سرنوشت نامعلوم ایرانی‌هایی که در اردوگاه در پاناما و کاستاریکا گیر افتاده‌اند

ائتلافی از وکلای شناخته شده در سراسر جهان، روز شنبه ۱۱ اسفند، شکایتی را از دولت پاناما به‌خاطر بازداشت پناهجویانی اخراجی از ایالات متحده آمریکا ثبت کردند.

این اقدام می‌تواند سیاست جدید دونالد ترامپ در خصوص انتقال پناهجویان به کشورهای آمریکای مرکزی را به چالش بکشد.

در این شکایت آمده که ایالات متحده با اخراج گروهی از ایرانیان نوکیش مسیحی، حق آنان را برای دریافت پناهندگی به دلیل آزار و اذیت در نتیجه انتخاب مذهب، نقض کرده است.

این شکایت در «کمیسیون بین‌ آمریکایی حقوق بشر» ثبت شده و در این پرونده، ۱۰ نوکیش مسیحی ایرانی و ۱۰۲ مهاجر دیگر مستقر در اردوگاهی در پاناما، به‌عنوان شاکیان معرفی شده‌اند.

این شکایت در پی آن طرح شد که بنابر برخی گزارش‌ها، پاناما قصد دارد این مهاجران را در اسرع وقت اخراج کند.

طبق معاهدات تحت نظارت سازمان کشورهای آمریکایی، کمیسیون بین‌آمریکایی حقوق بشر اختیار دارد تدابیری پیشگیرانه برای جلوگیری از نقض قریب‌الوقوع حقوق بشر صادر کند.

یکی از موارد مطرح‌شده در این شکایت این است که پاناما به دلیل تصمیم‌های اخیر دولت ترامپ برای لغو دسترسی به پناهندگی در مرز جنوبی آمریکا، در قبال نقض حقوق مهاجران از سوی ایالات متحده مسئولیت دارد. این پرونده که توجه جهانی را به خود جلب کرده، هنوز در هیچ دادگاهی بررسی قضائی نشده است.

علی هریسچی، وکیل پناهجویان شاکی در این پرونده می‌گوید که دولت پاناما این افراد را بدون دلیل قانونی بازداشت و حقوق اساسی آن‌ها از جمله دسترسی به وکیل را نقض کرده و در منطقه‌ای دورافتاده و بدون ارتباط با دنیای بیرون نگه داشته است.

حدود سه هفته‌ پیش، دولت آقای ترامپ گام جدیدی در سیاست اخراج گسترده مهاجران برداشت و گروهی مهاجر تازه‌وارد را از کشورهای مختلف به آمریکای مرکزی فرستاد. حدود ۳۰۰ نفر، به پاناما منتقل و در هتلی در پاناما سیتی نگهداری شدند. بیش از ۱۰۰ نفر از جمله ۱۰ ایرانی که حاضر به بازگشت به کشورهای خود نشدند، چند روز بعد به «سن ویسنته» اردوگاهی در نزدیکی جنگل‌های دارین منتقل شدند و همچنان در این مکان باقی مانده‌اند.

آینده این افراد نامعلوم است و آن‌ها نمی‌دانند آیا در پاناما یا کشوری دیگر پناهندگی دریافت خواهند کرد یا به کشور مبدا بازگردانده خواهند شد.

دولت پاناما تا زمان تنظیم این گزارش واکنشی به این دعوی حقوقی نشان نداده است با این حال بارها در گذشته اعلام کرده که این پناهجویان تحت مراقبت دولت پاناما هستند و نه در بازداشت.

ده‌ها پناهجو در این اردوگاه محصور و تحت مراقبت پلیس پاناما نگهداری می‌شوند و وزارت امنیت پاناما کنترل کامل بر ورود و خروج از این مرکز دارد. هرچند سازمان بین‌المللی مهاجرت و کمیساریای عالی پناهندگان گاهی برای کمک‌های بشردوستانه، از جمله تأمین مالی غذا، در این اردوگاه حاضر می‌شوند.

