کشتیرانی در دریای سرخ؛ آیا حوثیهای مورد حمایت ایران ائتلاف به رهبری آمریکا را به جنگ خواهند کشاند؟
منبع تصویر، Getty Images
برای گروه ضربت بینالمللی شامل آمریکا، استرالیا، بحرین، کانادا و هلند، که در صدد انهدام هدفهای نظامی حوثیهای یمن هستند، نمیتوان در انتظار پیروزی آسان بود.
از اواسط نوامبر سال ۲۰۲۳ این گروه تحت حمایت مالی حکومت ایران به بیش از ۳۰ کشتی تجاری در دریای سرخ حمله کرده است و نشانهای از پایان این حملات هم دیده نمیشود.
مقامات دفاعی آمریکا موضعی قاطع در این زمینه اتخاذ کرده و در یک جلسه توجیهی در ۲۳ ژانویه گفتند: «ما آماده اقدامات بیشتر برای خنثی کردن خطرها یا پاسخ به حملات علیه کشتیرانی و تضمین ثبات و امنیت منطقه دریای سرخ و مسیرهای تجاری بینالمللی هستیم.»
حملات حوثیها کشتیرانی بینالمللی را مختل کرده و این نگرانی را بیشتر کرده که پیامدهای جنگ اسرائیل و حماس ممکن است منطقه خاورمیانه را بیثبات کند.
سئوال این است که آمریکا میتواند در برابر گروهی که عربستان تقریبا یک دهه بدون نتیجه با آن مبارزه کرده پیروز شود.
عربستان آشکارا در برابر بحران دریای سرخ سکوت کرده است در حالی که مذاکرات صلح این کشور و حوثیها همچنان ادامه دارد.
دلیل حملات بریتانیا و آمریکا به هدفهای حوثیها در یمن چیست؟
قبل از این حملات، یک رشته اقدامات دیپلماتیک علیه حملات حوثیها به اجرا درآمد با این هدف که تنش در منطقه دریای سرخ را کم کند. این اقدامات ناکام ماند.
تیم لندرکینگ، نماینده ویژه آمریکا در امور یمن، در این مورد گفته است که «مایه تاسف است که مساله سرانجام به اینجا کشیده شد.»
حوثیها، که بر پرجمعیتترین بخشهای یمن تسلط دارند، گفتهاند که حملاتشان در همبستگی با فلسطینیهای غزه است که هدف حمله اسرائیل قرار گرفتهاند. اما در واقع، آنها به هر کشتی که در تیررسشان قرار بگیرد حمله میکنند و خدمه و محموله آن را به مخاطره میاندازند.
ویلیام وکسلر، پژوهشگر اندیشکده شورای آتلانتیک، معتقد است که آمریکا و بریتانیا هیچ گزینه دیگری به جز اقدام تلافیجویانه با توسل به زور ندارند.
او میگوید «در تجارت بینالمللی، هشت نقطه نظارت دریایی هست که نیمی از آنها در منطقه خاورمیانهاند، منطقهای که مهمترین موقعیت در تجارت جهانی در بخش انرژی است.»
آقای وکسلر میگوید که «حوثیها مستقیما یکی از این مناطق، یعنی [تنگه باب المندب] را به گونهای بسیار غیرمعمول تهدید کردهاند و هرکس که از نقش انرژی در تضمین زندگی ما آگاه باشد و هرکس که به رشد اقتصادی در همه جای جهان اهمیت میدهد باید ارزش محافظت از این گلوگاه حیاتی جهانی را درک کند.»
منبع تصویر، Getty Images
توان مقاومت حوثیها تا چه حدی است؟
این گروه نشان داده است که میتواند با ارتش یک کشور مستقل مثل عربستان درگیر شود و به نبرد ادامه دهد.
به لطف حمایت ایران، این گروه از گروه شورشی خشن به نیروی رزمی آموزش دیده با تجهیزات بهروز، از جمله هلیکوپتر، تبدیل شده است.
ویل وکسلر تاکید میکند که «تابآوری در برابر حملات دو بخش دارد: یکی اراده برای مقاومت و دوم توانایی مقاومت. هیچکس فکر نمیکند که بتواند اراده آنها (حوثیها) را خرد کند اما این اعتقاد وجود دارد که ما میتوانیم توانایی آنها برای حمله به کشتیرانی را از میان ببریم.»
اگرچه حوثیها در جریان جنگ با نیروهای تحت حمایت عربستان، توانستند با حریف بزرگتر از خود مبارزه کنند اما مقابله با آمریکا و متحدان بینالمللی این کشور موضوعی کاملا متفاوت است.
توانمندی، مهارت استراتژیک و تجربه عملیاتی این حریف بسیار بیشتر از سعودیهاست.
