زنان برنده جوایز علمی نوبل کجا هستند؟

فصل جوایز نوبل امسال به پایان خود نزدیک می‌شود؛ جوایز پزشکی، فیزیک و شیمی، ادبیات و صلح اهدا شده و جایزه اقتصاد هم اعلام خواهد شد.

اما جوایز علمی نوبل سال ۲۰۱۷ همگی اعلام شده‌اند و جامعه علمی در برندگان امسال مشابهتی قدیمی می‌بینند.

در مورد برندگان نویل فیزیک امسال، آنها پیشتر خود را به صدر اخبار جهان رسانده بودند و پیش‌بینی می‌شد رصد امواج گرانشی در سال ۲۰۱۵، سه محقق آمریکایی را به این جایزه برساند.

در مورد شیمی جایزه به کار کمتر شناخته شده‌ای رسید؛ تکنیک تازه‌ای در تصویربرداری از مولکولهای زیستی که به عقیده کمیته نوبل "بیوشیمی را به عرصه تازه‌ای سوق داده است."

برندگان نوبل پزشکی و فیزیولوژی سه دانشمندانی بودند که درک بهتری از ساعت بدن ارائه کرده بودند.

با این حال جامعه علمی بسرعت متوجه نکته‌ای در میان برندگان امسال شدند، آنها همگی در یک چیز مشترک بودند؛ نکته‌ای که در توئیتر به این شکل مطرح شد:

"یکدستی مردان پیر سفید" در دریافت جوایز علمی نوبل یا "نوبل پزشکی، فیزیک و شیمی مختص مردان سفید".

با اینکه به عنوان مثال برندگان نوبل فیزیک امسال دانشمندانی بسیار برجسته بودند و تایید جهانی کار آنها هم اسباب خرسندی جامعه علمی بود اما این جامعه اکنون بیش از هر وقت دیگری احساس نیاز می‌کند که معیارهای اهدای این جایزه متحول شود چرا که معرف نقش زنان در دستاوردهای علمی نیست؛ از سال ۱۹۰۱ که اهدای نوبل آغاز شده فقط هفده زن در میان برندگان سه جایزه علمی بوده‌اند، از ۲۰۶ فیزیکدانی که برنده نوبل فیزیک شده اند فقط دو نفر ماری کوری (۱۹۰۳) و مایریا گپرت مایر (۱۹۶۳) برنده نوبل فیزیک شده‌اند، به فاصله شصت سال تعداد مردانی که اسمشان رابرت بوده و نوبل شیمی را برده‌اند از کل زنانی که برنده این جایزه شده‌اند بیشتر است.

برخی از پژوهشگران این مسئله را به معیارهای کنونی انتخاب برندگان ربط داده‌اند، مثل اینکه جایزه را نمی‌توان به بیش از سه نفر داد، جایزه به کسانی که در قید حیات نباشند اهدا نمی‌شود و فهرست نامزدهای جایزه هر سال تا پنجاه سال محرمانه می‌ماند.

این معیارها به نظر می‌رسد برخی زنانی را که کارشان از نظر جامعه علمی مستحق نوبل بوده را از این جایزه محروم کرده است؛ مثل ورا روبین، لیز میتنر و جوسلین بل برنل.

ورا روبین سال پیش درگذشت، به این ترتیب کار او در زمینه ماده تاریک -که بیشتر جرم عالم هستی را تشکیل می‌دهد- نمی‌تواند برنده جایزه نوبل شود.

اتو هان در ۱۹۴۴ برای شکافت هسته‌ای برنده نوبل شیمی شد اما لیز میتنر که مدتی طولانی همکار اتو هان بود و سال‌های قبل و بعد از آن نامزد نوبل بود در نهایت به این جایزه نرسید.

صد زن

فصل صد زن ۲۰۱۷ بی‌بی‌سی فارسی در مورد زنان، شخصیت‌های تاثیر‌گذار و دغدغه‌های آنها است. این مجموعه شامل مطالب متنوعی از جمله گفت‌‌وگو‌، گزارش و یادداشت از زنان در نقاط مختلف جهان است. عبور از سقف شیشه‎ای، امنیت زنان هنگام استفاده از وسائل نقلیه، تبعیض در ورزش و علت بی‌سوادی زنان و راه حل‌های برای مقابله با آن تنها بخشی از موضوعاتی هستند که در این فصل از ویژه برنامه‌های صد زن به آن می‌پردازیم.

با ما همراه شوید، در تلویزیون، وب‌سایت و رادیو. همچنین ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید، فیسبوک، اینستاگرام، توییتر و یوتیوب.

با هشتگ #صدزن در بحث‌های ما شرکت کنید.

برنل و چیین- شیونگ وو، دو فیزیکدانی بودند که همکارانشان برنده نوبل شدند؛ اما آنها با اینکه در همان تحقیقات کار کرده بودند در میان برندگان قرار نگرفتند.

اعتباری که جایزه نوبل به همراه می‌آورد تاثیری عمیق بر زندگی حرفه ای هر دانشمندی می گذارد. این جایزه به یک عمر کار پژوهشی مشروعیت می دهد و اعتباری بین‌المللی در حوزه‌هایی که تامین بودجه بسیار رقابتی است.

اما در فیزیک و شیمی زنان پیشرویی که الهام بخش دیگران شوند بسیار کم تعداد هستند و در پزشکی وضع فقط اندکی بهتر است. فرانسیس کریک و جیمز واتسون به دلیل کشف ساختار دی ان ای برنده نوبل پزشکی شدند اما نقش حیاتی کار تحقیقاتی روزالیند فرانکلین در این جایزه به رسمیت شناخته نشد، او چهار سال قبل از اهدای جایزه به علت سرطان تخمدان درگذشته بود.

در نوبل ادبیات زنان اغلب از نظر برابری جنسیتی در وضعیت بهتری قرار دارند و در سال‌های اخیر، آلیس مونرو، دوریس لسینگ و تونی موریسون برنده این جایزه شده‌اند.

با وجود ابتکارهایی برای برابری جنسیتی در عرصه علم مثل آتنا سوآن و نهادهایی مثل استمتس که سعی می‌کنند کار و تحقیقات زنان را بیشتر معرفی و عرضه کنند، جایزه نوبل همچنان مثل یک سقف نامرئی، مانع از به رسمیت شناختن کارهای برجسته زنان در علوم می‌شود.