ایران و ژاپن در جام ملت‌های آسیا، رقابتی پرماجرا بین شرق و غرب آسیا

تقابل فوتبال ایران و ژاپن در آسیا را شاید بتوان یکی از پرماجراترین رقابت‌های سطح اول فوتبال قاره آسیا دانست. ایران تاکنون، شش بار ژاپن را برده، پنج بار به تساوی رسیده و پنج مرتبه هم شکست خورده است. آماری که شاید نشانی از فاصله نزدیک دو قطب فوتبال غرب و شرق آسیا باشد.

ایران و ژاپن در نیمه‌نهایی این دوره جام ملت‌های آسیا، چهار روز برای استراحت و آمادگی فرصت دارند اما اولین مصاف این دو تیم داستانی کاملا متفاوت داشت.

نخستین بار سال ۱۹۵۱ در بازی‌های آسیایی دهلی این دو تیم مقابل هم قرار گرفتند. چهارشنبه ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ داور سوت پایان بازی را به نشانه تساوی بدون گل به صدا درآورد اما براساس قوانین آن روزهای آسیا، یکی از دو تیم باید پیروز می‌شد. خبری هم از ضربات پنالتی نبود. یک روز بعد (۲۴ ساعت بعد از سوت آغاز بازی) بازی تکرار شد و ایران این بار ۳ بر ۲ برنده شد و صعود کرد.

۱۹۹۰؛ سانترهای تیم پروین، ضربه سر مرفاوی

اما شاید آنچه را در ذهن بخشی از نسل کنونی فوتبال ایران به جا مانده در بازی‌های آسیایی سال ۱۹۹۰ پکن بتوان پیدا کرد. تیمی که علی پروین ساخته بود و رنگ و لعاب مدعی قهرمانی را داشت.

در بازی‌های آسیایی پکن، اتفاقات بزرگ دقیقا از بازی ایران و ژاپن آغاز شد. دوشنبه ۹ مهر ماه سال ۱۳۶۹ ایران و ژاپن در پکن برای رسیدن به نیمه‌نهایی بازی‌های آسیایی می‌جنگیدند. تا قبل از سال ۲۰۰۲ تیم‌های آسیایی می‌توانستند با تیم کامل خود در رقابت‌های آسیایی شرکت کنند اما از بازی‌‌های آسیایی بوسان، کنفدراسیون فوتبال آسیا اعلام کرد از این پس فقط تیم‌های زیر ۲۳ سال (رده سنی امید) حق حضور در مسابقات المپیک آسیایی را خواهند داشت.

ناصر محمدخانی در مورد بازی با ژاپن به روزنامه گل گفته است: "علی پروین قبل از بازی به نادر (محمدخانی)، محمد پنجعلی و جواد (زرینچه) گفته بود از زمین خودمان جلوتر نیایند. گفته بود مراقب سرعت ژاپنی‌ها باشیم. حتی یادم است که به مرحوم سیروس قایقران هم اصرار کرد که زیاد در حمله شرکت نکند مگر برای ضربات سر."

به گفته مهاجم سابق تیم ملی ایران، سیستم علی پروین سانتر از کناره‌ها بود. روشی که برای عبور از دفاع کوتاه قامت آن روزهای ژاپن نتیجه هم داد. ایران با ضربه سر صمد مرفاوی به گل برتری رسید. صمد مرفاوی در مورد گلی که به ژاپن زد گفته است: "عین همان گل را یک روز قبل از بازی بارها تمرین کرده بودیم."

آن پیروزی، پلکان ایران بود برای رسیدن به نیمه‌نهایی، پیروزی مقابل کره جنوبی و شمالی و قهرمانی در بازی‌های آسیایی.

۱۹۹۲؛ وقتی عابدزاده زانو زد

دو سال بعد، انگار باید کفه‌های ترازوی فوتبال ایران و ژاپن میزان می‌شد. ایران در مرحله گروهی جام ملت‌های ۱۹۹۲ در سومین بازی مقابل ژاپن قرار گرفت. ایران با یک پیروزی مقابل کره شمالی و یک تساوی برابر امارات، حتی با تساوی هم به مرحله بعد صعود می‌کرد. ژاپن اما فقط پیروزی می‌خواست. علی پروین تیمش را به لاک دفاعی برده بود.

جمال شریف داور سوریه‌ای بازی، دقیقه ۵۳ جمشید شاه‌محمدی را اخراج کرد. ناصر ابراهیمی مربی ایران تمام نیمه دوم لب خط فریاد کشید، یا بر سر داور یا بازیکنان. دقیقه ۸۶ اما کازیوشی میورا (بازیکنی که در ۵۱ سالگی هنوز بازی می‌کند و بازنشسته نشده) از زاویه بسته توپ را به سقف دروازه احمدرضا عابدزاده کوبید.

روزنامه جهان فوتبال سال ۸۴ در گزارشی نوشت: "ناصر ابراهیمی بعد از گل ژاپن روی زمین نشست و سرش را گرفت. علی پروین به او گفت تا صدسال دیگر احمدرضا (عابدزاده) این جور مقابل مهاجم مقابلش زانو نمی‌زند. ابراهیمی در رختکن از شدت ناراحتی گریه کرده بود."

تلخی این بازی برای ایران فقط به حذف و باخت محدود نشد. فرشاد پیوس و نادرمحمدخانی دقیقه ۹۰ به جرم درگیری با داور بازی کارت قرمز گرفتند. بازبینی فیلم‌ها نشان داد که مجتبی محرمی داور بازی را زده بود و پیوس بیگناه بود. محرمی هم محروم شد اما پیوس بخشیده نشد.

