تشکل‌های سیاسی فعال در انتخابات ریاست جمهوری ایران

ثبت‌نام کاندیداهای ریاست‌جمهوری ایران از ۲۲ فروردین ماه آغاز می‌شود و برای ۵ روز ادامه خواهد داشت. اسامی نهایی پس از بررسی شورای نگهبان از ۶ تا ۷ اردیبهشت ماه اعلام خواهد شد. پنج گروه و تشکل را که در این دوره انتخابات فعال هستند و کاندیداهای خود را مشخص کرده‌اند، معرفی می‌کنیم:

شورای عالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان

شورای عالی سیاست‌گذاری انتخاباتی اصلاح‌طلبان در آخرین روزهای سال گذشته با ریاست محمدرضا عارف در جلسه‌ای حسن روحانی رییس دولت یازدهم را به عنوان نامزد نهایی خود معرفی کرد. ادامه فعالیت‌ این شورا پس از انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۹۴ با انتقاد برخی احزاب اصلاح‌طلب مواجه شده بود.

مهر ماه ۱۳۹۵(حدود هفت ماه پیش) هفت حزب اصلاح‌طلب بیانیه‌ای منتشر کردند که حاکی از خروج آن‌ها از این شورا و اختلاف میان احزاب اصلاح‌طلب بود. حزب مردم‌سالاری، مجمع نیروهای خط امام و حزب اعتماد ملی از جمله تشکل هایی بودند که از این شورای عالی سیاستگذاری خارج شدند. این احزاب معتقد بودند که ماموریت این شورا پس از انتخابات مجلس دهم به پایان رسیده است و "شورای هماهنگی جبهه اصلاحات" باید امور انتخابات را برعهده بگیرد.

شورای عالی سیاست‌گذاری انتخاباتی اصلاح‌طلبان با ترکیب شورای مشورتی اصلاح‌طلبان و شورای هماهنگی احزاب اصلاح‌طلب با هدف بالابردن شانس پیروزی اصلاح طلبان در انتخابات مجاس دهم تشکیل شد. اقدامی که به باور اصلاح‌طلبان توانست موفق عمل کند و برای همین دلیل تصمیم گرفتند با حفط این ساحتار در انتخابات این دوره از ریاست‌جمهوری نیز به همان شیوه عمل کنند.

در آن زمان اختلافاتی هم در برخی از استان‌ها در خصوص نحوه شکل‌گیری این شوراها پیش آمد. احزاب منتقد معتقد بودند ادامه فعالیت این شورا به معنی عملکردی "انحصاری" خواهد بود که فعالیت دیگر احزاب را "تضعیف" می‌کند. از طرفی آن‌ها ائتلاف و همکاری با جریانات و شخصیت هایی را که اصلاح‌طلب تعریف نمی‌شوند، مورد انتقاد قرار داده بودند: "بقا به هر قیمت وائتلاف در هر شرایط در شان اصلاح‌طلبی نیست. تنزل از آرمان‌های اصلاحات با هدف سهیم شدن در مناصب دولتی، عین سهم خواهی است، نه تاکید بر فعالیت‌های انتخاباتی شفاف با محوریت احزاب و گروه‌های شناسنامه‌دار".

اختلاف دیگر میان جناح اصلاح‌طلب به موضوع "کاندیداهای پوششی" یا "ضربه‌گیر" برمی‌گردد که قرار بود در کنار حسن روحانی معرفی شوند. اصلاح‌طلبان می‌خواستند برای حمایت از روحانی، افرادی مانند علی مطهری و مسعود پزشکیان را به کارزار انتخاباتی فرابخوانند. افرادی که از سوی برخی رسانه‌ها به عنوان "فداییان روحانی" خوانده شدند تا بتوانند "به محض اتمام مناظره‌های انتخاباتی صحنه رقابت‌ها را به نفع حسن روحانی ترک کنند."

اما در نهایت نگرانی از شکسته شدن آرای حسن روحانی، باعث شد او یک‌تنه مقابل دیگر کاندیداها به عنوان نامزد اصلاح‌طلبان قرار گیرد.

جمنا

بخش عمده‌ای از گروه‌های اصول‌گرا با ائتلاف جمنا "جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی" و با وعده انسجام‌بخشی به بیشترین تشکل‌های اصول‌گرایان به انتخابات ۹۶ وارد شدند. اگرچه میان آن‌ها هم اختلاف‌هایی بروز کرد و در نهایت برخی از اصول‌گرایان حاضر به امضای میثاق‌نامه جمنا نشدند، در نهایت پنج نامزد نهایی خود را در ۱۷ فروردین ماه معرفی کردند. طبق این میثاق‌نامه تمامی کاندیداها بایستی به نفع نامزدی کنار بکشند که بیشترین رای را می‌آورد.

ابراهیم رییسی، علیرضا زاکانی، مهرداد بذرپاش، محمدباقر قالیباف و پرویز فتاح نامزدهای نهایی "جمنا" هستند که رییسی با کسب ۲۱۴۷ رای در صدر این لیست قرار گرفته است.