حالا این سوال برای تحلیلگران مطرح است که آمریکا در مقابله با حوثیها تا کجا پیش خواهد رفت.
استیون کوک، پژوهشگر ارشد بخش مطالعات خاورمیانه و آفریقا در شورای روابط خارجی آمریکا، در یک نشست خبری گفت که «ما قدرت بسیار زیادی داریم اما باید با احتیاط خاص از آن استفاده کنیم؛ ما از حمله به کل یمن و تغییر رژیم و اقدامات دیگری که در گذشته صورت دادهایم سخن نمیگوییم.»
«اخیرا با عدهای از مقامات کشورهای عربی صحبت کردم. میگفتند که اگر بخواهید به حوثیها فقط تلنگر بزنید، به جایی نمیرسید و متوقفشان نمیکنید. آن نوع اقدام نظامی لازم است که دست زدن به کارهای ایذایی و حمله به کشتیها را برای آنها دشوار کند.»
آیا ممکن است آمریکا و متحدانش به جنگ منطقهای طولانی کشیده شوند؟
دریاسالار بازنشسته جیمز فوگو، عضو موسسه تحقیقات استراتژی دریانوردی و فرمانده پیشین واحدهای نیروی دریایی ایالات متحده در اروپا و آفریقا، در این مورد میگوید: «احتمال دارد که اقدامات فعلی به عملیات گسترده علیه نفوذ مخرب ایران در منطقه منجر شود. این چیزی است که دولت آمریکا واقعا هنوز علنا به آن نپرداخته است اما اطمینان دارم که در باره آن صحبت کردهاند.»
دریاسالار فوگو اخیرا در گفتوگو با رسانهها، جنگ نفتکشها در سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ در خلیج فارس را یادآور شد.
پس از حمله نیروهای ایران به نفتکشها در جریان جنگ با عراق، آمریکا به نیروی دریایی ایران حمله کرد.
این فرمانده دریایی سابق همچنین حملات حوثیها را با حمله به ناو آمریکایی کول در آبهای یمن در اکتبر ۲۰۰۰ مقایسه کرد که در جریان آن، هفده ملوان آمریکایی جان خود را از دست دادند.
آن انفجار به القاعده نسبت داده شد اما هیچ اقدام نظامی علیه این گروه صورت نگرفت.
دریاسالار فوگو با تاکید بر نظر خود در مورد لزوم واکنش نظامی به عملیات ایذایی، میپرسد «یک سال بعد چه اتفاقی افتاد؟ ۱۱ سپتامبر روی داد.»
استیون کوک با این نظر موافق است و میگوید: «آزادی کشتیرانی از جمله اصول مورد نظر آمریکا است و اجازه دادن به گروهی مانند حوثیها برای اخلال در کشتیرانی آزاد در این منطقه پیامدهای خطرناک زیادی دارد.»
منبع تصویر، Getty Images
ایران در حملات حوثیها در دریای سرخ چه نقشی دارد؟
ایران حامی مالی و تسلیحاتی گروه حوثیهاست اما مستقیما اختیار حوثیها را در دست ندارد.
ری تکیه، عضو بخش مطالعات خاورمیانه در شورای روابط خارجی، میگوید: «حوثیها خود به سیاست ضد آمریکا و ضد اسرائیل رو آوردهاند. این رویکرد ناشی از دستور ایرانیها نیست. بنابراین، از این نظر، حوثیها را نمیتوان مخلوق ایران دانست. اینجا نوعی همفکری وجود دارد و حمله به کشتیرانی به منزله بهرهبرداری از یک فرصت مغتنم برای ضربه زدن به عربستان است.»
حوثیها به نفع ایران ایفای نقش میکنند و به این ترتیب، ایران را قادر میسازند تا از طریق آمریکا، فشار بر اسرائیل را بیشتر کند.
به گفته آقای تکیه، ایران امیدوار است که جامعه بینالمللی و آمریکا چنان از گسترش درگیری بیمناک شوند که به تحمیل نوعی حلوفصل جنگ غزه بر اسرائیل رو آورند.
به گفته او «در اینجا، فرض اصلی [ایران] این است که جامعه بینالمللی و آمریکا میتوانند اسرائیل را به محدود کردن اقداماتش مجبور کنند در حالیکه اسرائیل کشور مستقل است که با وضعیت بسیار پیچیدهای دستوپنجه نرم میکند؛ ملتیایست زخمخورده.»
آیا این جنگی«بدون پیروزی» است؟
به گفته کارشناسان، هدف استراتژی جدید جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا، در مورد یمن، تضعیف نظامی شبهنظامیان حوثی است، اما به گفته کارشناسان، او از اقدام برای شکست نهایی این گروه یا رویارویی مستقیم با ایران، یعنی حامی اصلی حوثیها، اجتناب میکند.»
