برنامه‌های بلند پروازانه‌ گرینلند برای توسعه

اقتصاد گرینلند به ماهیگیری و شکار متکی است، اما دولت این کشور برای توسعه منابع زیرزمینی آن برنامه‌های بلند پروازانه‌ای دارد. در جاهایی مثل شهر نارساک این بیم وجود دارد که بهره‌برداری از معادن محیط زیست و سبک زندگی سنتی را نابود کند.

ینس اریک کیرک‌گارد به کوه‌های پوشیده از برف آن‌سوی آب آرام و سیاه‌رنگ فیورد (آب‌دره) کانگرلوارسوک نگاه می‌کند. این کوه‌ها با شیبی تند از طرف دیگر ساحل بیرون زده‌اند. در ابتدای زمستان هوا صاف و سرد است و وزیر معادن گرینلند دستانش را در دستکش‌های تک‌انگشتی تهیه شده از پشم فک فرو برده تا گرمشان کند. او می‌گوید: "وقتی در گرینلند بزرگ می‌شوید، زیاد به معادنی که در این کوه‌ها وجود دارند فکر نمی‌کنید."

در کنار او مردی با ریش سفید ایستاده که کلاهی قرمز بر سر دارد. او گرِگ بارنز، زمین‌شناس ارشد شرکت معدنی استرالیایی تنبریز مینرالز (Tanbreez Mining)است، و وزیر معادن را به اینجا آورده تا ایده‌اش را با او در میان بگذارد؛ ایده تبدیل کوه به معدن.

آقای بارنز می‌گوید: "بزرگ‌ترین ذخیره عناصر خاکی کمیاب در اینجا قرار دارد. به احتمال زیاد، ۵۰ درصد عناصر خاکی کمیاب کره زمین در اینجا ذخیره شده است. ما معتقدیم که اینجا نهایتا یکی از ۱۰ معدن عمده جهان خواهد شد."

عناصر خاکی کمیاب موارد استفاده مختلفی دارند؛ از تلفن‌های همراه گرفته تا صفحه‌های خورشیدی و توربین‌های بادی. چین بخش اعظم نیاز فعلی جهان را تأمین می‌کند، اما اگر افرادی نظیر گرگ بارنز درست بگویند، گرینلند این توان بالقوه را دارد که در این زمینه به یکی از بازیگران عمده جهان تبدیل شود.

البته منابع زیرزمینی گرینلند به عناصر خاکی کمیاب محدود نمی‌شود. این کشور ذخایر طلا، سنگ آهن، یاقوت و اورانیوم، و همچنین نفت و گاز هم در اختیار دارد. در کشوری که تنها ۵۷ هزار نفر جمعیت دارد و تولید ناخالص داخلی سالانه آن ۲.۴ میلیارد دلار است، توسعه این منابع می‌تواند تأثیر اقتصادی بزرگی داشته باشد.

این افزایش درآمد می‌تواند زمینه استقلال کامل گرینلند از دانمارک را فراهم کند، چرا که دانمارک هنوز کمک مالی قابل توجهی به بودجه گرینلند می‌کند.

در شهر نارساک در نزدیکی این کوه چنین مبالغ هنگفتی تأثیر زیادی خواهد داشت. اهالی این شهر مثل بخش اعظم گرینلند از قدیم‌الایام با ماهیگیری و شکار روزگار می‌گذراندند. آنها اخیرا به پرورش گوسفند هم روی آورده‌اند. اما هنینگ سوندروپ، مدیر کشتارگاه شهر، به‌من گفت که سبک زندگی قدیمی دیگر جوابگوی هزینه‌های شهر نیست. او گفت: "خیلی از خانواده‌های ساکن نارساک به شهرهای دیگر کوچ کرده اند. باید کاری کرد."

جمعیت نارساک در ۵ سال گذشته حدود ۱۰ درصد کاهش پیدا کرده است. آقای سوندروپ معتقد است که بیکاری و نبود فرصت‌های مناسب باعث ایجاد مشکلات اجتماعی شده است. او می‌گوید: "بعضی‌ها فقط آبجو می‌نوشند و مثل مرده متحرک راه می‌روند و هیچ کاری نمی‌کنند."

هنینگ سوندروپ فهرستی از پیشرفت‌هایی ارائه می‌کند که توسعه معادن می‌تواند به‌همراه داشته باشد. او می‌گوید: "مدارس جدید، بیمارستان بزرگ‌تر، فرودگاه بهتر، اسکله جدید و جاده‌های تازه! گرینلند دوباره روی نقشه جایگاهی پیدا خواهد کرد."

معدن تنبریز تنها پروژه پیشنهادی در نزدیکی نارساک نیست. یک شرکت استرالیایی دیگر هم مشغول توسعه یک معدن عناصر خاکی کمیاب در کوان‌فیلد است. این منطقه کوهستانی در ۶ کیلومتری شهر نارساک واقع شده است. برخلاف معدن تنبریز، کوان‌فیلد علاوه بر عناصر خاکی کمیاب، اورانیوم، فلوراید و توریوم هم تولید خواهد کرد.

دورنمای موفقیت پروژه معدن در ماه اکتبر گذشته (مهر ۱۳۹۲) بهبود قابل ملاحظه‌ای پیدا کرد. در آن هنگام پارلمان گرینلند با ۱۵ رأی موافق در مقابل ۱۴ رأی مخالف ممنوعیت دیرینه استخراج اورانیوم را لغو کرد.

