رئیس جمهوری ایران چگونه انتخاب می‌شود؟

با آغاز نام نویسی از نامزدهای دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران از روز سه‌شنبه ۲۲ فروردین، شمارش معکوس برای انتخاب رئیس جمهوری آینده ایران آغاز شده است.

انتخابات روز جمعه ۲۹ اردیبهشت امسال هم‌زمان با انتخابات شوراها برگزار می‌شود. برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ایران با وزارت کشور است و شورای نگهبان قانون اساسی، بر آن نظارت می‌کند.

به گفته وزارت کشور حدود ۵۵ میلیون نفر واجد شرایط شرکت در انتخابات هستند. و حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر هم رای اولی محسوب می‌شوند.

انتخابات ریاست جمهوری ایران با تشکیل ستاد انتخابات در وزارت کشور آغاز می‌شود. یکی از اولین وظایف وزارت کشور تعیین تاریخ پیشنهادی به شورای نگهبان برای برگزاری انتخابات است.

پس از تایید این تاریخ از سوی شورای نگهبان، عملا مراحل اجرای انتخابات آغاز و با اعلام نتیجه پایانی و تنفیذ حکم رئیس جمهوری توسط رهبر کشور، برگه‌های رای امحا می شود و به این ترتیب فرایند برگزاری انتخابات به شکل رسمی پایان می‌گیرد.

برای آشنایی بیشتر با روند انتخاب رئیس جمهوری ایران، مراحل مختلف آن را مرور کردیم.

+ صفحه ویژه انتخابات ریاست جمهوری و شورای شهر ۱۳۹۶

زمانبندی انتخابات ریاست جمهوری

مراحل ثبت نام داوطلبان نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری چیست؟

مطابق قانون انتخابات، وزارت کشور باید حداقل پنج ماه قبل از پایان دوره چهار ساله ریاست جمهوری مقدمات انتخابات را فراهم کند. رئیس جمهوری جدید هم باید یک ماه پیش از پایان دوره ریاست جمهوری قبلی، مشخص شده باشد.

ثبت نام داوطلبان نامزدی در دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران از روز ۲۲ فروردین به مدت ۵ روز آغاز می‌شود.

طی این مدت داوطلبان یا نماینده رسمی آنها باید فرم‌های مورد نیاز ثبت نام را که پیشتر از طریق سایت اینترنتی وزارت کشور دریافت شده به همراه اصل شناسنامه عکس‌دار و چهار نسخه تصویر همه صفحات آن به همراه دوازده قطعه عکس جدید ۳ در ۴ سانتیمتر با پشت نویسی کامل به ستاد انتخابات کشور مستقر در وزارت کشور ایران تحویل دهند.

بیشتر بخوانید:

چه کسانی می‌توانند نامزد ریاست جمهوری شوند؟

قانون انتخابات ریاست جمهوری ایران جزئیات و مصداق مشخصی را برای داوطلبان ریاست جمهوری مشخص نکرده است.

براساس قانون فعلی انتخابات ریاست جمهوری ایران، افرادی که خود را دارای شش شرط "رجل سیاسی و مذهبی بودن، ایرانی الاصل بودن، تابعیت کشور جمهوری اسلامی ایران، مدیر و مدبر، دارای حسن سابقه و امانت و تقوی، مومن و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی ایران و مذهب رسمی کشور" بدانند می توانند در انتخابات ریاست جمهوری ثبت نام کنند.

مطابق قانون اساسی ایران تایید صلاحیت نامزدهای این انتخابات با شورای نگهبان است.

درباره نامزدی زنان در انتخابات ریاست جمهوری:

مرتبط: شورای نگهبان درباره تفسیر رجل سیاسی تصمیم می‌گیرد

آیا زنان ایران توانایی رییس‌جمهور شدن دارند؟

شرایط نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری

نقش شورای نگهبان چیست؟

شورای نگهبان مطابق قانون اساسی ایران که "نظارت استصوابی" را به عهده این شورا گذاشته است، وظیفه دارد با بررسی سوابق داوطلبان نامزدی ریاست جمهوری، افراد با صلاحیت را برای نامزدی نهایی در انتخابات به وزارت کشور معرفی کند.

پس از پایان ثبت نام از داوطلبان نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری، شورای نگهبان باید حداکثر ۱۰ روز پس از پایان ثبت نام، اسامی نهایی افرادی را که برای شرکت در رقابت‌های انتخاباتی با صلاحیت تشخیص دهد به وزارت کشور اعلام می‌کند.

گروهی از منتقدان می‌گویند که "نظارت استصوابی" شورای نگهبان که در جریان آن گروهی از داوطلبان نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری رد صلاحیت می‌شوند، در تضاد با دمکراسی و انتخاب رئیس جمهوری با رای مستقیم مردم است اما مدافعان نظارت استصوابی می‌گویند اجرای این قانون برای "حفظ انقلاب" و جلوگیری از ورود سیاستمدارانی به حاکمیت که "معتقد به مبانی نظام جمهوری اسلامی و ولایت فقیه" نیستند، ضرورت دارد.

در جریان برگزاری انتخابات، هیات‌های اجرایی از سوی وزارت کشور وظیفه برگزاری انتخابات را بر عهده دارند و هیات‌های نظارت هم از سوی شورای نگهبان ناظر بر اجرای انتخابات مطابق قانون اساسی و قانون انتخابات ریاست جمهوری هستند.

شورای نگهبان در هر شعبه اخذ رای نمایندگانی دارد که بر چگونگی اخذ رای و شمارش آرا نظارت می‌کنند. مطابق قانون انتخابات ریاست جمهوری چنانچه هریک از مراحل انتخابات بدون نظارت هیات‌های ناظر شورای نگهبان انجام شود، باطل است.

