امنیت غذایی ایران و تهدید تحریم و سیل و ملخ

فرزانه بذرپور در یادداشتی برای صفحه ناظران به مشکلات سیل و تحریم و هجوم ملخ ها بر اقتصاد ایران و مشکلات معیشتی برای مردم ایران پرداخته است.

هجوم ملخ، تحریم شدید و سیل؛ امنیت غذایی کشور را تهدید میکند. هرکدام از این بحران ها برای به چالش کشیدن کشوری کافی ست و اکنون ایران به هر سه مبتلا است.

شرط اول در امنیت غذایی امکان دسترسی است، یعنی تولید غذا، انبارسازی و عرضه مناسب. در ایران، کشاورزی منبع اصلی تولید غذاست اما هجوم ملخ و سیل، تولید داخلی محصولات زراعی و باغی را کاهش جدی خواهد داد. در چنین شرایطی، کشور ناگزیر از واردات مواد غذایی است که با تحریم های آمریکا و دشواری نقل و انتقال پول، این راه چاره هم هزار مشکل دارد.

ملخ ها مزارع را جارو می کنند

هجوم ملخ های صحرایی به شش استان کشور به سرعت روبه گسترش است. خوزستان، بوشهر، فارس، هرمزگان، جنوب کرمان و سیستان و بلوچستان درگیر این آفت خطرناک شده اند. استان هایی که ۲۰ درصد محصولات زراعی و باغی کشور را تولید می کنند و ۲۱ درصد مراتع ایران را در بر دارند، اکنون زیر سایه ملخ است.

ملخ های صحرایی در پی تنش های آب و هوایی حمله می کنند. بارش های شدید ناگهانی و گردبادها به یکباره رطوبت را در مناطق خشک و نیمه خشک افزایش داده و زمینه را برای هجوم ملخ ها و تخم گذاری مساعد می کند.

فائو به دنبال بارندگی های شدید و طوفان چرخنده در آفریقا که هجوم ملخ های صحرایی را به سودان و اریتره گزارش کرده بود، پیش بینی کرد که موج ملخ به زودی از سمت دریای سرخ وارد عربستان و مصر خواهد شد و می تواند جنوب ایران و امارات متحده عربی را تهدید کند.

سازمان جهاد کشاورزی دریافت هشدار را تایید کرده و مدعی شده که اخطار فائو را جدی هم گرفته و تجهیزات سم پاشی را در استان های جنوبی مستقر کرده است. گرچه آمادگی نسبی برای مبارزه با ملخ در هرمزگان و برخی استان های جنوبی فراهم شده بود اما بارندگی های شدید فروردین ماه، جنوب ایران را به محیطی مرطوب و مساعدی برای هجوم میلیونی ملخ ها تبدیل کرد و عملیات مبارزه با این آفت حالا باید در وسعت ۲۰۰ هزار هکتاری اجرا می شد.

ملخ ها قدرت پرواز بالایی دارند و اگر باد موافق باشد روزانه ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر جابجا می شوند. با این وضعیت اگر در استان های جنوبی کنترل نشوند بیم آن می رود که به استان های مرکزی و شمالی نفوذ کنند.

عملیات مبارزه با ملخ ها تا قبل از تابستان و شروع فصل تخم گذاری بسیار مهم است، به همین دلیل سرعت عمل در کنترل و سم پاشی زمینی و هوایی در تمام مناطق آفت زده در اولویت است.

بیشتر بخوانید:

سازمان های جهانی برای مبارزه با این آفت در سودان و اریتره، کمک مالی، تجهیزات و نیروی انسانی ماهر اعزام کردند، چراکه مبارزه با این آفت نیازمند همکاری،عملیات مشترک و همزمان همسایگان است.عربستان در خاورمیانه مرکز اصلی هجوم ملخ هاست اما اختلافات سیاسی ایران و عربستان، امکان همکاری و عملیات مشترک را بسیار ضعیف کرده است.

تخم گذاری ملخ ها در مزارع و باغات می تواند خسارات سنگینی به تولیدات زراعی و مرکبات کشور وارد کند. کارشناسان معتقدند ملخ های صحرایی از جمله عوامل موثر در ناامنی غذایی کشورهایی آفریقایی هستند.

گندم و برنج را آب برد

بنابر اعلام وزیر جهاد کشاورزی، سیل ۱۳ هزار میلیارد تومان به بخش کشاورزی خسارت زده است. سیل یک میلیون و دویست هزار تن گندم را نابود کرد و به شالیزارهای استان های شمالی آسیب جدی رساند. اگرچه این بلای طبیعی برداشت محصول تابستان را از بین برد اما کمبود برنج در بازار از همین روزها مشهود است و دلال هایی که سال گذشته برنج خریده بودند با احتکار، قیمت برنج را افزایش دادند. از سویی دیگر واردات برنج هم به دلیل منابع محدود ارزی و دشواری نقل و انتقال پول کاهش جدی یافته است.

