد: "ارقام مشارکت در انتخابات، خاری است برپشت سیسی".

"توهین به هشیاری مصری ها"

یکی از دلایلی که در مورد میزان پائین مشارکت مطرح می شود این است که مصری‌ها می دانستند سیسی برنده خواهد شد، بنابرین زحمت رفتن پای صندوق رای را به خود ندادند. به عبارت دیگر، او رقیب نیرومندی در برابر خود نداشت و انتخابات بر مبنای یک رقابت جدی سیاسی پیش نرفت که شور وعلاقه مردم را برانگیزد.

گرمای هوا و اینکه عبدالفتاح سیسی به دلایل امنیتی نتوانست در جریان مبارزات انتخاباتی با مردم رو در رو شود از دلایل دیگر مشارکت اندک در انتخابات است. اما این دلایل می‌توانند تنها بخشی از پدیده‌ بی‌میلی به رای دادن باشند.

سیسی و طرفدارانش همه توان خود را برای به پای صندوق کشیدن مردم به کار انداختند: نه تنها اینکه سیسی شخصا از مردم خواست که ۴۰ ملیون مصری در انتخابات شرکت کنند، بلکه همه رسانه های دولتی مردم را به شرکت وسیع در انتخابات تشویق می کردند.

حداقل در بسیاری از مناطق قاهره خودروها آهنگ‌های ملی و آهنگ‌هایی در ستایش سیسی پخش می کردند و با بلند گو مردم را به پای صندوق‌های رای دعوت می‌کردند.

دولت در مناطق دور دست به رای دهندگان امکان استفاده رایگان از قطار و اتوبوس‌های دولتی را داد. حتی برای رای ندادن ۷۰ دلار جریمه نقدی تعیین شد، علمای مذهبی ندادن رای را گناه خواندند، روز دوم انتخابات تعطیل عمومی اعلام شد و بالاخره انتخابات برای یک روز تمدید شد. ولی با همه اینها باز هم مراکز رای گیری، آنگونه که طرفداران سیسی انتظار داشتند پر نشد.

میزان مشارکت ۴۶ ‌درصدی که از سوی مقامات مصر اعلام شد،‌ حتی برای حمدین صباحی، تنها رقیب سیسی در انتخابات مورد قابل قبول نبود. او گفت میزان مشارکت اعلام شده، "توهین به هشیاری مصری ها است".

مخالفان، چه اسلامگراها یا جوانانی که مخالف هردو طرف هستند، میزان مشارکت در انتخابات را به مراتب کمتر از این می بینند. پژوهشگاه "المرصد العربى للحقوق والحریات" که منتقد دولت مصر است، میزان مشارکت را کمتر از ۱۲درصد اعلام کرده و "المرکز المصری لدراسات الإعلام والرأی العام"، این رقم را به کمتر از ۸ درصد تنزل داده است.

محبوبیت رو به افول؟

برای اخوان المسلمین که سیسی آنها را از حکومت کنار زد،‌ میزان پائین مشارکت در انتخابات به معنی موفقیت آنها در تحریم انتخابات است. این نتیجه همزمان، هم از دید اسلامگراها و هم از دید مخالفان غیراسلامگرای ارتش، نشان می‌دهد که سیسی ضعیف تر از آن است که طرفداران‌اش می خواهند نشان دهند.

با این حال، صرف نظر از دقت ارقام مشارکت، صحنه های مراکز رای گیری بدون رای دهنده که رسانه های مصری و غربی به طور گسترده،‌ بویژه در روزهای اول و دوم انتخابات نشان دادند، عملا این تصویر را در ذهن بسیاری از مصری ها حک کرد که سحر سیسی، که دربیشتر رسانه های مصری از او به عنوان فردی که مصر را از شر اخوان المسلمین نجات داد، کمرنگ شده است.

