راز دانش: ایلام ایران، خاستگاه کشاورزی بوده است
در برنامه این هفته راز دانش که از برنامه بامدادی رادیو بیبی سی پخش شد به این خبرها پرداختیم: تحقیقات تازه که نشان میدهد استان ایلام ایران در دوران نوسنگی، یکی از خاستگاههای کشاورزی در جهان بوده است، و اینکه بنا بر تحقیقات تازه دانشمندان آمریکایی، بریدن فوری بند ناف پس از تولد، شاید چندان هم برای نوزاد مفید نباشد.
اینکه بشر در طول تاریخ چطور و در چه مقطعی از کوچنشینی و شکار به یکجانشینی و کشاورزی روی آورده، همواره یکی از موضوعات مورد علاقه باستانشناسان بوده است.
حفاریهای تازه نشان میدهد که حدود ۱۲ هزار سال پیش، یکی از اولین خاستگاههای کشاورزی، در تپه تاریخی چغاگلان، در نزدیکی شهرستان مهران استان ایلام بوده است که قدمتش به دوران نوسنگی بدون سفال میرسد.
باستانشناسان دانشگاه توبینگن آلمان در یک کلونی انسانی در این تپه از ابزارهای کشاورزی اولیه که با استخوان ساخته شدهاند گرفته تا اشیا و ظروف رسی که به شکل حیوانات و انسان هستند را کشف کردهاند.
اما آنچه بیش از همه آنها را متعجب کرده است بقایای غلات و حبوبات از جمله دانههای گندم، عدس و نیز نخود و جوی وحشی در این تپه تاریخی بود.
این کشف حاکیست که ۱۲ هزار سال پیش انسانهایی که در این بخش از ایران زندگی میکردند به کشاورزی و اهلی کردن حیوانات روی آورده بودند.
این کشف از این نظر مهم است که باعث میشود باستانشناسان در فرضیهها و نظریههای سنتی خود در مورد خاستگاه کشاورزی در آنچه منطقه هلال حاصل خیز در خاورمیانه نام دارد تجدید نظر کنند.
ملیندا زیدر، باستانشناس موزه تاریخ طبیعی ملی ایالات متحده در واشنگتن به بیبی سی فارسی میگوید: «نظر غالب این بود که کشاورزی در بخشهای غربی هلال حاصل خیر آغاز شده است. بعضیها استدلال میکردند جایی در منطقه جنوب منطقه شام در نواحی جنوبی اسرائیل امروزی. بعضیها هم میگفتند منشا کشاورزی در شمال غربی سوریه امروزی یا جنوب شرقی ترکیه بوده و بعد به نواحی دیگر هلال حاصلخیز گسترش پیدا کرده است.»
به عبارت دیگر، پیشتر گمان میرفت که در ابتدا در نواحی شرقی منطقه هلال حاصل خیز خاورمیانه که شامل ایران امروزی میشود کشت و کاری در کار نبوده و مردم این نواحی بعدها شگردهای کشت و اهلی کردن حیوانات را از تمدنهای دیگر در منطقه آموختند.
اما پیدا شدن بقایای سوخته غلات و حبوبات ۱۲ هزار ساله در چغاگلان نشان میدهد که در ایران هم عدهای روند کشاورزی و یکجانشینی را آغاز کرده بودند.
خانم زیدر میگوید: «این پروژه تحقیقاتی بیانگر آن است که مردم در تمام این منطقه عظیم از جنوب اسرائیل گرفته تا ایران به موازات هم شیوه زندگی مشابهای را پیش گرفته بودند، یعنی تقریبا به طور هم زمان به کشاورزی و در کنار آن به اهلی کردن حیوانات روی آورده بودند.»
باستانشناسان بقایای حداقل ۲۱ هزار و ۵۰۰ نمونه گیاهی و کشاورزی را مورد بررسی قرار دادهاند که در بخش کوچکی از تپه چغاگلان در هشت متری زیر سطح زمین قرار داشته است.