سیل نه تنها به مزارع آسیب زده بلکه به زیرساخت های تولید مثل ماشین آلات کشاورزی، راهها و پل های استان های سیل زده هم خسارت سنگین وارد کرده است. زراعت معمولی که امکان تولید مواد غذایی را در محیط های روستایی فراهم می کرد در بیش از ده استان کشور با بحران مواجه شده است. پرورش دام و طیور در پی از بین رفتن مراتع و دام و انبارهای کنجاله (خوراک دام) در استان های غربی، کاهش چشمگیر یافته و در نتیجه تولید علوفه مختل شده است.

معمولا سیلاب ها فرصت و رونقی برای صنعت ماهیگیری محسوب میشوند اما وقتی امکان نگهداری و فریزکردن و حمل نقل مناسب نباشد،این فرصت هم از دست می رود.

نگرانی از کاهش تولیدات کشاورزی و دامی در سال جاری، نیاز به وارادات را برای جبران خسارات و خرید ماشین آلات، خوراک دام و بذر از یکسو و همچنین اقلام غذایی مصرفی بازار ضروری کرده است.فروش موادغذایی به ایران در دایره تحریم نیست اما نقل و انتقال ارز در بن بست تحریم گرفتار است.

سیل در شعب ابی طالب

با اجرای تحریم کامل و لغو معافیت های نفتی مشتریان ایران، درآمدهای نفتی به شدت کاهش خواهد یافت و احتمالا قیمت دلار از مرز ۱۵ هزار تومان هم خواهد گذشت.

جبران خسارات سیل بدون استفاده از صندوق ذخیره ارزی، دولت را با کسری بودجه مواجه می کند و در نتیجه مجبور به استقراض از بانک مرکزی خواهد شد و افزایش بدهی های دولت به بانک مرکزی نتیجه ای جز بالارفتن تورم ندارد.

صندوق جهانی پول شاخص تورم ایران در سال ۲۰۱۸ را بیش از ۳۱ درصد اعلام کرد و هشدار داده که در سال ۲۰۱۹ ایران تورم ۳۷ درصدی را تجربه می کند. البته برخی اقتصاددانان داخلی بالارفتن نرخ تورم تا ۵۰ درصد را هم پیش بینی میکنند.

اینکه رهبر جمهوری اسلامی مدعی ست که ما به هرکجا بخواهیم نفت صادر خواهیم کرد شاید مقدور باشد اما اینکه ایران بتواند در ازای صادرات نفت، پولی دریافت کند، بعید به نظر میرسد. تحریم های شدید بانکی، امکان نقل و انتقال پول را بسیار دشوار کرده و از این رو تنها راه معاملات تهاتری است.

یعنی ایران در ازای فروش نفت؛ گندم ، کنجاله، جو یا دیگر اقلام مورد نیاز را تهیه کند. اما مشکل اینجاست که عرضه کننده اقلام مورد نیاز ایران ضرورتا خریدار نفت نیست. آمریکا شاید نتواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند اما احتمالا میتواند درآمد ارزی ایران از فروش نفت را به صفر برساند.

طبق پیش بینی کارشناسان با لغو تمامی معافیت های نفتی، صادرات ایران از حدود ۱/۱ میلیون بشکه در روز به نیم میلیون بشکه کاهش خواهد یافت این درحالی ست که دولت بودجه سالانه را براساس دلار ۵۷۰۰ تومانی و فروش روزانه ۱.۵ میلیون بشکه تدوین کرده است که با لغو تمامی معافیت های نفتی، دولت با کسری بودجه عظیمی روبرو خواهد شد.

مواد غذایی در لیست تحریم ها نیست اما برای خرید دولت نیازمند ارز است. این روزها ایران حتی ذخیره ارزی کافی در بانک های روسیه هم ندارد و در پی خرید اقلام نظامی موجودی بانکی ایران در روسیه به صفر رسیده و حالا بیشتر خریدهای ایران از بازار ترکیه صورت میگیرد. اما مشکل اینجاست که ترکیه گندم و جو و کنجاله و گوشت و ... برای مبادله با ایران ندارد و صادرکننده این محصولات نیست، پس ایران مجبور است از شرکت های ترکی برای نقل و انتقال پولِ و خرید جو یا کنجاله از گرجستان و آذربایجان، استفاده کند. به نظر می رسد بلاهای طبیعی و غیر طبیعی در سالی که هنوز در بهارش هستیم با هم متحد شده اند و بزرگترین بحران چهل سال اخیر را آفریده اند.

امنیت غذایی ایران در معرض خطر جدی است و خروج از شعب ابی طالب -عنوانی که طرفدران نظام برای مقاومت در برابر انتخاب کرده اند- تنها به معجزه دیپلماسی و نرمش قهرمانانه دیگری ممکن است.