کاستاریکا «جهنمی» دیگر برای پناهجویان؛ خانواده‌ها از هم جدا شده‌اند

کاستاریکا دیگر کشوری‌ است که مهاجران غیرقانونی از آمریکا به آنجا فرستاده می‌شوند. یکی از پناهجویان ایرانی در کاستاریکا می‌گوید بدون هیچ‌گونه انتخاب و اطلاع قبلی اخراج شده، پیش از انتقال، هیچ اطلاعی از مقصد خود نداشته، هیچ مدرکی مبنی بر اخراجش در ایالات متحده امضا نکرده و از مدت زمانی که باید در این اردوگاه بماند، بی‌خبر است.

در متنی که وکیل این پناهجو در اختیار بی‌بی‌سی گذاشت آمده است که این سفر نزدیک به دو ماه طول کشیده است.

یک پناهجوی ایرانی در فایل صوتی‌ که وکیلش در اختیار بی‌بی‌سی قرار داد، روایت می‌کند: «در سن‌دیگو، مأموران با خشونت دستبندهایمان را باز کردند، به‌حدی که دست همسرم زخمی شد و با کودک سه‌ساله‌ام بدرفتاری کردند. ما را بار دیگر از یکدیگر جدا کردند و مرا به اتاقی بردند که پر از مردان بود. شرایط در آنجا بسیار سخت و غیرقابل‌تحمل بود.»

او ادامه می‌دهد: «پس از دو روز، مأموری مرا به اتاقی دیگر برد و همان سؤالاتی را که در تگزاس از من پرسیده بودند، دوباره مطرح کرد. مجدداً شماره اسپانسرم را گرفتند، اما این بار هیچ تماسی با او نگرفتند و مرا به اتاق بازگرداندند.»

این پناهجو می‌گوید: «در ۲۰ فوریه، مأموران تمام خانواده‌هایی را که فرزند داشتند، از اتاق‌هایشان بیرون آوردند و برگه‌های دیپورت به کاستاریکا را برای امضا مقابلشان گذاشتند. به‌جز چند خانواده، هیچ‌کس حاضر به امضا نشد. اما ساعت سه بامداد، مأموران با خشونت وارد شدند، ما را از اتاق بیرون کشیدند و دستبند زدند. هر کسی که سؤال می‌پرسید، با توهین و الفاظ تحقیرآمیز روبه‌رو می‌شد. حتی زنانی که همراه با فرزندانشان بودند، تهدید کردند که اگر دوباره سؤالی بپرسند، کودکانشان را از آنها جدا خواهند کرد.»

بنابر روایت این پناهجو، در نهایت، همه را سوار اتوبوس کرده و به فرودگاه بردند. با دستبند و پابند، بدون هیچ توضیحی، سوار هواپیما شدند. پس از پنج تا شش ساعت پرواز، به سن‌خوزه، پایتخت کاستاریکا، رسیدند. تنها ده دقیقه پیش از پیاده شدن، دستبند و پابندهایشان را باز کردند و بلافاصله آنها را سوار اتوبوسی دیگر کردند. پس از شش ساعت طی مسیر، سرانجام به اردوگاه مهاجران در کاستاریکا منتقل شدند.

انتقال پناهجویان ایرانی با شتاب و اجبار به‌گونه‌ای انجام شده که برخی خانواده‌ها از یکدیگر جدا شده و همدیگر را گم کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، پناهجویان روایت می‌کنند که مردی جوان در میان آن‌ها حضور دارد که نمی‌دانسته همسرش را در کالیفرنیا نگه داشته‌اند در حالیکه خود او را به کاستاریکا فرستاده‌اند. به گفته پناهجویان، این فرد بر اثر شدت اضطراب و استرس دچار تشنج شده است.

«گناه ما این است که در ایران بزرگ شدیم»

مهاجران و پناهجویان ایرانی مسیری پرخطر و طولانی را برای رسیدن به آمریکا پشت سر گذاشته‌اند. شماری از راه مکزیک و برخی دیگر به همراه خانواده و کودکان‌شان از برزیل خود را تا مرز امریکا رسانده‌اند. شماری از آنها به پاناما منتقل شده‌اند. کسانی که ابتدا در هتلی در مرکز پاناما بدون دسترسی به وکیل بازداشت بودند. مدتی‌ است که به اردوگاهی در منطقه دارین گپ منتقل شده‌اند؛ منطقه‌ای که به دلیل شرایط دشوار و خطرناک خود شهرت دارد. از آن زمان تاکنون، ارتباط با این مهاجران قطع شده چرا که دسترسی به اینترنت در این اردوگاه‌ها وجود ندارد.