یافتههای آنها همچنین میتواند پاسخ تازهای به این سوال بدهد که چرا کشاورزی به پیشهای برای اجداد ما تبدیل شد.
تا به حال فرض بر این بوده که بشر در یک دوران کمبود و سختی مجبور به کشاورزی و اهلیکردن حیوانات شد.
اما باستانشناس آمریکایی معتقد است که غلات کشفشده در استان ایلام میتواند عکس این مطلب را ثابت کند.
او میگوید: «این تحقیق نشان میدهد که اولین گام انسانها به سوی کشاورزی و دامداری در یک دوره کمبود و کسری نبوده بلکه در دوره فراوانی و عصری بوده که آب و هوا بهبود پیدا کرده بود و منابع طبیعی افزایش یافته بود.»
نتیجه کاوشهای باستانشناس دانشگاه «توبینگن» آلمان به تازگی در مجله ساینس منتشر شده است.
البته روشن نیست که بقایای غلات و حبوبات ۱۲ هزار ساله در چغاگلان یک مورد نادر و استثنایی بوده یا بخشی از روال زندگی عادی کل مردم این نواحی در دوران پیش از باستان. اما در هر صورت شکی نیست که این کشف گام مهمیست در افزایش دانش ما از سیر تحول تمدن بشر و چگونگی روی آوردن اجداد ما از کوچ نشینی و شکار به یکجانشینی و کشاورزی.
فواید احتمالی تاخیر در بریدن ناف نوزاد
در بسیار از زایشگاههای آمریکا پزشکان کمتر از یک دقیقه بعد از تولد، بند ناف نوزاد را گره میزنند و سپس آن را قطع میکنند.
بند ناف، در دوران بارداری، خون حاوی مواد غذایی و اکسیژن را از جفت در رحم مادر به جنین میرساند.
قطع فوری این بند پس از تولد، هرچند به عادتی برای بسیاری از پزشکان تبدیل شده، ولی بر اساس تازهترین تحقیقات، شاید چندان هم به سود کودک نباشد.
بر اساس پژوهشی که اخیرا در آمریکا انجام شده، حداقل یک دقیقه تاخیر در بریدن بند ناف میتواند به طور قابل ملاحظهای به تثبیت میزان آهن و هموگلوبین در خون نوزاد کمک کند.
هموگلوبین پروتئینی است که در گلبولهای قرمز خون وجود دارد و نقش آن حمل و نقل اکسیژن و دی اکسیدکربن در خون است.
محققان میگویند تاخیر یک دقیقهای در گره زدن و قطع بند ناف، برای بدن مادر هم خطرناک نیست.
بر اساس این تحقیق نوزادانی که قطع بند ناف انها قدری با تاخیر انجام شده از سطح هموگلوبینی بین ۲۴ تا ۴۸ برخوردار شدهاند.
ادامه این تحقیقات پس از سه تا شش ماه از زمان تولد نشان داد که این نوزادان همچنین درمقایسه با نوزادانی که خیلی سریع بند ناف انها قطع شده بود، کمتر با مشکل کسری آهن در خون مواجه شدند زیرا به خاطر تاخیر در قطع بند ناف، خون بیشتری از بدن مادر به آنها رسیده بود.
پزشکان گفتهاند که این وضع در عین حال به خونریزی شدید پس از زایمان در بدن مادر یا کاهش سطح هموگلوبین مادر منجر نشده.
سازمان بهداشت جهانی توصیه میکند که گره زدن بند ناف بین یک تا سه دقیقه پس از تولد انجام شود.
البته باید در نظرداشت که تاخیر بیشتر در گره زدن ناف نوزاد میتواند آسیب جدی به کبد و ابتلای کودک به یرقان را در پی داشته باشد.
تحقیقات جدید در آمریکا دو درصد افزایش موارد یرقان در کودکانی که بند نافشان قدری با تاخیر قطع شده بود را ثبت کرده است.
چهار پزشک آمریکایی نتیجه تحقیقات خود را در نشریه اکادمیک کوچرین منتشر کردهاند.
