«یک ساعت و نیم جسد همسرم را در آغوش گرفتم و راه رفتم»؛ روایت‌هایی از معترضان کشته‌شده در ایران‌

۱۸ دی ماه رضا بازویش را دور همسرش، مریم، حلقه کرد تا از او محافظت کند. «ناگهان احساس کردم دستم سبک شد. تنها کاپشنش در دستم مانده بود»، این روایت یکی از نزدیکان رضا است که برای بی‌بی‌سی فارسی تعریف می‌کند. مریم به ضرب گلوله کشته شده بود.‌ نام‌های رضا و مریم برای حفظ امنیت تغییر داده شده است.

رضا بدن مریم را یک ساعت و نیم حمل کرد. وقتی خسته شد، در یک کوچه نشست. کمی بعد، در خانه‌ای باز شد و صاحب‌خانه آنها را به داخل پارکینگ بردند. آنها یک ملافه سفید آوردند و بدن مریم را در آن پیچیدند.

مریم چند روز قبل از آنکه به اعتراض‌ها برود، به فرزندان هفت و ۱۴ ساله‌اش درباره آنچه در خیابان‌ها رخ می‌دهد، گفته بود:

«گاهی والدین به اعتراض می‌روند و دیگر برنمی‌گردند. خون من و شما از دیگران با ارزش‌تر نیست.»

حکومت ایران با سرکوب مرگبار به اعتراضات پاسخ داد و مریم هم یکی از هزاران معترضی بود که هرگز به خانه بازنگشتند. ‌

هرانا، خبرگزاری فعالان حقوق بشر ایران در خارج از کشور، گفته که توانسته است کشته شدن حداقل ۲۴۰۰ معترض، از جمله ۱۲ کودک، را در سه هفته گذشته تأیید کند.

تعیین شمار دقیق کشته‌ها بسیار دشوار است، زیرا از شب پنجشنبه، ۱۸ دی ماه، دسترسی به اینترنت تقریباً به‌طور کامل در ایران قطع شده است و تماس‌های تلفنی نیز شدیدا محدود شد. گروه‌های حقوق بشری دسترسی مستقیم به کشور ندارند و مانند دیگر رسانه‌های بین‌المللی، بی‌بی‌سی نیز نمی‌تواند از داخل کشور گزارش دهد.‌

گزارشهای رسیده از ایران حاکی از خشونت بی‌سابقه در برخورد با معترضان است. شاهدان عینی که به تازگی از ایران خارج شده‌اند یا موفق شده‌اند از طریق استارلینک به اینترنت وصل شوند به بی‌بی‌سی گفته اند که شاهد تعداد بسیار زیادی کشته و زخمی در مراکز درمانی یا مراکز نگهداری اجساد بوده‌اند. قطع اینترنت و تلفن در چهار روز گذشته، باعث شده اطلاع گرفتن و ارزیابی نحوه سرکوب اعتراضات به سختی ممکن شود و راستی‌آزمایی دقیق این اطلاعات در غیاب فعالیت آزادانه رسانه‌ها، عملا ممکن نیست.

سازمانهای مدافع حقوق بشر میگویند تا بحال توانسته‌اند کشته‌شدن صدها تن از معترضان را تایید کنند اما هشدار میدهند ممکن است آمار قطعی هزاران نفر باشد.

مقامات ایران آمار کشته‌ها را ارائه نکرده‌اند، اما رسانه‌های محلی گزارش داده‌اند که ۱۰۰ نیروی امنیتی کشته شده‌اند و معترضان، که آنها را «اغتشاشگر و تروریست» معرفی کرده‌اند، ده‌ها مسجد و بانک در شهرهای مختلف را به آتش کشیده‌اند.

اعتراض‌ها در تهران از ۸ دی ماه، پس از سقوط شدید ارزش ریال ایران در برابر دلار آغاز شد و به شهرها و شهرستان‌های دیگر گسترش یافت اما خیلی سریع ابعاد سیاسی و ضد حکومتی پیدا کرد و به شهرها و شهرستان‌های دیگر گسترش یافت.

نیروهای امنیتی به سرعت سرکوب خشونت‌آمیز را آغاز کردند و تا ۷ ژانویه، یازدهمین روز اعتراض‌ها، دستکم ۳۴ معترض کشته شده‌اند. بی‌بی‌سی فارسی تا این تاریخ توانسته است هویت ۲۸ معترض کشته‌شده را شناسایی کند. ‌

با این حال، به نظر می‌رسد خونبارترین سرکوب در پنجشنبه و جمعه گذشته رخ داده است، زمانی که هزاران نفر در سراسر کشور به خیابان‌ها آمدند و خواستار پایان حکومت جمهوری اسلامی شدند.