در عین حال مطابق همین قانون نامزدهای انتخابات می‌توانند با معرفی نماینده خود به وزارت کشور، ناظر مراحل مختلف در روز رای گیری باشند و در صورت مشاهده هرگونه تخلف، آن را به نامزد انتخاباتی خود گزارش دهند.

تبلیغات انتخاباتی از چه وقت آغاز می‌شود؟

پس از اعلام اسامی نامزدهای دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، نامزدها ۲۰ روز فرصت دارند تا به تبلیغات انتخاباتی بپردازند.

مطابق قانون انتخابات ریاست جمهوری، تبلیغات تا پایان روز ۲۷ اردیبهشت ادامه خواهد یافت اما در روز ۲۸ اردیبهشت (بیست و چهار ساعت پیش از آغاز رای گیری) تبلیغات ممنوع خواهد بود.

مطابق قانون انتخابات ریاست جمهوری ایران، نامزدهایی که صلاحیت‌شان توسط شورای نگهبان تأیید و اسامی آنها از طرف وزارت کشور اعلام می‌شود حق دارند به طور مساوی از زمان برنامه های صدا وسیمای جمهوری اسلامی ایران برای معرفی و ارائه برنامه‌های خود استفاده کنند.

ترتیب و تنظیم برنامه تبلیغات نامزدهای انتخاباتی از طریق صدا و سیما با کمیسیون بررسی تبلیغات است که نمایندگانی از دادستانی کل کشور، وزیر کشور و رئیس سازمان صدا و سیما در آن عضویت دارند.

مطابق این قانون انتشار تبلیغات نامزدها در مطبوعات دولتی (نظیر روزنامه کیهان یا همشهری) ممنوع است.

رای گیری به چه نحوی برگزار می‌شود؟

رای گیری دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران از صبح روز جمعه ۲۹ اردیبهشت آغاز می‌شود. مدت زمان رای گیری ۱۰ ساعت است و در صورت ضرورت و با صلاحدید وزیر کشور قابل تمدید است.

به گفته رئیس ستاد انتخابات ایران تعداد واجدان شرایط برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری امسال، حدود ۵۵ میلیون نفر است.

اخذ رأی در داخل ایران، فقط با ارائه شناسنامه و در خارج از کشور، با ارائه شناسنامه یا گذرنامه معتبر جمهوری اسلامی امکان پذیر است. وزارت کشور ایران اعلام کرده که ۱۴۰ شعبه اخد رای در خارج از این کشور نیز پیش بینی شده است.

رای گیری در ایران معمولا در مدارس، دانشگاه‌ها و مساجد انجام می‌شود اما قانون انتخابات رای گیری در موزه‌ها را ممنوع کرده است.

در صورتی که همزمان با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، انتخابات دیگری نیز برگزار شود، مانند این دوره که انتخابات شوراها و ریاست جمهوری همزمان است، به دستور وزارت کشور، یک شعبه ثبت نام و اخذ رای با اعضای واحد و با صندوق‌های مجزا برای هر دو انتخابات در نظر گرفته خواهد شد.

شرایط رای دهندگان در قانون انتخابات ایران

پس از پایان رای گیری چه می‌شود؟

رئیس جمهوری ایران مطابق قانون اساسی باید با کسب نصف به علاوه یک کل آرای ریخته شده به صندوق‌ها انتخاب شود. چنانچه در مرحله اول هیچ یک از داوطلبان اکثریت آرا را به دست نیاورند انتخابات دو مرحله‌ای خواهد شد بدین معنی که دو نامزدی که بیشترین آرا را در مرحله اول کسب کرده‌اند در انتخابات مرحله دوم شرکت می‌کنند.

مرحله دوم انتخابات در اولین جمعه پس از مرحله اول برگزار می‌شود. در ۱۱ دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، انتخابات فقط یک بار به دور دوم کشیده است که در جریان آن محمود احمدی نژاد با اکبر هاشمی رفسنجانی به رقابت پرداخت و سرانجام آقای احمدی‌نژاد، پیروز انتخابات معرفی شد.

به این ترتیب در صورتی که حتی دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به دور دوم کشیده شود و اتفاق پیش‌بینی نشده‌ای رخ ندهد، پیروز انتخابات و رئیس جمهوری آینده ایران خرداد ماه ۱۳۹۶ مشخص خواهد شد.

رئیس جمهوری جدید چه وقت آغاز به کار می کند؟

شورای نگهبان ظرف یک هفته و در صورت ضرورت حداکثر ۱۰ روز پس از دریافت نتیجه انتخابات ریاست جمهوری نظر قطعی خود را نسبت به انتخابات انجام شده به وزارت کشور اعلام خواهد کرد.

در این مدت نامزدهای انتخابات و افرادی که از نحوه برگزاری انتخابات شکایتی دارند، فرصت خواهند داشت تا شکایت خود را به شورای نگهبان و مراجع قضایی اعلام کنند.

پس از تایید نتیجه انتخابات از سوی شورای نگهبان اعتبارنامه رئیس جمهوری منتخب توسط شورای نگهبان تنظیم می شود و رهبر ایران طی حکمی که رئیس جمهور پیشین آن را قرائت می کند، رای مردم را در اصطلاح "تنفیذ" می کند.

رئیس جمهوری منتخب پس از مراسم تحلیف در مجلس شورای اسلامی، کار خود را آغاز می کند.

دوره جدید ریاست جمهوری در ایران به مدت چهار سال از ۱۴ مرداد ماه ۱۳۹۶ آغاز می شود.