از جلال‌الدین فارسی تا اسفندیار رحیم مشایی؛ ثبت‌نام‌های جنجالی انتخابات ریاست جمهوری

۱۱ انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران پس از انقلاب، هرگز راه صاف و همواری نداشته است. به جز انتخابات دوره اول که ۹۶ نفر با یکدیگر به رقابت پرداختند، در ادوار بعدی کارزارهای انتخاباتی بین ۳۵ مرد سیاستمدار بوده است. از این تعداد ۷ نفر تا کنون به ساختمان ریاست‌جمهوری ایران راه پیدا کرده‌اند: به ترتیب ابوالحسن بنی‌صدر، محمدعلی رجایی، علی خامنه‌ای، اکبر هاشمی‌رفسنجانی، محمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی.

با این حال در میان همین جمع نیز برخی کاندیداتوری‌ها و وقایع چنان تاثیرگذار و پر سر و صدا بوده که فضای سیاسی ایران را دستخوش تغییراتی تاریخی کردند.

جلال‌الدین فارسی؛ کناره‌گیری تاریخی

تجربه برگزاری اولین انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران یک نقظه عطف بود. در یک اتفاق تکرار نشدنی ۱۲۴ نامزد رسمی تقریبا از همه جریان‌های سیاسی وارد رقابت‌ها شدند، و البته تا پنجم اسفند ماه ۱۳۵۸، روز رای‌گیری ۹۶ نفر باقی ماندند.

یکی از افرادی که کناره‌گیری او از کاندیداتوری خبرساز شد، جلال‌الدین فارسی، نامزد حزب جمهوری اسلامی بود. او به خاطر داشتن اصالت ایرانی-افغان و شبهه قانون اساسی در این رابطه، به درخواست آیت‌الله خمینی مجبور به انصراف شد.

اکبر هاشمی رفسنجانی در تبیین این ماجرا گفته بود: "امام پرونده را خواستند که من به همراه جلال الدین فارسی به خدمت امام رفتیم و پس از بررسی فرمودند که ایشان ایرانی‌الاصل نیست و بهتر است که خودشان کنار بروند. فارسی به حزب نوشت و حزب هم پس از یک روز بررسی درخواست وی را قبول کرد. وزارت کشور هم چون امام فرمودند ایشان را حذف کرد."

با کناره رفتن نامزد اصلی حزب جمهوری اسلامی، ابوالحسن بنی‌صدر پیروز مطلق انتخابات شد.

عمر ریاست جمهوری بنی‌صدر کوتاه بود و با رای عدم کفایت سیاسی او توسط مجلس، ناچار دوباره در مرداد سال ۶۰، انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد.

از این دوران تا دوم خرداد ۷۶ انتخالات ایران پنج دوره انتخابات در ایران برگزارشد که کاندیدایی که طبق پیش بینی ها بیشترین شانس پیروزی را داشت برنده انتخابات شد.

خاتمی؛ غافلگیری بزرگ

سال ۷۶، جناح چپ ابتدا از میرحسین موسوی، نخست‌وزیر دوران جنگ برای نامزدی دعوت کرد. اما او به رغم ابراز تمایل نسبی، با صدور یک بیانیه ناگهان از کاندیداتوری انصراف داد. بعد از این اتفاق، نیروهای چپ با تردید و به ناچار به سراغ محمد خاتمی رفتند که در میان اهالی فرهنگ و هنرمندان خوشنام بود.

ثبت نام محمد خاتمی در انتخابات ریاست‌جمهوری و پیروزی او با آرایی چشمگیر، به روند پیروزی پنج دوره‌ای نامزد مورد نظر حکومت پایان داد.

هیچ‌کس حتی اعضای ستاد انتخاباتی وزیر ارشاد مستعفی دولت اکبر هاشمی رفسنجانی، گمان نمی‌کردند او در مقابل علی‌اکبر ناطق نوری، نامزد مورد تایید هسته مرکزی حاکمیت و راستگرایان در قدرت، شانسی داشته باشد.

مصطفی معین؛ حکم حکومتی

اصلاح‌طلبان در نهمین انتخابات ریاست جمهوری با حمایت محمد خاتمی، از مصطفی معین، وزیر علوم وقت پشتیبانی می‌کردند.

شورای نگهبان صلاحیت مصطفی معین و همچنین محسن ‌مهرعلیزاده را رد کرد. این اقدام واکنش‌ها و اعتراض‌های گسترده‌ای به دنبال داشت و حتی برخی گروه‌ها و چهره‌های مطرح سیاسی همچون مصطفی تاج‌زاده تهدید به تحریم انتخابات کردند.

وقتی کار به اینجا کشید، آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در حکمی حکومتی اعلام کرد: "از آنجا که مطلوب آن است همه افراد کشور، از صاحبان سلایق گوناگون سیاسی فرصت و مجال حضور در آزمایش بزرگ انتخابات را بیابند، لذا به نظر می‌رسد نسبت به اعلام صلاحیت آقایان دکتر معین و مهندس مهرعلیزاده تجدیدنظر صورت گیرد."

