آلکساندر ناوالنی ماندلای روسیه می‌شود؟

دادگاهی در روسیه چند روز پیش یکی از معنادارترین احکامش را از زمان به قدرت رسیدن ولادیمیر پوتین صادر کرد، و آلکسی ناوالنی، یکی از رهبران مخالفان دولت را به‌ اتهام فساد مالی به پنج سال زندان محکوم کرد.

ماجرا در ظاهر به اختلاسی با حجم محدود در شهری کوچک در منطقه‌ای از روسیه مربوط می‌شد که بیشتر به‌خاطر جنگل‌ها و افسانه‌هایش شناخته شده است. پرونده به یکی از مشاوران فرماندار منطقه کیروف مربوط می‌شود. او که بطور رایگان به فرماندار مشاوره می‌داد، متهم است که از قراردادهای یک شرکت دولتی چوب حق‌العمل‌های غیررسمی دریافت می‌کرده، و از این محل درآمد هنگفتی داشته است.

اما محاکمه آلکسی ناوالنی جنبه‌های فراوان دیگری هم داشت. او سال‌هاست که خاری در چشم طبقه سیاسی حاکم بر روسیه است، و علیه فساد مالی فراگیر مبارزه می‌کند. او جمله‌ای را در مورد حزب روسیه متحد (حزب حاکم روسیه) به کار برده که در ذهن‌ها مانده: "حزب شیادان و دزدان".

بزرگترین هدف

در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ که انتخابات مجلس و ریاست جمهوری روسیه برگزار شد، ناوالنی به‌صورت غیررسمی رهبر جنبشی اعتراضی شد که ده‌ها هزار نفر را به خیابان‌ها کشاند، و به این ترتیب شهرت و اهمیتش دوچندان شد.

این اعتراضات بزرگترین تظاهرات‌های ضد دولتی در دوران حکومت پوتین بود. از آن موقع بود که تحقیقاتی قدیمی و رهاشده در مورد دوران کوتاه فعالیت ناوالنی در کیروف دوباره از سوی ستاد فرماندهی کمیته تحقیقات اسلدکوم (Sledkom -معادل اف بی آی در روسیه) در مسکو از سر گرفته شد. اسلدکوم در جریان سرکوب جنبش اعتراضی، و مهم‌ترین چهره آن – یعنی آلکسی ناوالنی - نقش مهمی ایفا کرد. او بعد از بازداشت بارها بازجویی شد، و نهایتا به او گفته شد که در کیروف، یعنی حدود ۸۰۰ کیلومتری محل سکونتش – مسکو – محاکمه خواهد شد.

او برای شرکت در هر یک از مراحل دادرسی مجبور بود ۱۲ ساعت با قطار سفر کند.

در جریان محاکمه، هر دو طرف به‌سختی مقابل یکدیگر ایستادند، و در اظهارات پایانی آلکسی ناوالنی در مقابل قاضی، نشانی از پشیمانی دیده نمی‌شد. او با عصبانیت گفت: "این جامعه فئودال را که در حال چاپیدن همه ماست، نابود خواهیم کرد. اگر کسی فکر کرده که تهدید به شش سال زندان باعث خواهد شد که به خارج از کشور فرار کنم یا در جایی پنهان شوم، اشتباه کرده است. من نمی‌توانم از آنچه که هستم فرار کنم. تنها دارایی‌ام همین است، و جز کمک به کشورم نمی‌خواهم هیچ کار دیگری انجام دهم. می‌خواهم در کنار هموطنانم تلاش کنم."