این پناهجویان ایرانی تاکنون تنها یک بار آن‌هم از طریق صلیب سرخ پاناما توانسته‌اند برای مدت سه دقیقه با خانواده‌های خود تماس بگیرند اما از تماس با وکلایشان منع شدند.

وکیل شماری از این پناهجویان توانسته از یکی از معدود تماس‌ها با موکلانش فایل صوتی را تهیه کرده و در اختیار بی‌بی‌سی فارسی قرار دهد که در آن یکی از پناهجویان شرایط دشوار زندگی در اردوگاه سن ویسنته در پاناما را ترسیم می‌کند.

پناهجوی ایرانی از همسر و فرزند خردسالش می‌گوید که شب‌ها روی تخته‌های چوبی می‌خوابند و نگران سلامت فرزندش است: «گناه ما چی بوده؟ فقط این که تو ایران بزرگ شدیم؟ ما از کشورمون اومدیم بیرون که جونمون تو خطر نباشه. اما اومدیم جایی که هیچ احترامی به ما نمی‌گذارند.»

این پناهجو، مردی‌ نسبتا جوان است که می‌گوید دولت‌های آمریکا و پاناما به دروغ به آنها گفته‌اند که از کالیفرنیا به تگزاس منتقل می‌شوند اما سر از پاناما درآورده‌اند. پس از آن «شش روز در هتل زندانی» بوده‌اند و حتی بعد از آن‌هم به آنها اطلاع ندادند که قرار است به اردوگاهی در دارین گپ منتقل شوند.

پناهجویی دیگر در پیامی که برای وکیلش فرستاده و وکیل آن را در اختیار بی‌بی‌سی قرار داده نوشته است:

«وقتی ما را از هتل به کمپ منتقل کردند، نیروهای ارتش بدون اجازه وارد اتاق‌ها شدند و گفتند قرار است به هتلی دیگر برویم. اما پس از پنج شش ساعت در اتوبوس، متوجه شدیم که به یک کمپ جایی در دل جنگل با شرایط بسیار نامساعد، آورده شده‌ایم…به کانکس‌ها نرفتیم چون می‌خواستند ما را از هم جدا کنند. شب‌ها روی نیمکت‌های چوبی در محوطه بیرونی می‌خوابیم، بدون پتو و در سرمای شدید. کمپ بسیار کثیف است، حمام و دستشویی‌ها در ندارند و آب آن سرد است. آب آشامیدنی از مخزن‌هایی می‌آید که جلبک زده و گرم است. پانامایی‌ها جلوی ما و کودکان، غذای خوب و نوشیدنی می‌خورند و بعد از خودشان، به ما غذا می‌دهند. در حال حاضر پای سام، پسربچه ۱۱ ساله، آسیب دیده و احتمال شکستگی دارد، اما هیچ امکانات پزشکی در دسترس نیست…ارتباط ما با بیرون کاملاً قطع شده و شرایط اینجا بسیار سخت و غیرانسانی است.»

ویدیوهایی که از اردوگاه به دست بی‌بی‌سی رسیده این روایت‌ها را تأیید می‌کند. در یکی از این ویدیوها، که بی‌بی‌سی برای حفظ امنیت پناهجویان از انتشار آن خودداری کرده، گروهی ایرانی بیرون کانکس‌ها جمع شده‌اند. هوا گرم است و آن‌ها بطری آبی را نشان می‌دهند که تنها مقدار کمی آب در آن باقی مانده است. در پس‌زمینه، آهنگ شب تیره از امیر تتلو پخش می‌شود و پناهجویان در حالی که دور هم نشسته‌اند، با خواندن این آهنگ اشک می‌ریزند. ویدیوی دیگری زنی پناهجو را نشان می‌دهد که روی تخته‌ای چوبی خوابیده است.

در شکایتی که روز شنبه، ۱۱ اسفند (۱ مارس) ثبت شده است، از کمیسیون بین‌آمریکایی حقوق بشر درخواست شده تا با صدور یک دستور اضطراری، بازگرداندن مهاجران بازداشت‌شده در اردوگاه سن ویسنته به کشورهای مبدأشان را ممنوع کند؛ اقدامی که بارقه‌ای از امید را در دل پناهجویان این اردوگاه زنده کرده است.