امتحان زبان فارسی تاجیکی برای کارمندان دولتی ضروری شد

مجلس ملی تاجیکستان مقرراتی را تصویب کرده است که طبق آن دانستن زبان فارسی تاجیکی برای همه کارمندان دولتی ضروری شده است.

هم اکنون داوطلبان کار و مناصب دولتی قبل از استخدام یا انتصابشان به سمتهای مختلف در این زمینه امتحان شده و دانش زبان فارسی تاجیکی خود را باید ثابت سازند.

مجلس ملی روز پنج‌شنبه (‌۹ ژوئن) برخی از قوانین تاجیکستان را اصلاح کرد که بر اساس این اصلاحات، کارمندان دولتی یا داوطلبان کار در نهادهای دولتی چاره‌ای جز آموزش زبان دولتی، یعنی زبان فارسی تاجیکی، نخواهند داشت.

محمدشاه هلال اف، عضو مجلس ملی و رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان، ضمن معرفی مقررات جدید گفت که قانون اساسی دانستن زبان دولتی، یعنی تاجیکی را برای همه حتمی ساخته است.

هدف از اصلاح برخی از قوانین کشور، به گفته آقای هلال اف این است که هر نامزدی برای سمتهای مختلف دولتی باید با دادن امتحان، دانش زبان تاجیکی خود را ثابت کند.

وی خبر داد که مکانیسمهای برگزاری چنین آزمون یا امتحانی و معیارهای دانش زبان فارسی تاجیکی از سوی حکومت تاجیکستان مقرر خواهد شد.

از سوی دیگر، مجلس ملی پارلمان تاجیکستان در جلسه روز پنج‌شنبه‌ قانون این کشور در باره (استفاده زبان در) قوانین کشور را که سال ۲۰۰۴ تصویب شده بود، نیز اصلاح کرد.

طبق این مقررات، قانون‌گذاران در جریان تهیه قوانین و اسناد دیگر حقوقی در تاجیکستان می‌توانند از زبان روسی که زبان معاشرت بین اقوام مختلف در این کشور اعلام شده است، بسادگی استفاده کنند.

جزئیاتی در باره ضرورت تصویب این مقررات هنوز ارائه نشده است، ولی برخی از کارشناسان بر این نظرند که اعضای پارلمان تاجیکستان ضمن تهیه قوانین و اسناد دیگر حقوقی معمولاً از نسخه‌های قوانین روسیه استفاده می‌کنند و اجازه استفاده از زبان روسی کار آنها را ساده می‌سازد.

از جمله، امید جیهانی، دبیر انجمن فرهنگی-روشنگری "توران" در مسکو، از آن انتقاد می‌کند که بیشتر اعضای پارلمان تاجیکستان ضمن تهیه اسناد حقوقی و قوانین جدید معمولاً از قوانین و اسناد حقوقی روسیه نسخه‌برداری می‌کنند.

وی می‌فزاید: "مجلسیان با تصویب این قانون کارشان را آسان کرده‌اند. از بررسی قانونهای تصویب کرده مجلس در ۲۰ سال گذشته آشکار می‌شود که قانون‌گذاران زبان رسمی کشورمان را که بنابر قانونی که خود تصویب کرده‌اند، زبان تاجیکیست، خوب و درست نمی‌دانند. اکنون "قانون‌گذاری" برایشان آسانتر خواهد شد، زیرا از قانونها روبرداری کرده از روسی سر واژه "رف" (فدراسیون روسیه)را می‌گیرند و "ج ت" (جمهوری تاجیکستان)را به جایش می‌گذارند."

در همین حال، به گفته محمدشاه هلال اف، طبق اصلاحات تازه در تاجیکستان استفاده از زبان فارسی تاجیکی مکالمه و ارتباطات میان نهادهای دولتی حتمی شده است.

یعنی اگر تا حال برخی از نهادها یا سازمانها به نهادهای دولتی با زبان روسی نامه ارسال می‌کردند، هم اکنون موظف خواهند بود که این کار را تنها با استفاده از زبان دولتی، یعنی فارسی تاجیکی، انجام دهند.

دادخدا سیم الدین اف، رئیس کمیته اصطلاحات وابسته به حکومت تاجیکستان، ضمن استقبال از تصویب این مقررات گفت که “این همه به ابتکار پرزیدنت رحمان صورت گرفته است.”

آقای سیم الدین اف تأکید کرد که این تغییرات به بالا بردن خودشناسی ملی و درک معنی استقلال کشور مساعدت می‌کند.

وی افزود: "در هیچ کشوری نمی‌بینید که نفری بی دانستن زبان دولتی به نهادهای دولتی به کار پذیرفته شود."

این زبان‌شناس تاجیک معتقد است که “اگر شخص زبان تاجیکی را نداند، وی نمی‌تواند رهبری سودمند و مؤثر باشد.”

دادخدا سیم الدین اف خبر داد که حالا به ابتکار رئیس جمهوری تاجیکستان طرح اصلاحات در برخی از قوانین دیگر هم تهیه می‌شوند که طبق آنها، سپردن امتحان زبان تاجیکی برای داوطلبان کرسیهای پارلمانی هم حتمی خواهد شد.

رحمان اولمس اف، معاون رئیس دانشگاه مشترَک اسلاوی روسیه و تاجیکستان، می‌گوید که اجرای این مقررات چندان دشوار نخواهد بود.

به گفته وی، تعداد آن عده از اتباع تاجیکستان که زبان دولتی را بلد نیستند، کم مانده است و تا ۴-۵ سال دیگر این مشکل کاملاً از بین خواهد رفت.

آقای اولمس اف موافق است که راه‌اندازی مقررات در باره حتمی شدن دانستن زبان دولتی در تاجیکستان تجربه‌ای معمولی در کشورهای خارجی است.

وی افزود: "حتی در روسیه از مهاجران کاری تاجیک دانستن زبان روسی را تقاضا دارند."

از سوی دیگر، رحمان اولمس اف می‌گوید حالا کم افرادی هستند که بدون دانستن زبان تاجیکی برای انتصاب به سمتی در نهادهای دولتی تلاش کنند: "معمولا، چنین افرادی در سازمانهای بین‌المللی یا غیردولتی برای خود شغل پیدا می‌کنند."

نخستین قانونی که زبان فارسی تاجیکی را در تاجیکستان رسمی کرد، در سال ۱۹۸۹ پس از آغاز جنبشهای استقلال‌طلبی و درخواستهای مکرر فرهنگیان تصویب شده بود.

اما تنها در ماه اکتبر سال گذشته دولت تاجیکستان قانون جدیدی را در باره زبان دولتی تصویب کرد که طبق آن همه گونه کارگزاری رسمی باید به زبان دولتی صورت بگیرد.

در آغاز دهه ۱۹۹۰ بسیاری از فرهنگیان تاجیک خواستار بازگشت به خط پارسی بودند و قانون تصویب شده در آن زمان هم پیش‌بینی کرده بود که تاجیکستان باید مرحله به مرحله خط پارسی را رسمی کند، ولی این مقررات هرگز اجرا نشد.

هم اکنون بحثها بر سر بازگشت به خط پارسی در رسانه‌های چاپی و اینترنتی ادامه‌دارند، ولی مقامات تاجیکستان همواره گفته‌اند که این کشور برای بازگشت به "خط نیاکان" آماده نیست.