چرا پاکستان از کشته شدن محسود ابراز نارضایتی می‌کند؟

حکیم الله محسود، رهبر طالبان پاکستان، روز جمعه ۱ نوامبر در حمله هواپیماهای بدون سرنشین (پهپاد/درون) به منطقه قبیله‌ای وزیرستان شمالی <link type="page"><caption> کشته</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/11/131101_l31_pakistan_drone_taleban_mahsoud.shtml" platform="highweb"/></link> شد. دولت پاکستان در اعتراض به این حمله سفیر واشنگتن در اسلام آباد را احضار کرد و هشدار داد که تمامی <link type="page"><caption> همکاری‌های دوجانبه</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/11/131102_u07_pakistan_us_mehsud_death.shtml" platform="highweb"/></link> با آمریکا را مورد بازبینی قرار می‌دهد.

مقامات پاکستان پیشتر گفته بودند که حمله اخیر به تلاش‌ها برای صلح با طالبان ضربه زده است. چودهری نثار علی‌خان، وزیر امور داخله پاکستان در پی انتشار خبر کشته شدن حکیم‌الله محسود گفت: "کشتن محسود فقط مرگ یک نفر نبود، بلکه مرگ تلاش‌ها برای برقراری صلح بود." عملیات کشتن آقای محسود به گفته مقامات پاکستانی تنها یک روز پیش از سفر هیاتی متشکل از مقام‌های این کشور به وزیرستان شمالی انجام شد که قرار بود طی آن <link type="page"><caption> مذاکرات صلح</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/09/130909_l30_pakistan_militancy_meeting.shtml" platform="highweb"/></link> با رهبر طالبان پاکستان پیگیری شود.

اما سوالی که برای بسیاری مطرح می‌شود شاید این باشد که چرا پاکستان چنین واکنشی به از بین رفتن یک رهبر پرقدرت ستیزه جویان طالبان که مسئول بسیاری از خشونت‌ها در این کشور بوده، نشان داده است؟ آقای محسود حکومت پاکستان را مشروع نمی‌دانست. آیا پاکستان از کشته شدن او ناراحت است؟

جواب به این سوال هم مثبت است هم منفی.

از بین رفتن رهبران اصلی و پرقدرت طالبان پاکستان، البته منافع زیادی برای این کشور دارد، به‌ویژه به خاطر نقش آن در مهار خشونت و اینکه به طور بالقوه انسجام تشکیلاتی طالبان را برهم می‌زند.

اما این ماجرا روی دیگری نیز دارد.

چرا مخالفت

آقای محسود در این اواخر به <link type="page"><caption> مذاکره</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/10/131009_l30_taliban_pakistan_hakimullah_mehsud_wali_iv.shtml" platform="highweb"/></link> با دولت پاکستان تمایل پیدا کرده بود. اهمیت این موضوع شاید از آنجا باشد که وی از رهبران بسیار خشن طالبان پاکستان با نظراتی رادیکال بود.

او از جمله رهبران طالبان بود که با نظام دمکراسی و پارلمانی در پاکستان مخالف بود و چنین حکومتی را مشروع نمی‌دانست. اما او درعین حال رهبری پرقدرت بود که با خشونت شدید، قدرت خود را در میان گروه‌های مختلفی که در مجموع "تحریک طالبان پاکستان" نامیده می‌شود، تحکیم بخشیده بود؛ و این نکته مهمی است.

اکنون با نبود آقای محسود، رهبر جدید طالبان مشخص نیست. اگرچه گمانه زنی های در این باره وجود دارد و به گفته مقامات ارشد طالبان پاکستان، "عصمت الله شاهین بتیانی"، به عنوان رهبر موقت این گروه انتخاب شده است.

