'آمریکایی که هرگز ندیده‌اید'؛ ترامپ به روایت نویسندگان

پایان ریاست جمهوری دونالد ترامپ در آمریکا، به فعالیت نشریه ادبی "آمریکا" با عنوان فرعی "آمریکایی که هرگز ندیده‌اید" چاپ پاریس نیز پایان داد.

چهار سال پیش، زمانی که ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به پیروزی رسیده و وارد کاخ سفید شده بود، دو روزنامه‌نگار باسابقه فرانسوی اعلام کردند که یک نشریه درباره آمریکا راه‌اندازی می‌کنند.

این دو از جمله روزنامه‌نگاران و نویسندگانی بودند که از به قدرت رسیدن ترامپ در آمریکا و تاثیر اجرای سیاست‌هایش در سراسر دنیا ابراز نگران می‌کردند.

هدف نشریه "آمریکا" ارائه "تصویری روشن و جزئی" از آمریکای دوران ترامپ از زبان خود نویسندگان آمریکایی‌ و همچنین نویسندگان دیگر کشورها بود؛ از فیلیپ راث، تونی موریسون و راسل بنکس گرفته تا تام وولف، جیمز الروی و حتی مارگارت اتوود کانادایی.

سلمان رشدی، از نقد دین تا جدال با سیاست

سلمان رشدی نویسنده بریتانیایی-آمریکایی هندی‌تبار هم جزء نویسندگانی بود که نشریه "آمریکا" به سراغشان رفت؛ کسی که در دهه‌های اخیر به نماد "مبارزه خستگی‌‌ناپذیر برای آزادی بیان" در جهان تبدیل شده است.

رشدی که از سال ۲۰۰۰ میلادی ساکن نیویورک شده و کمی پیش از انتخابات سال ۲۰۱۶ تبعه آمریکا شد، در این دو دهه زندگی در آمریکا، آثار داستانی و غیرداستانی متعددی را منتشر کرده است.

اما چهار رمان "خشم" (۲۰۰۱)، "دو سال و هشت ماه و بیست و هشت شب" (۲۰۱۵)، "کاخ زرین" (۲۰۱۷) و "کیشوت" (۲۰۱۹) چهارگانه نیویورکی این نویسنده محسوب می‌شود که حاصل زندگی‌ او در آمریکاست.

رشدی در گفت‌وگو با "آمریکا" درباره "کیشوت" که برخی رسانه‌ها رمانی ضدترامپ توصیف کردند، گفت: "من رمانی درباره دوران کنونی نوشته‌ام که در واقع همه چیز در آن ممکن است، از رئیس جمهور شدن کسی مثل ترامپ تا یک همه‌گیری جهانی."

سلمان رشدی زمانی که "آیات شیطانی" را ‌نوشت و سپس آیت‌الله روح‌الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی حکم قتلش را صادر کرد، بزرگترین دغدغه ذهنی‌اش مواجه جهان مذهبی و غیرمذهبی بود.

اما با گذشت زمان و بویژه با زندگی در آمریکا، دغدغه دیگری به اولویت خلاقیت‌های ادبی او تبدیل شد: پرداختن به گفتمان پوپولیستی و آخرزمانی که علاوه بر کشورهای جهان سوم، در سیاست غرب هم ظاهر شد.

از پل آستر تا ‌استیون کینگ

در این چهار سال، شاید شدیدترین لحن‌ها در ضدیت با دونالد ترامپ را خود نویسندگان آمریکایی به کار گرفتند.

پل آستر نویسنده بزرگ آمریکایی، ترامپ را "سمی" برای کشورش خواند و حتی فراتر از شخص او، به تفکراتی شبیه عقاید ترامپ اشاره کرد که پس از پایان دوران ریاست جمهوریش نیز باقی خواهند ماند.

او که در دوران ریاست جمهوری ترامپ بارها علیه او موضع‌گیری کرد، در گفت‌وگویی گفت: "سخنرانی‌های ترامپ برای ما مضحک اما برای کسانی که او را دوست دارند بسیار قانع‌کننده‌اند. طرفدارانش احساس می‌کنند او با آنها سخن می‌گوید، همان احساس آلمانی‌ها وقتی هیتلر سخنرانی می‌کرد."

آستر ادامه داد می‌دهد: "کاری که هیتلر و ترامپ هر دو مرتکب شدند، تکرار بی‌وقفه یک مجموعه دروغ است. همان جمله معروف منتسب به یوزف گوبلز [وزیر تبلیغات رایش سوم] که یک دروغ اگر ده بار تکرار شود همچنان دروغ است اما اگر ده هزار بار تکرار شود دیگر یک حقیقت است."

استیون کینگ نویسنده آمریکایی رمان‌های پرفروش نیز در برنامه تلویزیونی شبکه ای‌بی‌سی گفت برخی از مواضع سیاسی ترامپ او را یاد برخی از کتاب‌هایش می‌اندازد، مثلا تصمیم دولت ترامپ برای بازداشت نامحدود خانواده‌های مهاجر در مرز جنوبی آمریکا، برای کینگ یادآور رمان "موسسه" (۲۰۱۹) است.

در این رمان استیون کینگ، گروهی کودک با قدرت‌های شگفت‌انگیز به اسارت گرفته می‌شوند تا با آزمایش‌هایی روی آنان، از این قدرت بهره‌برداری شود.

کینگ برای نوشتن چنین رمانی از اقدامات سیا در دهه ۱۹۵۰ و همچنین آزمایش‌های نازی‌ها در اردوگاه‌های کار اجباری الهام گرفته بود اما معتقد است: "گاهی زندگی از هنر تقلید می‌کند نه برعکس. زمانی که داشتم این رمان را می‌نوشتم متوجه شدم که کودکان را در مرز مکزیک زندانی می‌کنیم و با خودم گفتم این ماجرا مثل کتابم است."