۱۹۹۳؛ تنها شکست ژاپن در بدترین سال ایران

رویارویی بعدی اما جنبه انتقامی داشت. باز هم علی پروین روی نیمکت بود و باز هم ژاپن حریف ایران. سرمربی تیم ملی و باشگاه پرسپولیس، به دنبال قهرمانی پکن و ناکامی جام ملت‌های آسیا، در پی نخستین صعود ایران به جام جهانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. تیم او اما مجموعه‌ای از نام‌های بزرگ و پا به سن گذاشته بود.

بازی‌های انتخابی جام جهانی به صورت متمرکز در دوحه قطر برگزار می‌شد. ایران باید برای رسیدن به آمریکا از سد عراق، کره شمالی، کره جنوبی، عربستان و ژاپن می‌گذشت. در پایان بازی‌ها ایران فقط دو پیروزی داشت و سه شکست. مقابل عراق، کره جنوبی و عربستان شکست خورد و فقط کره‌شمالی و ژاپن را شکست داد.

ژاپن اما فقط در یک بازی مغلوب شد و آن هم برابر ایران. تمام رویاهای ژاپن برای رسیدن به جام جهانی هم دقیقا در همان بازی بر باد رفت. علی پروین باز هم برای ژاپن همان تک راه حل بازی‌های آسیایی را داشت: "سانتر کنید برای سرزن‌ها" با این تفاوت که تیم ایران عقب کشیده بود.

گل اول را رضا حسن زاده روی ارسال از کناره‌ها با ضربه سر زد و دومی را علی دایی در مصاف تک به تک با دروازه‌بان ژاپن. پاس حمید درخشان به علی دایی و عبور مهاجم شماره ۱۰ و جوان آن روزهای تیم ملی از دروازه‌بان ژاپن، سال‌ها در بخش‌های خبری شبکه‌های تلویزیونی ایران دیده می‌شد. ایران، نه خودش به جام جهانی آمریکا رفت نه گذاشت ژاپن صعود کند.

۱۹۹۷؛ شب سیاه کوالالامپور

چهار سال بعد، در ورزشگاه جوهور بهرو مالزی حتی با وجود هیاهوی تماشاگران صدایی وحشتناک به گوش رسید. احمدرضا عابدزاده میان ماسایوکی اوکانو و تیرک دروازه ماند. مهدی پاشازاده گفته بود که رویش را چرخانده تا شکستن دنده‌های دروازه‌بان ایران را نبیند. عابدزاده همان لحظه فریاد زده بود: "خدا، مُردم."

ایران و ژاپن به بازی حذفی انتخابی جام جهانی در آسیا رسیده بودند. والدیر ویرا که اولین بار باید جای محمد مایلی‌کهن روی نیمکت تیم ملی می‌نشست، تیمش را تغییر داد. مجید نامجو مطلق، مهدی پاشازاده، ابراهیم تهامی و جواد زرینچه به تیمش اضافه شدند.

قبل از بازی، ایران ترفندی به کار زد. خداداد عزیزی در آخرین تمرین روی زمین افتاد و فریاد مصدومیت کشید. پزشک تیم گفت او دیگر به بازی نمی‌رسد و با ویلچر از زمین بیرونش بردند اما فردا در ترکیب اصلی قرار گرفت. گل هم زد، ایران بازی یک بر هیچ باخته را دو بر یک پیش افتاد اما در باز هم دقیقه‌های آخر ژاپن دروازه عابدزاده را گشود و بازی به وقت اضافه رفت. آن روزها قانون گل طلایی هم وجود داشت. قانونی که براساس آن تیمی که اولین گل در وقت‌های اضافه را می‌زد، پیروز می‌شد و بازی به پایان می‌رسید.

ماسایوکی اوکانو که احمدرضا عابدزادهرا مصدوم کرده بود، دقیقه ۱۱۹ دروازه‌اش را گشود. تلخ‌ترین تصویر هم از عابدزاده به جا ماند. با تنی مصدوم نخستین ضربه را گرفت اما جان بلند شدن برای ریباند را نداشت.

۲۰۰۳؛ پیروزی با هفت کشته

شکست در فوتبال همیشه تلخ است اما ایران یک پیروزی مقابل ژاپن دارد که شاید بتوان گفت از هر شکستی تلخ‌تر بود. پنجم فروردین‌ سال ۱۳۸۴ تیم ملی ایران با سرمربیگری برانکو ایوانکوویچ در تهران دو بر یک ژاپن را در راه جام جهانی آلمان شکست داد اما در پایان بازی ۷ نفر به دلیل ازدحام جمعیت زیر دست و پا ماندند و کشته شدند.

حالا تیم ملی ایران باید فردا در مسیر قهرمانی در جام ملت‌های آسیا مقابل ژاپن قرار بگیرد. هرچند تیم ملی ایران در مهر ۹۴ در بازی دوستانه مقابل ژاپن ایستاد و به تساوی رسید، اما این نخستین رویارویی رسمی دو تیم بعد از ۱۳ سال است. دیدار رسمی قبلی، بازی تشریفاتی انتخابی جام جهانی ۲۰۰۶ در توکیو بود که با پیروزی دو بر یک ژاپن تمام شد.

ایران در حالی به مصاف ژاپن می‌رود که بخت زیادی دارد به چهار دهه حسرت قهرمان نشدن در جام ملت‌ها پایان دهد. ایران از یک سو در نیمه آسان جدول افتاد و قبراق و سرحال به نیمه‌نهایی رسید و از طرف دیگر تیم کارلوس کی‌روش در قیاس با تیم‌های قبلی ایران در تمام پست‌ها یک دست‌تر و پرمهره‌تر است.