او اضافه کرد: "این وضع نمی‌تواند تا ابد ادامه داشته باشد. ۱۴۰ میلیون نفر در یکی از بزرگترین و ثروتمندترین کشورهای جهان تحت استیلای مشتی هیولای بی‌ارزش قرار گرفته اند. اینها حتی مثل الیگارش‌ها(گروهی که در جریان خصوص‌سازی‌های بعد از فروپاشی شوروی در دهه ۱۹۹۰ به‌سرعت ثروتمند شدند) هم نیستند که ثروتشان را با هوش و زیرکی بدست آورده باشند. اینها یک عده اعضای سابق کومسومول (Komsomol - شاخه جوانان حزب کمونیست در دوران شوروی) هستند که حالا دموکرات و وطن‌پرست شده اند و همه چیز را در مشت خود گرفته اند."

تنها یک استراتژی

لیلیا شوتسووا، تحلیلگر مرکز کارنگی در مسکو، می‌گوید در اینکه محاکمه ناوالنی یک محاکمه سیاسی بوده، هیچ شکی نیست: "کرملین با پرونده ناوالنی می‌خواهد به جامعه هشدار بدهد. ولادیمیر پوتین می‌خواهد که جامعه قواعد جدید بازی را بپذیرد. طبق این قوانین جدید، شما باید بر اساس اصل وفاداری کامل و مطلق از آنها اطاعت کنید. حق ندارید بلند پروازی کنید، و حق ندارید برای کسب قدرت مبارزه کنید. اصل اول شما باید وفاداری باشد."

آلکسی ناوالنی به تازگی برای اولین بار مدارکش را برای شرکت در عرصه سیاست علنی روسیه به مراجع ذی‌ربط تحویل داد. او می‌خواهد در انتخابات شهرداری مسکو، که ماه سپتامبر آینده (شهریور ۱۳۹۲) برگزار می‌شود، شرکت کند. او هیچگونه دسترسی به شبکه‌های تلویزیونی دولتی نداشته، اما طبق برآوردها، پس از سرگئی سوبانین، شهردار فعلی و نامزد مورد حمایت کرملین، در جای دوم است.

پیش از صدور حکم دادگاه، ستاد انتخاباتی او می‌گفت که هر طور که شده به مبارزه ادامه خواهد داد. لئونید ولکوف، صاحب یک شرکت اینترنتی و رئیس ستاد تبلیغاتی او، گفت: "ما در خیابان‌ها به داوطلبان بیشتری نیاز داریم. این تنها استراتژی ماست. ما به روشنی تصمیم گرفته ایم که تبلیغات انتخاباتی را ادامه دهیم. ممکن است او به زندان محکوم شده باشد، اما نامش از فهرست نهایی نامزدها حذف نمی‌شود، چون برگزاری دادگاه تجدید نظر مدتی طول خواهد کشید."

خبری از حمایت گسترده نیست

لیلیا شوتسووا هشدار می‌دهد که طرفداران جوان آلکسی ناوالنی از به زندان افتادن او به شدت خشمگین خواهند شد. او به‌من گفت: "ناوالنی در حال تبدیل شدن به یک شهید است؛ یک ماندلای روس. آنها مسلما در آینده آمادگی روبرو شدن با مقامات را خواهند داشت."

اما خانم شوتسووا گفت که شمار هواداران ناوالنی هنوز آنقدرها نیست که بتواند به شکل‌گیری یک نقطه عطف سیاسی منجر شود: "فعلا امکان به‌راه افتادن موجی بزرگ وجود ندارد. در کل، حال و هوای حاکم بر مردم تا حد زیادی آرام است. البته عده‌ای سرخورده و ناراضی هستند و دیگر از پوتین خوششان نمی‌آید، اما شمار اندکی جایگزین روشنی برای وضع موجود سراغ دارند. ناوالنی قهرمان اکثر ناراضیان نیست. برای تبدیل شدن به یک چهره سیاسی واقعی، او باید از فعال اجتماعی و چهره‌ای یاغی در اینترنت فراتر رود، و جنبشی سیاسی پشت سر خود داشته باشد. باید برنامه مشخصی داشته باشد، و این برنامه باید گسترده‌تر و پرمایه‌تر از مبارزه صرف با فساد باشد."