به نظر میرسد که این استراتژی، شامل ترکیبی از حملات نظامی محدود و تحریمها، مجازات حوثیها و در عین حال، تلاش برای محدود نگه داشتن خطر یک درگیری گستردهتر در خاورمیانه است.
برایان کارتر، پژوهشگر مؤسسه آمریکن انترپرایز، میگوید: «فکر نمیکنم هدف از اقدامات نظامی آمریکا لزوما نابودی حوثیها یا به قدرت بازگرداندن دولت یمن باشد.»
«به نظر من، این عملیات با این هدف طراحی شده است که تواناییهای دریایی و نظامی حوثیها را به حدی تضعیف کند که دیگر قادر به تهدید کشتیرانی جهانی در دریای سرخ نباشند.»
به گفته او، «عملیات تخریب توانمندی نظامی و جلوگیری از حملات نظامی لزوما نقشهای بدون پیروزی نیست بلکه نقشه نظامی کاملا قابل دستیابی است.»
تیم لندرکینگ، نماینده ویژه آمریکا در امور یمن نیز تاکید دارد که این یک «رویارویی وسیع و بدون پایان نیست.»
او میگوید: «این عملیات صرفا برای از میان بردن توانایی حوثیها در حمله به کشتیها به اجرا گذاشته شده است.»
به گفته پنتاگون - وزارت دفاع آمریکا - از زمان آغاز حملات ایالات متحده و متحدانش به پایگاهها و تاسیسات نظامی حوثیها در یمن در ۱۱ ژانویه، تا کنون بیش از ۲۵ مرکز پرتاب و استقرار موشک و بیش از ۲۰ موشک این گروه منهدم یا تخریب شده است.
وزارت دفاع آمریکا همچنین گفته است که آمریکا پهپادها، رادارهای ساحلی و قابلیتهای شناسایی هوایی حوثیها و همچنین انبارهای تسلیحات آنها را هدف قرار داده است.
آیا این درگیری حوثیها را نیرومندتر خواهد کرد؟
تیم لندرکینگ میگوید که ممکن است حوثیها خود مایل باشند به این جنگ کشیده شوند.
او در توضیح این نظر خود به بیبیسی گفت که ممکن است حوثیها با استناد به این درگیری، به مردم یمن بگویند که به خاطر مردم فلسطین در برابر غرب هم ایستادهاند.
فرانک گاردنر، خبرنگار امور امنیتی بیبیسی، میگوید حوثیها اکنون در میان بسیاری از مردم در سراسر جهان عرب محبوبیت یافتهاند، مردمی که از حماس به عنوان بخشی از «محور مقاومت» مورد حمایت ایران علیه اسرائیل حمایت میکنند.
در پی عملیات پیشگیرانه قبلی به سایتهای پرتاب موشک حوثیها، حالا آمریکا در این حملات، که به آن نام «عملیات تیرانداز پوسیدون» داده شده، به هدفهای جدیدی هم حمله کرده است.
پنتاگون میگوید که در این حملات، موشکهای حوثیها درست زمانی که آماده پرتاب میشدند، منهدم شدهاند.
منابع اطلاعاتی غربی تخمین میزنند که تا کنون حداقل ۳۰ درصد از ذخایر موشکی حوثیها منهدم یا تخریب شده است.
با این حال، حوثیها احتمالا به حملات خود به کشتیهایی که گمان میکنند با اسرائیل، آمریکا یا بریتانیا مرتبط هستند، ادامه خواهند داد.
فرانک گاردنر میگوید، عملیات حوثیها محبوبیت زیادی برای آنها در میان مردم داخل یمن به دنبال داشته است.
هشام الامیسی، مشاور ارشد امور یمن در مؤسسه صلح اروپا، در پستی در ایکس نوشته است که بسیاری از مردم ممکن است توجه نکنند که حوثیها به جز ابراز حمایت از غزه، اهداف خاص خود را هم دنبال میکنند.
رویارویی اخیر فرصتی را هم برای این گروه فراهم میکند تا ادعای مبارزه با آمریکا را، که طی چندین دهه شعارش را دادهاند، جدی جلوه دهد.
او میگوید حوثیها «نه تنها دلها و فکرها را به دست میآورند، بلکه با موفقیت یک انگیزه قوی برای جذب نیرو جهت نبرد برای فتح موعود و جهاد مقدس را هم ایجاد کردهاند.»
به گفته او، «بسیار کوتهبینانه است که به این موضع صرفا از دریچه نظامی نگاه کنیم و تأثیر پیامدهای سیاسی-اجتماعی و واکنشهای محلی ناشی از آن را در نظر نگیریم، یعنی پیامدهای سیاسی این حملات در کشوری که احساسات ضد آمریکا و ضد بریتانیا در حال حاضر بهشدت بالاست.»
