خشونت خانگی علیه زنان؛ 'خجالت نکشید، با صدای بلند اعتراض کنید'

"خیلی مهربان بود، یا بهتر است بگویم ادای آدم‌های مهربان را خوب در می‌آورد. اما یک شب که از مهمانی به خانه رسیدیم، بحثمان شد و بعد صدای سیلی توی گوشم پیچید. شوکه شدم، هلش دادم، اما او با لگد و مشت به من حمله کرد."

فیروزه، ۴۵ ساله، یکی از قربانیان خشونت علیه زنان است، او که سالها است با چنین شرایطی زندگی می‌کند، می‌گوید: "دفعه اول که این اتفاق افتاد قهر کردم و به خانه پدرم رفتم، اما خانواده‌ام گفتند همیشه در ابتدای زندگی این اتفاق‌ها می‌افتد، سخت نگیر. من هم برگشتم. اما شرایط بهتر نشد. فقط در چند سال یاد گرفتم که کمتر باعث عصبانیتش بشوم تا کمتر کتک بخورم."

در روز جهانی منع خشونت علیه زنان، محمد علی اسفنانی، سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس ایران گفته است: "میزان مرگ ناشی از خشونت در زنان ۱۵ تا ۴۴ سال ایرانی با میزان مرگ ناشی از سرطان برابر است."

به گفته آقای اسفنانی، در ایران کمتر از ۳۵ درصد از خشونت‌های خانگی به پلیس گزارش می‌شود و در مواردی "این تصور وجود ندارد که این رفتار درستی نیست و نباید آن را تحمل کرد."

بر اساس تحقیق انجام شده روی زنانی که مورد خشونت خانگی قرار گرفته‌اند، از ۱۸۰ موردی که شکایت طرح کرده‌اند، ۱۲۸ مورد از این زنان حاضر به پیگیری قانونی در مراحل بعدی نشدند.

شکوه نوابی نژاد، روانشناس، معتقد است که خشونت در خانه و در محیطی رعب آور و ناامن، عاملی برای "ازبین رفتن تدریجی اعتماد به نفس و عزت نفس زنان" است.

به گفته او، "فرمان پذیری زن از مرد، آن هم به خاطر ترس و وحشت از خشونت بالفعل یا بالقوه او، فضای ناامنی می سازد که تمام اعضای خانواده را تحت تاثیر قرار می دهد."

به اعتقاد کارشناسان، اصلاح فرهنگ مردسالار و توجه بیشتر به حقوق زنان و تغییر در قوانین حمایتی از زنان شاید بتواند کمکی به مبارزه با این خشونت‌ها باشد.

در برخی از قوانین ایران مانند قانون خانواده و مجازات اسلا‌می، تفاوت‌های مشخص میان حقوق زن و مرد وجود دارد و حقوق زنان در این قوانین کمتر دیده شده است. به گفته منتقدان، حقوق پدران در خانواده بر فرزندان و همچنین همسر خود قابل مقایسه با حقوق مادران و زنان نیست. ریاست خانواده به مرد قدرتی نابرابر با همسر می‌دهد. قدرتی که به او اجازه نظارت بر رفتار همسر، تردد او، انتخاب شغل، حق طلا‌ق بدون قید و شرط، حضانت و ولا‌یت بر فرزندان را می‌دهد. در اثر ازدواج، مرد موظف به پرداخت نفقه (خرج زن) و زن موظف به تمکین (از جمله برقراری رابطه جنسی با مرد) است بدین ترتیب حق نظارت بر روابط جنسی، چگونگی برقراری رابطه و زمان آن به شوهر داده شده و زن اختیار بر جسم خود را از دست می‌دهد.

سمیه ۳۵ سال دارد. او پس از ازدواج با همسرش متوجه شد که شوهرش با زنان دیگر ارتباط دارد و در عین حال هم از او انتظارات "غیر متعارف در روابط جنسی" داشت.

او می‌گوید: "من لیسانسم را گرفتم و با او که فوق لیسانس از دانشگاه علم و صنعت داشت ازدواج کردم، خانه‌ای خریدیم و وضعیت مالی مناسبی داشتیم. یک روز که از سفر دو روزه برگشتم، احساس عجیبی داشتم، احساس می کردم کسی غیر از من و شوهر سابقم در خانه بوده است. خودش کتمان کرد، اما وقتی در سفر بعدی‌ام بدون اعلام قبلی یک روز زودتر به خانه برگشتم، دیدم زنی در تخت خوابم خوابیده است. قاضی اجازه طلاق نمی‌داد و با کمک وکیل، نزدیک دو سال دوندگی کردم تا از او جدا شدم."

سمیه می‌گوید: "خانواده همسرم خیلی تلاش کرد که من در زندگی بمانم، به من می‌گفتند به نفع خودت هست، زن مطلقه در این جامعه نمی‌تواند راحت زندگی کند. اما من گفتم پسر شما مشکل داشت، من چرا خجالت بکشم، نه تنها خجالت نمی کشم که به زنان دیگر هم می‌گویم خجالت نکشید و در مقابل خشونت و نادیده گرفته شدن حقتان با صدای بلند اعتراض کنید."

بعضی از زنان بر این باروند که خشونت عموما به خشونت جسمی و یا جنسی خلاصه می‌شود. اما خشونت علیه زنان در واقع شامل خشونت روانی، خشونت اقتصادی و خشونت اجتماعی هم می شود.

شادان یکی دیگر از قربانیان خشونت علیه زنان است. او می‌گوید: "خانواده من و خانواده همسرم سنتی بودند، پدرم به من در منزل اجازه داده بود که به سر کار بروم. در مهدکودک نزدیک منزل مربی بودم، اما پس از ازدواج همسرم می‌گفت تو مشکل مالی نداری، پس کار هم لازم نداری. اما وقتی می‌خواست به من خرجی بدهد، بر سرم منت می‌گذاشت. رفت و آمدم را هم محدود کرد و دیگر حتی اجازه رفتن به منزل پدرم را هم نداشتم. حالا درخواست طلاق داده‌ام، اما قاضی گفته امیدوار نباش. شوهرت نه معتاد است، نه خانم باز و نه دست بزن دارد. خب نرو سر کار! در خانه ات بنشین! مشکلت چیست؟!"

اگر شما مشاهده‌ای از خشونت خانگی دارید، نظرات خودتان برای ما به آدرس ایمیل shoma@bbc.co.uk بفرستید.