انتخابات می‌تواند عراق را از فروپاشی و تجزیه نجات دهد؟

مردم عراق امروز ۳۰ آوریل برای شرکت در انتخابات پارلمانی که به شدت تحت الشعاع برخوردهای خشونت آمیز و تنش های گروهی – فرقه ای قرار گرفته پای صندوق رای رفته‌اند.

نوری مالکی که برای بار سوم نخست‌وزیر شود، خود را سیاستمدار نیرومندی جلوه می دهد که قادر است شورش های منتسب به القاعده و گروههای همفکر آن را سرکوب کند.

اما اعراب سنی و کردها، آقای مالکی را به خودکامگی و طرفداری یک جانبه از شیعیان عراق متهم می کنند. برخی از کارشناسان معتقدند که انتخاب شدن مجدد او می تواند دموکراسی نحیف عراق را به خطر بیاندازد.

اهمیت انتخابات

به احتمال فراوان این انتخابات روی ثبات و حتی احتمالا یکپارچگی عراق تاثیر زیادی خواهد داشت.

پس از عملیات نظامی آمریکا و سرنگونی حکومت صدام حسین خشونت ها دراین کشور پنج سال ادامه یافت تا بالاخره سه گروه سیاسی- قومی مهم عراق یعنی شیعیان که در اکثریت هستند، اعراب سنی و کردها، در مورد مشارکت در قدرت و همکاری به حدی از تفاهم رسیدند. اما در دوره اخیر نگرانی در مورد احتمال فرو ریختن تمام این توافقات شدید شده است.

تشدید درگیری‌های خشونت آمیز و یا تجزیه این کشور می تواند برای منطقه پیامدهای خطرناکی داشته باشد. رقابت و کشمکش همیشگی بین قطب های سنی و شیعه در سطح منطقه و جنگ داخلی در سوریه مسلما از حوادث آینده در عراق تاثیر خواهند گرفت.

در انتخابات قبلی چه گذشت؟

سیاست عراق به شدت تحت تاثیر زد و بند و ائتلاف گروههای مختلف قرار می گیرد که هر یک از آنها به یکی از اقلیت های قومی- مذهبی مهم کشور تعلق دارند.

گروه ائتلافی تحت رهبری نوری مالکی به نام حکومت قانون که اساسا در برگیرنده گروههای شیعه است، درانتخابات سال ۲۰۱۰ در مقام دوم قرارگرفت. در آن انتخابات کل آرای شیعیان بین دو ائتلاف تقسیم شد.

پس از نه ماه حالت بلاتکلیفی و مذاکرات دشوار بالاخره گروههای رقیب بر سر تشکیل دولت به توافق رسیدند و آقای مالکی در راس یک دولت ائتلافی که اکثریت آن در کنترل شیعیان است برای دور دوم به مقام نخست وزیری رسید.

منتقدان آقای مالکی چه می گویند؟

از انتخابات قبل به این سو نوری مالکی بخش زیادی از اختیارات و قدرت تصمیم گیری را قبضه کرده، کنترل نیروهای امنیتی و نظامی را در دست گرفته و به گفته برخی حتی در قوه قضایی کشور نیز که قاعدتا باید مستقل باشد نفوذ فراوانی دارد.

آقای مالکی مدعی است که برای حل مشکلات عراق چنین تمرکز قدرتی در دست نخست وزیر الزامی است. ولی بسیاری از سنی ها می گویند که نخست وزیر انگیزه های فرقه ای و گروهی دارد و سیاست های او در جانبداری از شیعیان است.

چندین سیاستمدار برجسته و مهم سنی دستگیر شده و برخی از آنها در دادگاههایی که به گفته منتقدان انگیزه های سیاسی و فرقه ای داشته محاکمه شده اند.

روش برخورد تند نوری مالکی با تظاهرکنندگان درمناطق سنی نشین نیز باعث شده که جمعیت سنی عراق از او به شدت ناراضی شوند. حتی برخی از گروههای شیعه نیز به صف منتقدان پیوسته اند.

درگیریهای خشونت آمیز

در شرایطی که تنش بین شیعیان و سنی ها در سطح حکومت و گروههای سیاسی افزایش می یافت، طی سال گذشته درگیریهای خشونت آمیزبه شکل قابل توجهی افزایش یافته است. طبق گزارش سازمان ملل متحد درسال ۲۰۱۳ حدود هشت هزار غیرنظامی و بیش از ۱۰۰۰ تن از پرسنل نیروهای دولتی کشته شده اند. این بالاترین رقم تلفات درجریان درگیریهای خشونت آمیز طی پنج سال گذشته است.