درجریان انتخابات، یک خانم طرفدار فرمانده ای سابق ارتش در گفتگوبا یکی از تلویزیون‌های خصوصی به مجری برنامه می گفت: "مراکز رای دهی خالی هستند، من می میرم."

آزمونی که تازه شروع شد

به نظر می‌رسد که ظهور سیسی در رسانه‌ها و گفت وگوهای او با تلویزیون ها در هفته‌های پیش از برگزاری انتخابات از جاذبه اش کاسته باشد. سیسی در نزدیک به یک سال گذشته رسما مقام اول مصر نبود ولی از این به بعد است که آزمون واقعی او در برابر مردم شروع می شود.

طرفداران فرمانده سابق ارتش علاقمندند که سیسی را به جمال عبدالناصر، رئیس جمهوری پیشین مصر تشبیه کنند. اما به نظر می‌رسد حضور سیسی در رسانه‌ها این مقایسه را بسیار دشوار کند.

هر ناظر بی طرفی که در ماه های گذشته، سیسی و نحوه ای صحبت کردن او را دنبال کرده باشد، به سادگی می تواند فرق بزرگ بین این دو را ببیند.

ناصر با‌ یک ایدئولوژی مبنی بر یکپارچه کردن دنیای عرب، مبارزه با استعمار غرب، برنامه‌های بزرگ اقتصادی و اصلاحات اجتماعی به میدان آمده بود، اقداماتی که او را به مردم نزدیک کرد.

درحالیکه مارشال سیسی هنوز به مردم مصر نگفته که چه نوع برنامه های اقتصادی را در نظر دارد و به اجرا خواهد گذاشت.

جدا از ادامه مخالفت اخوان المسلمین و بی ثباتی در شبه جزیره سینا، جدی ترین چالش غیر سیاسی که در حال حاضر دولت مصر با آن روبرو است مشکل کمبود برق و مواد سوخت است.

همین یک از عوامل مهمی بود که اعتراض‌های گسترده علیه دولت اخوان المسلمین را برانگیخت و سیسی را واداشت که مرسی را از قدرت برکنار کند.

یارانه برق و مواد سوخت، سالانه یک پنجم از بودجه دولت را به خود اختصاص می دهد. سیسی راه حلی برای این معضل ارائه نداده است.

او از مردم مصر خواسته که در مصرف برق و مواد سوخت صرفه جویی کنند. عین این حرف را دولت مرسی هم می زد اما در آن زمان مخالفان این پیشنهاد را به تمسخر می گرفتند.

سیسی برای رونق بخشیدن به اقتصاد از نفس افتاده مصر نیاز به وام صندوق بین المللی پول دارد تا اعتماد دیگر بانک‌ها و سرمایه گذاران را بدست آورد.

یکی از شروط این صندوق کاهش یارانه‌های دولتی و اجرای یک سلسله برنامه‌های اقتصادی است که به زیان افراد کم در آمد، تمام خواهد شد.دولت مرسی از ترس اعتراض های گسترده مردمی نتوانست دست به چنین اقدام هایی بزند.

در سال ۱۹۷۷ وقتی انور سادات یارانه نان را کاهش داد، تظاهرات گسترده خشونت آمیزی به راه افتاد که به "انتفاضه نان" شهرت دارد.

شاید هنوز برای داوری زود باشد ولی بسیاری از ناظران به این باورند که با میزان پائین مشارکت مردم در انتخابات، عبد الفتاح سیسی در وضعیتی بهتری از محمد مرسی نیست که بتواند تصمیم های جدی در این ارتباط اتخاذ کند.

او آن اراده مردمی را که به دنبال آن بود بدست نیاورد. اتخاذ تصمیم‌های قاطعانه اقتصادی بدون در نظرداشت این واقعیت ممکن است بار دیگر مصری ها را وا دارد که به میدان تحریر بریزند و علیه سیسی بشورند. همانگونه که علیه حسنی مبارک و محمد مرسی قیام کردند.