دیوار مکزیک، دیواری میان نویسندگان و ترامپ

وله سوینکا نویسنده بزرگ آفریقایی و برنده جایزه نوبل ادبیات، پس از پیروزی ترامپ کارت اقامت دائم آمریکا را پاره کرد و پس از بیست سال زندگی در این کشور، در ۸۳ سالگی به آفریقای جنوبی رفت.

او گفت ترامپ برای رسیدن به کاخ سفید از "بیگانه‌هراسی" استفاده کرد: "مخالف ساختن دیوار هستم. برای من بسیار دشوار بود که ببینم میلیون‌ها آمریکایی ترامپ را تشویق می‌کنند."

حدود چهل نویسنده آمریکایی دیگر هم، از خالد حسینی نویسنده افغان‌تبار تا آریل دورفمن در نامه‌ای به کنگره آمریکا به ساختن این دیوار اعتراض کردند و خواستار رسیدگی به وضعیت پناهجویان شدند.

موضوع "مرز" یکی از دغدغه‌های دان وینزلو نویسنده مطرح آمریکایی بود که از مخالفان جدی ترامپ به شمار می‌رفت و حتی در روزهای آخر دوران ترامپ برای استیضاح او "مدرک" جمع می‌کرد.

بازگشت به ادبیات ویران‌شهری در دوران ترامپ

اما انتخاب ترامپ، چه برای مخالفانش چه برای طرفدارانش، مثل یک اتفاق داستانی نامنتظره و باورنکردنی بود.

در این چهار سال، منتقدان ادبی و استادان ادبیات به دنبال شبیه‌یابی‌ پدیده ترامپ یا دوران او در تاریخ ادبیات آمریکا و همچنین ادبیات جهان بودند.

یکی از کتاب‌هایی که فورا مورد توجه قرار گرفت و پرفروش شد رمان "۱۹۸۴" جورج اورول (منتشر شده در سال ۱۹۴۹) بود که درباره توتالیتاریسم نوشته شده است؛ همچنین رمان‌های دیستوپیایی (ویران‌شهری) مثل "بازی‌های گرسنگی" نوشته سوزان کالینز و "دنیای قشنگ نو" نوشته آلدوس هاکسلی.

یکی دیگر از رمان‌های پرفروش دوران ترامپ، "توطئه علیه آمریکا" نوشته فیلیپ راث نویسنده بزرگ آمریکایی بود که در اواسط دوران ریاست جمهوری ترامپ درگذشت.

این رمان که در ژانر "تاریخ بدیل" (Alternate history) نوشته شده و در دهه ۱۹۴۰ می‌گذرد، روایت می‌کند که اگر به جای فرانکلین روزولت، چارلز لیندبرگ رئیس جمهور آمریکا می‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد.

لیندبرگ خلبان آمریکایی نخستین کسی بود که بدون توقف بین دو قاره آمریکا و اروپا بر فراز اقیانوس اطلس انفرادی پرواز کرد.

راث پس از انتخاب ترامپ، درباره مشابهت ترامپ با لیندبرگ گفت ریاست جمهوری لیندبرگ با وجود گرایش‌هایی که به نازی‌ها و یهودی‌ستیزی داشت، قابل فهم‌تر از ریاست جمهوری ترامپ است.

راث ترامپ را "شارلاتان" می‌دانست و برای فهم این موضوع سفارش می‌کرد که مردم کتاب "حقه‌باز" نوشته هرمان ملویل نویسنده قرن نوزدهم آمریکا را بخوانند.

همچنین دیگر کتاب معروف هرمان ملویل به نام "موبی دیک" در دوران ترامپ مورد توجه قرار گرفت که داستان یک ناخدای نیمه‌دیوانه و فاشیست است و رسالت خود را انتقام از نهنگی می‌داند که پیشتر کشتی‌اش را نابود کرده است.

تعدادی از منتقدان ادبی آمریکا نیز در رمان‌های سینکلر لوئیس، اولین نویسنده آمریکایی برنده جایزه نوبل ادبیات، به دنبال قرینه‌هایی برای ترامپ و دوران او بودند، بویژه در رمان "نمی‌تواند اینجا اتفاق بیفتد" که در سال ۱۹۳۵ منتشر شد.

این رمان درباره رئیس ‌جمهور شدن فردی شبیه آدولف هیتلر در آمریکاست که شعار بزرگ و قدرتمند کردن این کشور را سر می‌دهد و در نهایت کشور را به سمت فاشیسم می‌برد. قهرمان این رمان شباهت عجیبی به ترامپ دارد؛ هر دو دشمن مکزیکی‌ها و مطبوعات.

ضربه ترامپ به جامعه ادبی

از نظر برخی از منتقدان ادبی اساسا به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در آمریکا همانطور که زلزله‌ای در عرصه سیاست کشور بود، شوکی نیز به فضای ادبی و جریان‌های غالب رمان‌نویسی در این کشور وارد کرد.

پس از جنگ‌ جهانی دوم به طور کلی الهام‌گرفتن از پوپولیسم آمریکایی برای نوشتن رمان‌ کاهش یافت؛ هر چند که رمان "تمام مردان شاه" به قلم رابرت پن وارن که کمی پس از جنگ جهانی دوم منتشر شد، همین موضوع را دست‌مایه قرار داده بود.

به عقیده برخی از منتقدان، یکی از دلایل بهت‌زدگی بسیاری از نویسندگان و منتقدان ادبی از ریاست جمهوری ترامپ، دوری آن‌ها در سال‌های اخیر از "روی تاریک جامعه" است، به همین دلیل کسانی مانند ترامپ برای آنان "غیرواقعی" به نظر می‌رسند.