خشونت و آزار جنسی زنان در فضای آنلاین

توسعه تکنولوژی های مدرن تاثیرات زیادی بر روابط میان فردی افراد گذاشته است. اینترنت و شبکه های اجتماعی، راه های جدیدی بر روی کاربران گشوده اند. درست است که توسعه شبکه های مجازی توانسته بر دستیابی دموکراسی و آگاهی بخشی جوامع تاثیر زیادی بگذارد اما از طرف دیگر توسعه شبکه های مجازی، نوع دیگری از خشونت و آزار جنسی را علیه زنان و نوجوانان فراهم کرده است؛ مزاحمت و خشونت جنسی سایبری، تبعیض سایبری، زورگویی سایبری از این نوع هستند.

چه تعداد از زنان ایرانی در فضای مجازی تجربه آزار و اذیت جنسی و کلامی را دارند؟

آمار و اطلاعات دقیق و زیادی در دست نیست چون بنا به دلایل فراوان، زنان درباره این تجربه ناخوشایند حرف نمی زنند و فضا را هم برای مردانی که دست به اینگونه رفتارها می زنند، امن تر کرده اند.

خشونت سایبری به مسائل و مشکلات بزرگ اجتماعی و همچنین به مسائل زنان گره خورده است. برای روشن شدن ابعاد خشونت علیه زنان در فضای اینترنت، کمپین "پایان دادن به خشونت علیه زنان و دختران" سازمان ملل، تعریفی برای خشونت و آزار جنسی زنان در فضای سایبر ارایه کرده است؛ هر نوشته و رفتار تحقیر آمیز در کامنت های کاربران، اجبار به عمل جنسی در فضای اینترنت، تهدید و استفاده از الفاظ جنسی و همچنین تهدید کلامی و رفتارهای خشن، خشونت علیه زنان محسوب می شود. این کمپین همچنین می گوید؛ خشونت و زورگویی علیه زنان در فضای مجازی یکی از علت هایی است که چرخه خشونت علیه زنان را در عالم واقع را تندتر می چرخاند.

برای کاهش خشونت سایبری چه می توان کرد؟

نوشتن و گفتن درباره آزار جنسی زنان و خشونت علیه آنان در فضای آنلاین و شبکه های اجتماعی نیازمند یک باور جمعی است. نکته اساسی این است که رسانه های رسمی و آلترناتیو کمتر درباره این پدیده نوظهور حرف می زنند.

در سال ۲۰۱۶ کنفرانسی با محتوای خشونت سایبری و آزار جنسی زنان در فضای آنلاین قرار است در کشور چک برگزار شود. در همین راستا هم استرالیا، کانادا، نروژ و چند کشور دیگر، سازمان ها و کمپین هایی را در ارتباط با این موضوعات راه اندازی کرده اند. از یک طرف، دست به تحقیقات وسیعی در ارتباط با این موضوعات زده اند و از طرف دیگر، طرح های عملی را برای کاهش خشونت های سایبری علیه نوجوانان و زنان در دست اجرا دارند.

واضح است که ما از چنین امکانی برای جامعه ایران کم بهره هستیم. در جایی که سازمان های مردم نهاد ضعیف و محدود شده اند و از طرفی هم اقبال شبکه های اجتماعی در میان مردم روز به روز در حال افرایش است، به نظر می رسد گفتن و نوشتن در رسانه های رسمی خارج از ایران و همچین رسانه های آلترناتیو درباره این موضوع می تواند به آگاهی بخشی جامعه کمک کند.

خشونت کلامی و آزار جنسی در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی عواقب زیادی برای قربانیان به همراه دارد چون یکی از عوامل محدود کننده آزادی بیان فردی و اجتماعی افراد هم است؛ زنی که در فضای مجازی مورد خشونت و یا آزار جنسی قرار گرفته ممکن است به دلیل ترس و تجربه ناخوشایندی که دارد، در فضای واقعی و در روابط اجتماعی اش هم نتواند عقاید خود را ابراز کند و به صورت ناخوداگاه خود را سانسور کرده و یا اگر مورد آزار قرار گرفت، نتواند از خود دفاع کند.

آنچه که مسلم است برای کاهش دادن خشونت سایبری و آزار جنسی باید به زنان آگاهی داد. کسانی را که مورد آزار قرار گرفته اند را باید تشویق کرد تا از تجربیات خودشان بنویسند و حرف بزنند. هر چه که کمتر از سوء استفاده گران جنسی و عاملان خشونت در شبکه های اجتماعی، گفته شود، به همان میزان هم خشونت علیه زنان در عالم واقع افزایش می یابد.

به نظر می رسد که این احساس مسئولیت بیشتر بر عهده روزنامه نگاران، فعالان مدنی ، هنرمندان و ... است. ایجاد فضا برای بحث و گفت و گو و همچنین حمایت کردن از قربانیان این نوع آزارها در فضای آنلاین به مرور به کاهش این فضای مسموم و خطرناک، کمک می کند.

اگرچه ممکن است اقدام به افشای عاملان خشونت در فضای آنلاین سخت و دشوار باشد چون گاهی مردانی دست به خشونت و آزار جنسی زنان می زنند که خود دارای جایگاه اجتماعی و علمی در جامعه هستند و چه بسا که همین موضوع هم بیشتر بر مخفی ماندن چهره آنان در فضای آنلاین کمک می کند. اما هر چه که بیشتر به زنان و نوجوانان آگاهی داده شود و این عاملان خشونت احساس ناامنی بیشتری بکنند، می توان انتظار داشت که قدم های خوبی برای کاهش خشونت و آزار جنسی زنان در فضای آنلاین و بعد از آن در فضای واقعی برداشته شود.