دور دوم مذاکرات حکومت طالبان و پاکستان برای پایان درگیری‌ها در استانبول آغاز شد

پاکستان و حکومت طالبان با هدف پایان دادن به تنش و درگیری شدید و مرگبار بین دو طرف، به ویژه در امتداد مرز پاکستان و افغانستان، امروز در استانبول گفت‌وگوهایی را آغاز کرده‌اند. این دومین دور از مذاکرات بین مقامات دو طرف است.

دور نخست این گفت‌وگوها شش روز پیش با میانجی‌گری قطر و ترکیه در دوحه برگزار شد.

پاکستان می‌خواهد سازوکاری برای نظارت و رسیدگی به آنچه «معضل تروریسم از افغانستان» می‌نامد، ایجاد کند.

اسلام‌آباد می‌گوید که گروه‌های شبه‌نظامی پاکستانی از خاک افغانستان به‌عنوان «پناهگاه امن» استفاده می‌کنند، اتهامی که حکومت طالبان رد می‌کند.

خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، گفت که اگر از طریق مذاکرات مسائل حل نشود، میان ما و افغانستان جنگی آشکار وجود دارد. او در عین حال تاکید کرده است که از زمان دور اول مذاکره در قطر تاکنون هیچ حادثه‌ای بین دو طرف رخ نداده است.

سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان هم پیشتر ابراز امیدواری کرده بود که نشست استانبول به ایجاد یک مکانیسم تأیید سریع و معتبر برای از بین بردن تروریسم منجر شود.

طاهر اندرابی، سخنگوی این وزارت، گفت که توافق آتش‌بس در دوحه «نخستین گام برای تضمین صلح و ثبات در منطقه» است.

نظامیان پاکستان در هفته‌های اخیر در خاک افغانستان و از جمله در کابل حملاتی انجام داده‌اند که هدف آنها اعضای طالبان پاکستان و به ویژه نور ولی محسود، رهبر طالبان پاکستان عنوان شده‌اند. به دنبال این حمله در پی این ادعاها تی‌تی‌پی ابتدا یک نوار صوتی و سپس نوار تصویری از آقای محسود منتشر کرد که در آنها او می‌گوید زنده است و در خاک پاکستان به سر می‌برد.

از زمان خروج نیروهای تحت رهبری آمریکا از افغانستان در سال ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، فعالیت‌های گروه‌های شبه‌نظامی در ایالت خیبر پختونخوا در شمال غرب پاکستان افزایش یافته است. بیشتر حملات را گروه تحریک طالبان پاکستان انجام می‌دهد که عملیاتش علیه نیروهای امنیتی پاکستان شدت یافته و امسال را به مرگبارترین سال در بیش از یک دهه تبدیل کرده است.

تحریک طالبان پاکستان گروهی جدا از طالبان افغانستان است، اما پیوندهای نزدیک و جدی با آن دارد. اسلام‌آباد می‌گوید آنها با آزادی کامل از خاک افغانستان فعالیت می‌کنند. حکومت طالبان این موضوع را تکذیب و متقابلا پاکستان را متهم می‌کند که به داعش اجازه می‌دهد که از خاک پاکستان علیه طالبان فعالیت کند.

طبق گزارش امسال سازمان ملل متحد، تحریک طالبان پاکستان «حمایت لجستیکی و عملیاتی قابل توجهی از مقامات مستقر»، یعنی حکومت طالبان در کابل، دریافت می‌کند.

نور ولی محسود کیست؟

بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۸ حملات هوایی آمریکا در مناطق مرزی بین افغانستان و پاکستان، سه رهبر پیشین «تحریک طالبان پاکستان»، بیت‌الله محسود، حکیم‌الله محسود (در خاک پاکستان) و ملا فضل‌الله (در خاک افغانستان) را که به نوبت رهبری این گروه را بر عهده داشتند، از میان برد.

پس از آن، نور ولی محسود به رهبری طالبان پاکستان رسید.

داستان نور ولی محسود و افغانستان به بیش از سه دهه قبل برمی‌گردد. به گفته خودش او در اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی در دوره اول حکومت طالبان، دوشادوش نیروهای آنها در شمال افغانستان با ائتلاف نظامی مخالف موسوم به «ائتلاف شمال» جنگید. مدتی بعد به کشورش برگشت و سال‌ها بعد با طالبان پاکستان در جنگ دیگری علیه اسلام‌آباد نقش‌آفرینی کرد.

نور ولی محسود، همچون سه رهبر پیشین تحریک طالبان پاکستان، جنگ علیه دولت پاکستان را «جهاد دفاعی» می‌نامد. او در کتاب خود با عنوان «انقلاب محسود؛ وزیرستان جنوبی، از حاکمیت انگلیس تا استعمار آمریکا» توضیح می‌دهد که «قبایل (در وزیرستان) برای حفاظت از القاعده و دیگر جنگجویان خارجی تلاش می‌کردند، اما ارتش پاکستان به درخواست آمریکا، پس از سال ۲۰۰۱، علیه مناطق قبایلی عملیاتی را آغاز کرد که با اصل مهمان‌نوازی قبایل در تضاد بود و از همین‌جا جنگ آغاز شد.»

از دید بیت‌الله محسود، پاکستان «مستقیما بخشی از ائتلاف به رهبری آمریکا محسوب می‌شد» که علیه «مهمانان» آنها عملیات انجام می‌داد.

طالبان پاکستان ضمن تلاش برای بازگرداندن خودمختاری نسبی به مناطق پیشین تحت اداره فدرالی قبایلی، مشهور به «فاتا»، از نارضایتی‌های اجتماعی و اقتصادی موجود هم بهره می‌گیرد تا خود را به‌عنوان یک مرکز قدرت جایگزین مطرح کند.

نور ولی محسود اساس جنگ خود با دولت پاکستان را به جز بازگشت خودمختاری مناطق قبایلی، استقرار «شریعت اسلامی» نیز عنوان کرده است.