به نظر می رسد که جنگ داخلی سوریه، عملیات دولت عراق برای سرکوب شورشیان سنی و این دیدگاه که دولت تحت کنترل شیعیان با اقلیت سنی رفتار تبعیض آمیزی دارد، از عوامل موثر در تشدید درگیریهای خشونت آمیز بوده اند. در این شرایط موقعیت القاعده و گروههای همفکر آن درعراق تقویت شده است.

قبایل سنی میانه رو که در گذشته با شورشیان سنی تندرو می جنگیدند و در پایان دادن به جنگ داخلی عراق نقش مهمی ایفا کرده بودند، اکنون اعتماد خود را به دولت مرکزی از دست داده اند.

تحت تاثیر شعله ور شدن جنگ داخلی سوریه نیز گروههای سنی تندرو که خود را به القاعده نزدیک می دانند بخشی از مناطق در ایالت سنی نشین انبار را تصرف کرده اند.

این گروهها در ماهها و هفته های نزدیک به تاریخ برگزاری انتخابات عملیات بمب گذاری انتحاری در مناطق شیعه نشین را تشدید کرده اند.

موضوعات مهم کدامند؟

اکثر رای دهندگان عراقی از فساد اداری و مالی و ضعف خدمات عمومی ناراضی اند ولی می دانند که حل این مسایل در درجه اول به بهبود شرایط امنیتی کشور بستگی دارد.

افزایش حملات و درگیریهای خشونت آمیز اعتماد مردم و به خصوص شیعیان به توانایی حکومت برای تامین امنیت شهروندان را به شدت کاهش داده است.

پاسخ آقای مالکی به این شرایط نشان دادن قاطعیت بیشتر و به کارگیری قدرت نظامی بوده است. ولی منتقدان می گویند که چنین روشی ممکن است به تشدید نارضایتی و دشمنی اقلیت سنی با حکومت مرکزی بیانجامد.

چه کسانی شانس پیروزی دارند؟

پیش بینی برنده انتخابات پارلمانی عراق بسیار دشوار است. سیستم انتخابات عراق براساس تناسب آرای تنظیم شده که به احزاب و گروههای کوچکتر شانس بیشتری می دهد و بنابراین کسب اکثریت لازم برای تشکیل دولت توسط یک گروه بسیار نامحتمل است. تعیین نخست وزیر و ترکیب دولت آینده قاعدتا پس از اعلام نتایج آرا و روشن شدن سهم هر یک از احزاب به چانه زنی های پس از آن بستگی پیدا می کند.

اینطور گفته می شود که آقای مالکی برای پیروزی مجدد شانس زیادی دارد. یکی از این عوامل اصلی این است که جبهه ائتلافی حکومت قانون به رهبری او برخلاف ائتلاف های دیگری که پس از انتخابات قبلی از هم پاشیدند، هنوز یکپارچه و فعال است.

در انتخابات سال ۲۰۱۰ رقیب اصلی او ایاد علاوی نخست وزیر سابق بود. ولی در این دور بعید است که آقای علاوی و ائتلاف تحت رهبری او رای فراوانی به دست بیاورد.

گروه تحت رهبری او به نام ائتلاف عراقیه که یک گروه سکولاراست و شیعیان و سنی ها را شامل می شود، در انتخابات سال ۲۰۱۰ در مقام نخست قرار گرفت. اما از آن زمان تاکنون این ائتلاف از هم پاشیده و آقای علاوی که خود متولد یک خانواده شیعه است، اکنون به عنوان یک سیاستمدار طرفدار سنی ها قلمداد می شود.

به احتمال فراوان رقیب اصلی برای نوری مالکی یک ائتلاف شیعه دیگر به رهبری مجلس اعلای اسلامی عراق است که به مسائلی مثل خدمات اجتماعی و رفاه عمومی توجه زیادی می کند.

گروه مهم دیگر ائتلاف احرار است که اساسا از گروههای شیعه تشکیل شده بود. اما کناره گیری ناگهانی مقتدی صدر رهبر این گروه آن را تضعیف کرده است.