بندی از میثاق‌نامه جمنا که مورد انتقاد برخی از اصول‌گرایان از جمله سعید جلیلی قرار گرفت، همان لزوم کناره‌گیری دیگر کاندیداها به حمایت از کاندیدایی است که بیشترین آرا را کسب کند. سعید جلیلی به همین دلیل حاضر به امضای این میثا‌ق‌نامه نشد. حامیان او نیز پس از حذف رسمی‌اش از لیست جمنا در شبکه‌های تلگرامی نوشتند: "جمنا طراحی شده بود که به بدنه حزب‌الله در راستای منافع قدرت‌طلبانه قبایل مختلف اصولگرایی به اسم منافع مردم لگام بزند. علاوه بر مکانیزم معیوب و غیرشرعی جمنا، دلیل اصلی عدم پذیرش جلیلی، تعهدگیری جمنا مبنی بر انتخاب کادر دولت آینده توسط این گروه بوده است."

این در حالی‌ست که اصول‌گرایان در دوره‌های پیشین با تمرکز بر چهره‌های شاخص در انتخابات حاضر می‌شدند اما حالا برای اولین‌بار رای‌گیری گذاشته‌اند و کاندیدای نهایی‌شان بر اساس رای اعضای این جبهه انتخاب می‌شود؛ ساز و کاری نوین در فعالیت‌های سیاسی این جناح.

در میان چهره‌های پرنفوذ اصول‌گرایان، علی لاریجانی، رییس مجلس نیز به "جمنا" نپیوست. روزنامه شرق ۲۳ اسفند ماه از قول بهروز نعمتی، عضو هیات رییسه مجلس نوشته بود که بسیاری از افرادی که لاریجانی را در قم با "مهر" زده بودند، در جمنا حضور دارند. اشاره او به ماجرای بهمن ماه ۱۳۹۱ و سخنرانی رییس مجلس در شهر قم برمی‌گردد. در آن زمان عده‌ای به حمایت از محمود احمدی‌نژاد، رییس‌جمهور وقت در اعتراض به لاریجانی، علیه او شعار داده بودند و به سوی‌اش کفش و مهر نماز پرتاب کرده بودند. از سوی دیگر به گفته نعمتی، علی لاریجانی در این دوره از انتخابات از حسن روحانی حمایت خواهد کرد.

جبهه پایداری

جبهه پایداری که تشکلی سیاسی برآمده از دل "رایحه خوش خدمت"‌ است و در دوران ریاست محمود احمدی‌نژاد بر دولت ظهور کرد، شماری از چهره‌های امنیتی و تندروی اصول‌گرا را در خود جمع کرده است. محمدتقی مصباح‌یزدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به عنوان "پدر معنوی"‌ این تشکل سیاسی شناخته می‌شود و در انتخابات دوره نهم و دهم از محمود احمدی‌نژاد و در دوره دهم از سعید جلیلی حمایت می‌کرد. پیش‌تر گمانه‌زنی‌ها حاکی از حمایت دوباره این جبهه و مصباح یزدی از جلیلی برای انتخابات سال ۱۳۹۶ مطرح بود اما گفته می‌شود او این‌بار از نامزدی آقای رئیسی حمایت می‌کند.

در فروردین ماه سال جاری، حسینعلی حاجی‌دلیگانی، عضو جبهه پایداری خبر داد که در جلسه‌ اعضای این جبهه با مصباح‌یزدی او گفته است: "برای انتخابات ریاست‌جمهوری به سراغ آقای رییسی بروید و اگر شرایطی فراهم شد که به صحنه رقابت انتخاباتی ورود پیدا کرد، از وی حمایت کنید."

جبهه پایداری اگرچه از مدت‌ها قبل اعلام کرده بود که تمایلی به ائتلاف جمنا ندارد و هیچ‌یک از اعضای آن نیز در نشست عمومی این ائتلاف شرکت نکردند اما پیش‌تر مصباح‌یزدی به اعضای جبهه پایداری توصیه کرده بود: "اگر اعضای جمنا هم بر انتخاب رییسی به اجماع برسند، اتفاق میمون و مبارکی در جهت حفظ وحدت بین اصول‌گرایان رقم خواهد خورد."

جمعیت موتلفه

همان‌طور که درباره حزب موتلفه گفته می‌شود کاندیدای مستقل خود را معرفی خواهد کرد، و نه نامزدی مشترک با جمنا. البته هنوز مشخص نیست مصطفی میرسلیم کاندیدای این حزب می‌شود یا نه. اما محمدنبی حبیبی، دبیرکل موتلفه یک روز پیش از نشست عمومی جمنا اعلام کرد که این حزب به دنبال "تفرقه" نیست و موافق معرفی یک کاندیدای واحد از سوی جبهه اصول‌گرا است.

یاران احمدی‌نژاد

دیگر چهره اصول‌گرای این انتخابات محمود احمدی‌نژاد است که اگرچه از سوی آیت‌الله خامنه‌ای برای حضور در این دوره، منع شد اما تمام قد به حمایت از حمید بقایی برخاست. البته تیم انتخاباتی بقایی تاکید دارند که او کاندیدایی مستقل است و به هیچ‌کدام از احزاب سیاسی وابستگی ندارد.

یک روز پیش از اعلام نهایی لیست نهایی جمنا، محمود احمدی‌نژاد در نشستی مطبوعاتی از کارنامه دو دوره ریاست خود بر دولت و همچنین کاندیداتوری حمید بقایی دفاع کرد. او گفت دلیلی نمی‌بیند که شورای نگهبان صلاحیت حمید بقایی را رد کند. از سوی دیگر به باور او مردم ایران از دولت دهم بیشتر از یازدهم رضایت دارند و همین دلیلی برای رای آوردن حمید بقایی است.