پیشنهاد کاهش حروف در الفبای سیریلیک تاجیکی

رئیس پژوهشگاه زبان و ادبیات تاجیکستان پیشنهاد کرده است که مقدار حرفها در الفبای تاجیکی کم کرده شود.

سیف‌الدین نظرزاده با چاپ طرح جدید الفبای تاجیکی در “جمهوریت”، نشریه رسمی دولت تاجیکستان، پیشنهاد کرده است که حرفهای “ی” (E)،“یا”(YO)، “یو” (YU) و “یه” (YA) از الفبا حذف کرده شوند.

همچنین، این زبان‌شناس تاجیک پیشنهاد کرده است که برای "دریافت علامت کامل برای حرفهای “ه”، “ج” و “ق” نیز باید فکر کرد."

ضمناً، آقای نظرزاده حالا برای مأموریتی به فرانسه رفته و دریافت شرح این پیشنهاد از سوی این دانشمند تاجیک غیرممکن شد. به این ترتیب، مشخص نیست که این یک طرح تأییدشده در پژوهشگاه زبان و ادبیات است و یا تنها پیشنهاد شخصی این پژوهشگر می‌باشد.

ولی نکته جالب این است که این پیشنهاد در نشریه رسمی دولت تاجیکستان زیر عنوان "به پیشواز 20 سالگی استقلال دولتی تاجیکستان" منتشر شده است.

سیف‌الدین نظرزاده در این مطلب ادعا دارد که حروف موسوم به یاتبرسر “ی” (E)،“یا”(YO)، “یو” (YU) و “یٍ” (YI) که خاص زبان و املای تاجیکی نیستند، "بازمانده همان الفبای روسی است که زیر تأثیر سیاست روسیسازی الفباهای خلقهای شوروی به املا و الفبای ما داخل شده است."

به اعتقاد این پژوهشگر، این چهار یاتبرسر باید به شکل “یی”(ی+ِ)، “یا”(ی+آ)، “یو” (ی+و) و “یَ”(ی+َ) نوشته شوند که آن گاه با زبان تاجیکی سازگار خواهند شد. به نوشته مؤلف، چنین پیشنهاد در سال 1939 از جانب زبان‌شناسان ارائه شده بود، ولی "همان سیاست روسیکنانی دور مانع چنین عمل شده است."

رئیس پژوهشگاه زبان و ادبیات تاجیکستان اظهار امیدواری کرده است که کمیسیون ویژه‌ای که برای بازنگری املای زبان تاجیکی تأسیس شده است، در کنار مسائل دیگر موضوع یاتبرسرها را نیز بازنگری کند.

عابدجان شکورزاده، پژوهشگر تاجیک، بر این نظر است که واقعا نیاز به تکمیل املا و الفبای زبان تاجیکی وجود دارد. ولی به اعتقاد وی، الفبا باید ساده کرده شود، نه دشوار.

وی افزود: "نوشتن دو حرف به جایی یک حرف راه عادی کردن الفبا نیست. گذشته از این، چرا ما باید تنها در یاتبرسرها تجدید نظر کنیم؟ الفبای تاجیکی به حرف “و” بلند نیز نیاز دارد. همچنین، در الفبای تاجیکی مشکل “عین” خیلی محسوس است که آن را نیز باید حل کرد." عظیمجان بیزایف، زبان‌شناس و استاد دانشگاه، می‌گوید که از پیشنهادهایی برای تغییر املا و الفبای تاجیکی آگاهی دارد. وی می‌گوید که

تا جایی از نظرات سیف‌الدین نظرزاده پشتیبانی می‌کند، زیرا "واقعا یاتبرسرها خاص طبیعت زبان تاجیکی نیستند."

اما، به گفته آقای بیزایف، باید مشخص کرد که این اصلاحات چه هدفی را به دنبال دارد.

وی افزود: "اگر هدف بالا بردن سوادناکی مردم باشد، پس رسیدن به این هدف از راه اصلاح الفبا غیرممکن است."

از سوی دیگر، عظیمجان بیزایف این سؤال را مطرح کرد که هزینه اصلاح الفبای تاجیکی چه قدر خواهد بود. زیرا به گفته وی، در صورت حذف یاتبرسرها، مشکل چاپ مجدد ادبیات زیادی، از جمله کتب درسی، به میان می‌آید.

آقای بیزایف افزود: "ایا ما توان پرداخت چنین حزینه را در اختیار داریم؟ و حتی اگر داشتیم، خوب نیست که حالا این مبالغ برای حل مشکلات عمده تاجیکستان مصرف شود؟."

به اعتقاد این دانشمند تاجیک، در مورد اصلاح قواعد املا و الفبای زبان تاجیکی نباید به "سهلنگاری" راه داد.

وی گفت: "در اوایل دهه 1990 زبان‌شناسان تاجیک چند حرف روسی را از الفبا حذف کردند. اکنون روشن شد که این اقدام ناکافی بوده است. در چنین تصمیمگیریها نباید شتاب کرد."

به گفتة آقای بیزایف، حالا برای اصلاح الفبای زبان تاجیکی "فرصت مناسبی" نیست.

ضمناً، سال 1932 در تاجیکستان الفبای لاتینی کاملاً الفبای سنتی فارسی را عوض کرد. الفبای لاتینی زبان تاجیکی از 31 حرف و یک علامت سکته عبارت بود.

سال 1939 روند گذرش به الفبای سیریلیک شروع شد و در آغاز آن از 37 حرف عبارت بود. سال 1954 به الفبای سیریلیک زبان تاجیکی باز دو حرف علاوه شد.

عابدجان شکورزاده، دانشمند تاجیک، معتقد است که الفبای سیریلیک مشکلات زیادی را در زبان تاجیکی به وجود آورده است و تنها در صورت بازگشت به خط نیاکان، یعنی خط فارسی، این مشکلات رفع خواهند شد.

ولی دادخدا سیم الدین اف، رئیس کمیته زبان و اصطلاحات ریاست جمهوری تاجیکستان، اخیراً اظهار داشت که حالا گذار به خط نیاکان در تاجیکستان در نظر نیست.