انتخاب رهبر موقت و تکذیب گزارش های پیشین مبنی بر رهبری "خان سید سجنا" از فرماندهان به اصطلاح میانه‌روتر طالبان به جانشینی آقای محسود، می‌تواند نشانگر اختلافات درونی این گروه و دیدگاه‌های مختلف در خصوص مذاکرات صلح باشد. پس از اعلام گزارش هایی مبنی بر انتخاب خان سید، تعدادی از رهبران وابسته به طالبان که با این انتخاب مخالف هستند در نورستان افغانستان <link type="page"><caption> تشکیل جلسه دادند</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2013/06/130615_zs_nooristan_militants_attack.shtml" platform="highweb"/></link>. بیشتر اعضای این شورا رهبران ستیزه جویان نواحی شمالی منطقه قبیله ای پاکستان و همچنین ستیزه جویان دره سوات هستند.

در این فضا مشخص نیست که رهبری بعدی احتمالی، دارای چه نظراتی، به ویژه در قبال صلح و مذاکره با دولت خواهد بود. همچنین معلوم نیست آیا این رهبر، قدرت و نفوذ آقای محسود را در بین ده‌ها گروه کوچکتر طالبان خواهد داشت یا خیر؟

همچنین این به اصطلاح بلاتکلیفی، دولت غیر نظامی پاکستان را در مقابله با ارتش و مقامات امنیتی پاکستان و به خصوص در مذاکرات صلح تضعیف می‌کند. گفته می‌شود که برخی از عناصر در داخل دستگاه‌های امنیتی و نظامی پاکستان تمایلی به حل و فصل نهایی مذاکرات با طالبان ندارند.

مصرف داخلی؟

اظهار نگرانی دولت پاکستان از کشته شدن فردی مانند آقای محسود، همچنین می‌تواند جنبه مصرف داخلی داشته باشد.

احساسات ضد آمریکایی در این کشور بالاست و موضع رسمی دولت پاکستان هم مخالفت با حملات هواپیماهای بدون سرنشین است. این در حالی است که حمله اخیر، شهروندان پاکستان را، به مانند دیگر قربانیان حملات پهپادها کشته است.

اما در عین حال کشته شدن آقای محسود، آن هم یک روز پیش از زمانی که به گفته مقامات پاکستان قرار بوده هیاتی با طالبان پاکستان دیدار کند، سوالاتی را مطرح می‌کند: از جمله اینکه با توجه به جابه‌جایی‌های زیاد رهبران طالبان برای در امان بودن از هواپیماهای بدون سرنشین، چگونه محل او لو رفته است؟ و چه عواملی باعث لو رفتن محل وی شده است؟

آیا لو رفتن مخفیگاه آقای محسود را باید اقدامی از سوی نیروهای اطلاعاتی وابسته به آمریکا محسوب کرد، یا واکنشی انتقام جویانه از سوی برخی از عناصر داخل پاکستان که از گزارش‌های مبنی بر نزدیکی احتمالی طالبان پاکستان با دستگاه ها اطلاعاتی افغانستان ناخشنود بوده‌اند؟

اواسط ماه میلادی گذشته (اکتبر) گزارش شد که <link type="page"><caption> لطیف محسود</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/10/131011_u02_ttp_mehsud.shtml" platform="highweb"/></link> از نزدیکان حکیم الله محسود در منطقه‌ای در افغانستان بازداشت شده است.

یک مقام محلی در افغانستان از بازداشت آقای محسود در حین رانندگی در ولایت شرقی لوگر خبر داد.

روزنامه واشنگتن پست در گزارشی در اینباره نوشت که آقای محسود به وسیله نیروهای امنیتی افغانستان دستگیر شده و سپس نیروهای نظامی آمریکایی او را به پایگاه بگرام منتقل کرده‌اند. همزمان گزارش‌هایی منتشر شد که بیانگر نارضایتی حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان از اقدام نیروهای آمریکایی در تحویل گرفتن آقای محسود از دست نیروهای افغان بود.

در هر حال، به نظر می‌رسد که تحولات اخیر، اوضاع در پاکستان را پیچیده‌تر خواهد کرد؛ نکته‌ای که می‌تواند در سیر تحولات در افغانستان، به‌ویژه در شرایط نزدیک شدن رسمی تاریخ خروج نیروهای آمریکایی از این کشور، مهم باشد.