بی‌بی‌سی فارسی ده‌ها روایت از داخل ایران دریافت کرده است. شاهدان با وجود خطرات احتمالی گفته‌اند که می‌خواهند مردم جهان از خشونت علیه معترضان مطلع شود.

یکی از معترضان به بی‌بی‌سی فارسی گفت«محله ما بوی خون می‌دهد، آنها خیلی‌ها را کشتند»، .معترض دیگری تعریف کرد که نیروهای امنیتی «بیشتر به سر و صورت شلیک می‌کردند».

اعتراض‌ها که از بازار تهران شروع شد به همه استان‌های کشور گسترش یافته و از اطلاعاتی که به صورت قطره‌چکانی به بیرون درز می‌کند، مشخص است که ابعاد کشتار در شهرها و شهرستان‌های کوچک کمتر از شهرهای بزرگ نیست.‌

در تنکابن، شهری با جمعیت ۵۰ هزار نفر در شمال، سورنا گلگون، از معترضان این شهر، روز جمعه ۱۹ دی ماه کشته شد. به گفته یکی از بستگانش که با بی‌بی‌سی فارسی صحبت کرد به قلب او او در حالی که داشت از کمین نیروهای امنیتی فرار می‌کرد، تیر خورد.

سورنا چند هفته قبل گواهینامه رانندگی خود را دریافت کرده بود. قبل از پیوستن به اعتراض، به خانواده‌اش گفت: «همه چیز دارم، اما همه ما وظیفه داریم برای آزادی مردم ایران برویم.»‌

در همان شب، شاهدان گفتند که حدود ۵۰ معترض دیگر نیز در تنکابن کشته شدند. بی‌بی‌سی فارسی نمی‌تواند این تعداد را به‌طور مستقل تأیید کند، اما چندین روایت دیگر نیز گفته‌اند که نیروهای امنیتی به معترضان در تنکابن تیراندازی کردند. ‌

بسیاری دیگر از معترضانی که کشته شدند، مانند سورنا جوان بودند. روبینا امینیان، دانشجوی ۲۳ ساله طراحی لباس که قصد داشت در میلان تحصیل کند، پنجشنبه در تهران کشته شد.

مادر او از کرمانشاه به تهران می‌رود تا جسد روبینا را تحویل بگیرد. او در راه بازگشت بدن بی‌جان دخترش را ساعت‌ها در خودرو در بغلش نگه داشته بود. اما وقتی رسید، نیروهای امنیتی او را مجبور کردند جسد را در قبرستانی دورافتاده خارج از شهر و بدون حضور دیگر اعضای خانواده یا دوستان دفن کند.‌

همه کشته‌ها جزو معترضان نبودند. نوید صالحی، پرستار ۲۴ ساله کرمانشاه، پنج‌شنبه شب هنگام خروج از محل کار خود در بیمارستان طالقانی کرمانشاه چندین گلوله خورد و کشته شد.

بسیاری از اجساد معترضان در تهران به مرکز پزشکی قانونی کهریزک منتقل شدند.

صحنه‌ها آنقدر دلخراش بود که سهند، که نخواست نام واقعی‌اش فاش شود، تقریباً ۱۰۰۰ کیلومتر به سمت مرز سفر کرد تا با استفاده از اینترنت موبایل کشورهای همسایه، تصاویر ویدیویی را ارسال کند.

سهند در پیامی به بی‌بی‌سی فارسی گفت که روز شنبه بیش از ۲۰۰۰ جسد را روز زمین در کهریزک دیده است. بی‌بی‌سی فارسی امکان تأیید مستقل شمار اجساد در کهریزک را ندارد.

با این حال، بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی حداقل ۱۸۶ جسد در یک ویدئو و حداقل ۱۷۸ جسد در ویدئوی دیگری در مرکز پزشکی قانونی کهریزک را شمرده‌اند. احتمال دارد که برخی اجساد در هر دو ویدیو تکرار شده باشد. بنابراین نمی‌توان عدد دقیق را اعلام کرد، اما شمار واقعی احتمالاً بسیار بیشتر است.‌

یک زن جوان که با شرط ناشناس ماندن با بی‌بی‌سی فارسی صحبت کرده، گفت آنچه هفته گذشته اتفاق افتاده بود مانند «یک جنگ» بود، اما معترضان «بیش از هر زمان دیگری متحد» بودند.

او که این هفته کشور را ترک کرد، می‌گوید دیگر طاقت نداشت. او مانند بسیاری دیگر از این می‌ترسد که مقامات موج جدیدی از اعدام‌ها و پیگردها را آغاز کنند.

«واقعا نگرانم برای کسانی که هنوز در ایران هستند چه اتفاقی بیفتد.»

* فرزاد صیفی‌کاران و حسن صلح‌جو در تهیه این گزارش همکاری کردند