فریماه فرجامی؛ سیمای زنی در دوردست

شامگاه چهارشنبه سوم مهرماه، خانه سینمای ایران هنر و جایگاه فریماه فرجامی هنرپیشه قدیمی را طی مراسمی قدردانی و بزرگ داشت. بازی های این بازیگر زن سینمای ایران در فیلم های "سرب"، "پرده‌آخر"، "مادر" و "نرگس" به یادمانی اند.

فریماه فرجامی با دو فیلم توقیف شده "گفت هر سه نفرشان" به کارگردانی غلامعلی عرفان و "خط "قرمز" مسعود کیمیایی وارد سینمای ایران شد. اما با فیلم های "تیغ وابریشم" کیمیایی و "اجاره نشین‌ها"ی داریوش مهرجویی بود که شناخته شد. آخرین حضورش در سینما، "زهر عسل" در سال ۱۳۸۱ بود که نام محمدرضا گلزار و مهناز افشار در تیتراژ بعد از او آمد. ستاره دهه شصت و هفتاد خورشیدی سینمای ایران، نزدیک به دو دهه و در اوج شهرت، آهسته و بی‌صدا دیگر جلوی دوربین حاضر نشد و صحنه را ترک کرد.

فریماه فرجامی در این سال ها جایزه بهترین بازیگر زن را برای فیلم پرده آخر و دیپلم افتخار را برای فیلم سرب گرفت و برای بازی در نقش "آفاق" در فیلم "نرگس" از او تقدیر شده است.

بیشتر بخوانید:

خانم فرجامی پس از حدود یک دهه سکوت و بی خبری در برنامه تلویزیونی "هفت" به تهیه‌کنندگی فریدون جیرانی حاضر شد. حضوری که با واکنش‌های زیاد و تندی روبرو شد. خانم فرجامی در جشن حافظ در سال ۹۳ پس از اهدای جایزه به لیلا حاتمی گفت: "من تازه رسیده‌ام و واقعاً بلد نیستم که چی بگویم‌. ولی فکر می‌کنم مثل بچه همه‌تان هستم و باید مراقبم باشید."

مراسم بزرگداشت فریماه فرجامی از جمله برنامه‌های "گوشه‌های کم پیدای سینمای ایران"است. در این برنامه هنرمندان به‌نام اما در سایه‌ سینمای و تلویزیون؛ فردوس کاویانی، منوچهر فرید و علی مزینانی نکو داشته شدند. این آیین‌ها هر کدام به دلیلی چون شکنندگی شرایط جسمانی فردوس کاویانی، سکونت منوچهر فرید در خارج ایران و به نقل از امیر پوریا برگزار کننده برنامه، "احتمال واکنش‌های عمومی ترحم‌آمیز و نادرست در مورد خانم فرجامی" بدون حضور آن ها برگزار شدند.

فریماه فرجامی در مصاحبه کوتاه تصویری در خانه‌اش از همکاری با فیلمسازانی چون علی حاتمی، مسعود کیمیایی و رخشان بنی‌اعتماد یاد کرد و اضافه کرد: "من از خیلی‌ها یاد گرفتم و از کودکی بازیگری و تئاتر را دوست داشتم. امیدوارم که همدیگر را دوست داشته باشیم و به هم عشق هدیه بدهیم."

مسعود کیمیایی در پیام تصویری درباره شروع بازیگری فریماه فرجامی در سینما گفت که "در سال ۵۸ تئاتر "شب بیست‌ویکم" را دیدم که دو بازیگر درخشان در آن بودند و من هر دو را برای همکاری دعوت کردم. فریماه فرجامی و خسرو شکیبایی."

کیمیایی نقش‌آفرینی فرجامی در "سرب"، "خطر قرمز"، "تیغ و ابریشم" را درخشان و با حس بازیگری ناب و گویش درست توصیف کرد. او درباره وقایعی که بر این هنرپیشه با استعداد سینمای ایران ابراز تأسف کرد و افزود: "اصلا مگر می‌شود اتفاقی بتواند هنرمند را از هنرش دور کند؟ من نمی‌دانم چرا این اتفاق دامن فریماه را گرفت، شاید خودش دوست نداشت دیگر صدای دوربین، صدا و حرکت را بشنود. فریماه هنوز هست."

حسن فتحی که در سریال "پهلوانان نمی‌میرند" با فرجامی همکاری داشته، درباره شیوه بازیگری‌اش گفت: "با قاطعیت می‌گویم در این ۳۰ سالی که کار می‌کنم نمونه‌های این چنینی را خیلی ندیدم و مرا یاد بازیگران شکسپیرین تئاترهای خارج می‌انداخت."

محمد رحمانیان، کارگردان تئاتر هم از خاطراتی گفت که به استنتاق از فرجامی و برخی هنرمندان دیگر مثل تانیا جوهری سر اجرای یک پروژه مربوط می‌شد و اینکه با نسبت "سوسول سلطنت طلب" به خانم فرجامی سبب ناراحتی زیادش شدند.

امین تارخ با گلایه از شرایطی که برای فرجامی بوجود آمد، گفت: "همه شاهد هستیم که چرا این چنین شد، که چرا کسانی از آغاز پرتوان وارد می شوند ولی بعد کم توان می شوند. نمونه‌ فریماه عزیز زیاد است. پرویز فنی زاده، خسرو شکیبایی و حسن جوهرچی.‌ در حالی که اگر به کنه این قضیه کمی بیشتر توجه کنیم می‌بینیم بخشی از تقصیر به گردن خودشان است و بقیه برعهده جامعه است که قربانی می‌گیرد."

با اینکه هنر-صنعت سینما کم‌حافظه و تنوع‌طلب است ولی در ایران پیشکسوتان عرصه هنر بخصوص سینما به دست فراموشی فرهنگی و معنوی سپرده شده‌اند. علاوه بر مشکلات مالی و عدم حمایت‌هایی چون بیمه و بازنشستگی از سوی دولت، بزرگترین معضل سینماگران پیشکسوت، نداشتن پیشنهادهای کاری و تداوم فعالیت‌هایشان است. بسیاری از سینماگران در چنین بستر ناامنی از کم‌توجهی‌ها، عزلت می‌گزینند. در حالی‌که حمایت معنوی و مادی از پیشکسوتان هنر سینما، بخشی از روند فرهنگسازی و حفظ سرمایه‌های انسانی ایران است.