قطعنامه جدید شورای امنیت؛ چه کسی راضی است و چه کسی ناراضی؟

ساعاتی پس از آنکه وزیران امور خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا، صبح امروز (دوشنبه ۲۹ تیرماه) در بروکسل، مقر اتحادیه اروپا به اتفاق از توافق اتمی گروه ۱+۵ با ایران حمایت کردند، ۱۵عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز، به اتفاق آراه، قطعنامه ۲۲۳۱ را در حمایت و تایید از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که به توافق وین نیز مشهور است، تصویب کردند تا به این ترتیب، روند رویدادهای تاریخی پرونده هسته ای ایران همچنان ادامه یابد.

در حال حاضر علاوه بر آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه و چین (پنج عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل) ۱۰ کشور اسپانیا، لیتوانی، ونزوئلا، شیلی، نیجریه، آنگولا، چاد، نیوزیلند، مالزی و اردن نیز اعضای غیردایم این شورا هستند. نگاهی به این ترکیب، نشان می داد که قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل متحد در حمایت و تایید توافق اتمی گروه ۱+۵ با ایران، به اتفاق آرا به تصویب خواهد رسید؛ این پیش بینی خیلی زود تحقق یافت.

با تصویب قطعنامه جدید، قطعنامه های پیشین شورای امنیت در باره برنامه هسته ای ایران و تحریم های بین المللی، در یک فاصله زمانی سه ماهه به حالت تعلیق درخواهد آمد. بر اساس توافق وین، اگر آژانس بین المللی انرژی اتمی تایید کند که ایران به تعهدات خود در این توافق عمل کرده است، قطعنامه جدید شورای امنیت عملی و تعلیق و یا توقف قطعنامه های پیشین آغاز خواهد شد؛ با این حال، به دلیل مکانیسم پیش بینی شده در توافق وین، نمی توان از لغو دائمی قطعنامه های پیشین در این مرحله سخن گفت، زیرا طبق این توافق، در صورت اثبات تخلف ایران و کوتاهی این کشور در عمل به تعهداتی که در توافق وین پذیرفته، قطعنامه های پیشین احیا و تحریم ها از نو اعمال خواهد شد.

با این حال، اقدام شورای امنیت، پیروزی بزرگ دیگری برای مذاکره کنندگانی محسوب می شود که به توافق وین دست یافتند. این پیروزی به ویژه برای دولت های حسن روحانی و باراک اوباما در ایران و آمریکا و در مقابله با مخالفان داخلی آنها اهمیت دارد.

به نظر می رسد که با اعلام توافق وین، صف بندی ها به ویژه در ایران و آمریکا دچار تغییراتی چشمگیر و بی سابقه شده و ائتلاف تازه نانوشته اما آشکاری شکل گرفته است که فارغ از انگیزه ها و اهداف هر یک از موتلفان، نفس ترکیب آن و اقدامات دو دولت برای بی اثر کردن این ائتلاف جالب توجه است.

اگر تا پیش از رسیدن به توافق نهایی در وین، ایران و آمریکا در تقابل با یکدیگر مذاکره می کردند، اکنون دو دولت با حمایت قاطع از این توافق در یک سو و مخالفان داخلی آنها در واشنگتن و تهران در سوی دیگر قرار گرفته اند.

منتقدان توافق وین در ایران، که عموما به نام دلواپسان شناخته می شوند و از حمایت ضمنی آیت الله علی خامنه ای دست کم در گفتار و شعارهای او برخوردارند، تصویب قطعنامه شورای امنیت پیش از بررسی و تصویب متن توافق وین در مجلس شورای اسلامی یا شورای عالی امنیت ملی را به شدت مورد انتقاد قرار داده اند.

همزمان، جمهوریخواهان صاحب اکثریت در کنگره آمریکا نیز، با استدلالی مشابه دولت باراک اوباما را به باد انتقاد گرفته اند که چرا پیش از آنکه کنگره این توافق را بررسی کند، قطعنامه ای را برای تصویب به شورای امنیت فرستاده است.

استدلال هر دو گروه مخالف توافق وین، در واشنگتن و تهران یکی است، هرچند انگیزه ها و اهداف اعلام شده آنان با هم تفاوت دارد. در مقابل، دولت های حسن روحانی و باراک اوباما نیز هرچند تفسیرهایی کم و بیش متفاوت از متن توافق وین به دست داده اند، در پیشبرد راه حلی واحد برای مقابله با مخالفت های احتمالی در ایران و آمریکا، با هم اتفاق نظر دارند.

قطعنامه ۲۲۳۱ مانند قطعنامه های پیشین در تحریم ایران لازم الاجرا خواهد بود و به این ترتیب مخالفت های داخلی در مجلس یا شورای عالی امنیت ملی ایران و یا کنگره آمریکا عملا دیگر تاثیری بر سرنوشت توافق وین نخواهد داشت.

به این ترتیب، پس از پایان فرآیند دشوار دیپلماتیک بین ایران و گروه ۱+۵، اکنون با تغییر صحنه، رقبا و مخالفان دیروز در عرصه بین المللی، برای مقابله با مخالفان و رقبای داخلی، به دوستان امروز بدل شده اند و همزمان، مخالفان تندرو در ایران و آمریکا نیز، خواسته یا ناخواسته در یک صف قرار گرفته اند و در مخالفت با اقدام دولت های خود همصدا شده اند.