محمود احمدی نژاد؛ دو شگفتی یک انتخابات

انتخابات نهمین دوره ریاست‌جمهوری تنها به صدور حکم حکومتی ختم نشد. بلکه از جنبه‌ای دیگر نیز منحصر به فرد بود. این انتخاباتی بود که برای اولین بار پس از انقلاب، به دور دوم کشیده شد و اکبر هاشمی رفسنجانی و محمود احمدی‌نژاد، شهردار طیف نواصولگرایان تهران را روبروی هم قرار داد.

با اینکه نظرسنجی‌ها نشان می‌داد محمدباقر قالیباف، نامزد اصلی جریان راست رای بالاتری نسبت به محمود احمدی‌نژاد و علی لاریجانی دارد، اما در دقیقه نود، بخشی از اصولگرایان به سمت احمدی نژاد چرخیدند. تعدد کاندیداها انتخابات را به مرحله دوم کشاند و در نهایت محمود احمدی‌نژاد با نزدیک به ۷ میلیون اختلاف آرا از هاشمی رفسنجانی پیشی گرفت.

میرحسین موسوی؛ 'احساس خطر'

انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۸۸ پاشنه آشیل جمهوری اسلامی شد.

میرحسین موسوی، پس از نزدیک به دو دهه سکوت به دنیای سیاست بازگشت و اعلام کاندیداتوری کرد؛ در حالی که بعضی منتظر بودند محمد خاتمی وارد میدان شود. با آمدن میرحسین موسوی، آقای خاتمی منصرف شد.

آقای موسوی گفت برای این نامزد شده که احساس خطر کرده است.

مهدی کروبی نیز دوباره نام نویسی کرد و این بار برخلاف سال ۸۴، جمع بیشتری از اصلاح طلبان همراه او شدند.

در نهایت، اعتراض این دو به روند برگزاری انتخابات منجر به شکل گیری جنبش سبز و اعتراض های مردمی و در نهایت حصر خانگی شد که بیش از شش سال است ادامه دارد.

هاشمی و مشائی؛ ثبت نام همزمان، رد صلاحیت همزمان

در آخرین ساعات مهلت ثبت نام یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران، محمود احمدی‌نژاد و اسفندیار رحیم مشایی دست در دست هم در ستاد انتخابات کشور مقابل دوربین‌های پرتعداد رسانه‌ها قرار گرفتند و مشاور ارشد رئیس دولت دهم که متهم به رهبری جریان به گفته منتقدان "انحرافی" بود، ثبت نام کرد.

اکبر هاشمی رفسنجانی نیز که در جریان ماجراهای انتخابات سال ۸۸، از سوی جریان‌های نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی جزو "خواص بی‌بصیرت" لقب گرفته بود، در آخرین دقایق ثبت نام کرد.

اگر رد صلاحیت مشایی آن روزها قابل پیش‌بینی بود، عدم تایید اکبر هاشمی رفسنجانی توسط شورای نگهبان، تبدیل به یک بمب خبری غافلگیرکننده در فضای سیاسی آن روزها شد.

ابراهیم رئیسی؛رقیب جدی

یک روز پیش از شروع ثبت نام در دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری تا اینجای کار اعلام آمادگی ابراهیم رئیسی و حمید بقایی برای ثبت نام از خبرسازترین رویدادهای چند هفته اخیر بوده است.

آقای رئیسی که در محافل غیر رسمی از او به عنوان یکی از جانشیان احتمالی رهبر ایران یاد می‌شود، با این تصمیم خود را در معرض انتخابی گذاشته که نتیجه آن چه برد و چه باخت بر سرنوشت سیاسی او تاثیر بسیار خواهد داشت.

از یک‌سو تشکل نوپای اصولگرایان به نام جبهه مردمی نیروهای انقلاب، معروف به جمنا،‌ نام او را به عنوان جدی‌ترین رقیب حسن روحانی، در صدر فهرست انتخاباتی خود قرار داده‌؛ و از سوی دیگر، منتقدانش با استناد به اینکه او فاقد سابقه اجرایی است و همچنین از نظر آنان عملکرد قابل دفاعی در دستگاه قضایی به ویژه در جریان اعدام‌های دهه شصت نداشته است، کاندیداتوری وی را زیر سوال برده‌اند.

حمید بقایی هم به عنوان نامزد مورد حمایت محمود احمدی نژاد برای رقابت اعلام آمادگی کرده است. در حالی که رهبر ایران، خود محمود احمدی نژاد را از شرکت در انتخابات منع کرده است و مشخص نیست در نهایت شورای نگهبان چه موضعی در قبال نامزدی آقای بقایی خواهد گرفت.