البته هنوز موانع عملی دیگری بر سر راه عملی شدن استخراج اورانیوم در گرینلند وجود دارد، اما رأی مثبت پارلمان بسیار بحث برانگیز شده، و نگرانی‌های زیادی را در نارساک ایجاد کرده است. آواراک اولسن معلم است و در شورای محلی حزب اینوئیت آتاکاتیگیت (حزب عمده اپوزیسیون) عضویت دارد.

او با یادآوری روز لغو ممنوعیت استخراج می‌گوید: "آن روز خیلی ناراحت شدم و گریه کردم. از اینکه اهل گرینلند هستم خجالت می‌کشم. اگر استخراج از معدن نارساک شروع شود، ما از اینجا می‌رویم؛ نه فقط از نارساک، بلکه از گرینلند. بزرگ‌ترین نگرانی من این است که معدن آنقدر آلودگی ایجاد کند که دیگر نتوانیم در شهرمان زندگی کنیم، و همه تنوع جانوری و گیاهی از بین برود."

از سوی دیگر، راه افتادن معادن باعث سرازیر شدن کارگران خارجی به نارساک خواهد شد، زیرا در گرینلند برای پر کردن فرصت‌های شغلی ناشی از راه‌اندازی معادن به اندازه کافی کارگر ماهر وجود ندارد. برخی این اتفاق را امری مثبت می‌دانند، چرا که کارگران چیزی به جامعه اضافه خواهند کرد، بچه‌هایشان را به مدرسه خواهند فرستاد و پولشان را در کسب و کارهای محلی خرج خواهند کرد. اما بعضی از اهالی زیاد به این اتفاق خوشبین نیستند.

ایوالو لوند، سرپرستار بیمارستان نارساک، می‌گوید: "فکر نمی‌کنم ورود این همه خارجی به شهری به این کوچکی مفید باشد. بیشتر تازه‌واردهای احتمالی مردان جوانی هستند که در اینجا دنبال دختران جوان و زیبا خواهند بود." او نگران گسترش بیماری‌های مقاربتی و بارداری‌های ناخواسته از پدرانی است که در آینده شهر را ترک خواهند کرد، و می‌گوید اگر استخراج از معدن شروع شود، شهر را ترک خواهد کرد.

شرکت گرینلند مینرالز اند انرژی وقت زیادی صرف کرده تا ساکنان محل را متقاعد کند که نگرانی‌هایشان بی‌مورد است. ایب لارسن، مدیر عملیات این شرکت که در ۱۰ سال اخیر به تناوب در نارساک زندگی کرده، می‌گوید: "کشورهای دیگر نظیر کانادا و فرانسه هم معادن اورانیوم دارند. اگر آنها این کار را می‌کنند، ما هم باید بتوانیم در گرینلند این کار را بکنیم. می‌توانیم بهترین استانداردهای زیست‌محیطی را پیاده کنیم. با وجود آنچه که مردم می‌گویند، من وجدان اجتماعی دارم و دلم اینجاست. در جایی مثل اینجا که با مشکلات اجتماعی فزاینده‌ای روبروست، من بیشتر نگران آلودگی ذهنی هستم. ما باید این چرخه ناسالم را بشکنیم و در این منطقه فرصت‌های شغلی ایجاد کنیم. این اتفاق برای این منطقه حکم انقلاب صنعتی را خواهد داشت."

هنوز معلوم نیست که انقلاب صنعتی در گرینلند روی دهد. با وجود سال‌ها تبلیغات دولتی، هنوز هیچ معدنی در این کشور به مرحله بهره‌برداری نرسیده است. اما امسال نشانه بی‌سابقه‌ای دیده می‌شود که حاکی از نزدیک شدن زمان آغاز بهره‌برداریست. دولت گرینلند علاوه بر لغو ممنوعیت استخراج اورانیوم، در ماه اکتبر اولین مجوز تازه معدن‌داری در مقیاس گسترده را صادر کرد. شرکت تنبریز هم درخواست دریافت مجوز را ارائه داده است و انتظار می‌رود در سال ۲۰۱۴ هم شرکت‌های دیگری نسبت به این کار اقدام کنند. تغییرات اقلیمی کره زمین و ذوب شدن یخ‌های گرینلند هم به توسعه معادن کمک کرده، و دسترسی به آنها را آسان‌تر می‌کند. اما هنوز معلوم نیست که معادن چه زمانی به بهره‌برداری خواهند رسید و دولت در پرهیز از افتادن در دام‌های غیرمنتظره تا چه اندازه موفق خواهد بود.

یورگن ویور یوهانسن، شهردار گرینلند جنوبی، با رد انتقادها می‌گوید: "می‌دانم که در نقاط مختلف جهان خیلی‌ها دوست دارند قطب شمال به‌شکل یک موزه طبیعی ماقبل تاریخ حفظ شود، اما در اینجا مردمانی زندگی می‌کنند که خواهان بهبود سطح زندگی خود هستند و می‌خواهند بخشی از اقتصاد جهانی باشند. چطور ممکن است مردمی که به‌دنبال کسب استقلال هستند، به خودشان ایمان نداشته باشند؟"