در ایران، به عنوان نمونه روزنامه کیهان و سایت رجانیوز که اصلی ترین رسانه های نزدیک به دلواپسان محسوب می شوند، به تندی از تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت در حمایت و تایید توافق وین انتقاد کرده اند. سایت رجا نیوز در این باره نوشته است: "کشور با یک اتفاق عجیب و تاریخی روبرو شده است. از سویی آنچه در وین حاصل شده، تصمیم کل نظام جمهوری اسلامی نبوده، به نحوی که هنوز به تایید مراکز قانونی تایید کننده، از جمله مجلس شورای اسلامی یا شورایعالی امنیت ملی و به تبع آن رهبر انقلاب نرسیده و تعیین تکلیف آن به مراجع ذیصلاح قانونی محول شده است و از سوی دیگر بر مبنای متن پیشنهادی دولت آقای روحانی، نظام جمهوری اسلامی در آستانه پذیرش یک قطعنامه غیر قابل دفاع در شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفته است."

فراتر از مخالفت دلواپسان، تصویب قطعنامه جدید، عملا اظهارات و تاکیدات اخیر آیت الله خامنه ای را بلامحل و بی اثر می کند. او در روزهای اخیر بارها بر این نکته تاکید کرده است که متن توافق وین باید در مسیر قانونی پیش بینی شده به تصویب برسد.

از آنجا که مجلس شورای اسلامی، ماه گذشته با مصوبه ای، اختیار تصویب یا رد توافق هسته ای ایران را عملا از خود سلب کرد، به طور طبیعی، منظور آیت الله خامنه ای از مسیر قانونی، جایی جز شورای عالی امنیت ملی نیست که ریاست آن با حسن روحانی است.

با این همه، حتی اگر شورای عالی امنیت ملی، به هر دلیلی، از جمله بیان و اجرای نظر رهبر جمهوری اسلامی بخواهد با توافق وین مخالفت کند و یا خواستار اعمال اصلاحاتی در آن شود، با تصویب قطعنامه شورای امنیت، دیگر از چنین امکانی برخوردار نخواهد بود.

حسین شریعتمداری، نماینده آیت الله خامنه ای در روزنامه کیهان، در شماره روز دوشنبه ۲۹ تیرماه خود در همین زمینه نوشته است: "اگر مجلس شورای اسلامی یا شورای عالی امنیت ملی بعد از بررسی متن توافق وین به این نتیجه برسند که بخش‌هایی از آن با منافع ملی کشورمان در تعارض است و یا در آن، خطوط قرمز اعلام شده از سوی ایران رعایت نشده است، نتیجه این بررسی با عرض پوزش فقط برای ثبت در تاریخ ارزش دارد... چرا که با تصویب قطعنامه شورای امنیت و قبل از انجام این بررسی‌ها، متن توافق وین الزام‌آور شده و مفاد آن از سوی کشورمان پذیرفته شده تلقی می‌شود."

اگر روایت آقای شریعتمداری پذیرفته شود، آن گاه باید گفت که فقط نتیجه بررسی و اظهار نظر مجلس و شورای عالی امنیت ملی نیست که تنها برای ثبت در تاریخ ارزش دارد و "کمترین تاثیری در قبول یا رد توافق وین نخواهد داشت"، بلکه این سخن به طریق اولی شامل موضع گیری ها و اظهار نظرهای آیت الله خامنه ای و نیز مقامات بلندپایه ای مثل فرمانده کل سپاه پاسداران می شود که امروز به صراحت پیش‌نویس قطعنامه جدید را در تناقض با خطوط قرمز مهم جمهوری اسلامی ایران دانست و گفت ایران هیچ گاه چنین قطعنامه ای را نخواهد پذیرفت.

در طرف مقابل هم وضعیت مشابهی برقرار است. نمایندگان مخالف توافق وین، با انتقاد از تصویب قطعنامه شورای امنیت پیش از بررسی این توافق در کنگره، از باراک اوباما خواسته بودند رای گیری برای تصویب قطعنامه تا زمان پایان بررسی توافق در کنگره به تعویق بیفتد. زیرا با تصویب قطعنامه در شورای امنیت، مخالفت احتمالی کنگره دیگر نه تنها به معنای مخالفت با تصمیم دولت باراک اوباما، بلکه به معنای بی اعتنایی و ایستادگی در مقابل خواست جامعه جهانی قلمداد خواهد شد و در آستانه انتخابات ریاست جمهوری در این کشور، هزینه های زیادی را متوجه جمهوریخواهان خواهد کرد.

در مقابل این همصدایی و همسویی، دولت های باراک اوباما و حسن روحانی نیز در دادن پاسخی واحد و یکسان به منتقدان داخلی خود تردید نکرده اند و کوشیده اند تا با افزودن جامعه جهانی به اردوگاه خود، کار مخالفت با توافق وین را برای رقبا و مخالفان داخلی اگر نه ناممکن، دست کم فوق العاده دشوار و پیچیده کنند.

شکوفه این همسویی در میان دو دولت، به ویژه در زمینه روانی مساعدی که پدید آمده، اگر در طوفان حوادث داخلی مخصوصا در ایران پرپر نشود، می تواند میوه ای به بار آورد که دست کم از نگاه بسیاری از شهروندان ایرانی ذائقه آنان را شیرین خواهد کرد.