نگاهی به حق پخش چهار لیگ بزرگ فوتبال جهان؛ مدل اروپایی بهتر است یا آمریکایی؟

سینا حاتمی، خبرنگار

بازار حق پخش مسابقات فوتبال اروپا دیگر مثل گذشته تنها به شبکه‌های تلویزیونی محدود نمی‌شود. شبکه‌های اینترنتی هم حالا به بازیگران اصلی این بازار تبدیل شده‌اند که در مزایده فروش حقوق پخش شرکت می‌کنند و بسته‌های مختلف را از آن خود می‌کنند.

این بازار پیچیده گاهی اوقات برای مصرف‌کننده نه تنها گران تمام می‌شود، بلکه کار فرد را برای تماشای مسابقات دشوارتر هم می‌کند.

علاقه‌مند به فوتبال برای این که بتواند بازی‌های مختلف را ببیند نه‌تنها باید حق عضویت در چندین شبکه اینترنتی را بپردازد، بلکه دنبال کردن این که چه شبکه‌ای چه مسابقه‌ای را نشان می‌دهد هم خیلی وقت‌ها کار آسانی نیست.

با شروع فصل جدید لیگ‌های فوتبال، نگاهی انداخته‌ایم به قراردادهای کنونی فروش حقوق پخش چهار لیگ بزرگ فوتبال اروپا و آن‌ها را با ورزش آمریکا مقایسه کرده‌ایم که سیستم به مراتب ساده‌تری برای عرضه حق پخش مسابقات دارد.

لیگ برتر انگلیس

ثروتمندترین لیگ فوتبال جهان پارسال در بحبوحه همه‌گیری کرونا یک قرارداد قابل ملاحظه برای فروش حقوق پخش بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ بست.

لیگ برتر انگلیس در این دوره از سه شبکه اسکای اسپورت، بی‌تی اسپورت و سرویس استریم آمازون پرایم پخش می‌شود. بی‌بی‌سی هم بسته مربوط به پخش صحنه‌های حساس را خریده است. این شبکه‌ها روی هم ۵/۵ میلیارد یورو برای این مدت به لیگ برتر پرداخت می‌کنند.

مثل هر لیگ معتبر دیگری در جهان، لیگ برتر دو مزایده برای فروش حقوق پخش مسابقات خود برگزار می کند: یک مزایده برای فروش در بازارهای رسانه‌ای داخلی و یک مزایده دیگر برای بازارهای خارجی.

مجموع درآمد سالیانه لیگ برتر از فروش حقوق پخش در همه بازارهای جهان به رقم ۲/۱ میلیارد یورو می‌رسد. این برای اولین بار است که لیگ برتر درآمد فروش خارجی‌اش در بازارهای حق پخش از درآمد داخلی‌ آن بیشتر می‌شود. این بازی‌ها در هر کشوری از یک شبکه متفاوت پخش می‌شود.

با این حساب مجموع درآمد فروش حقوق پخش لیگ برتر در سه فصل آتی به بیش از ۱۱ میلیارد یورو می‌رسد. با این درآمد فاصله اقتصادی لیگ برتر با سایر لیگ‌های بزرگ اروپا باز هم بیشتر خواهد شد.

لالیگای اسپانیا

قرارداد پنج ساله جدید فروش حق پخش بازی‌های لالیگای اسپانیا که از این فصل تا ۲۰۲۷ اعتبار دارد، برایش در مجموع ۴/۹۵ میلیارد یورو درآمد خواهد داشت. در اسپانیا هم مانند انگلیس، از این فصل چند شبکه مختلف بازی‌ها را پخش می‌کنند.

علاوه بر مووی استار که تا پیش از این به تنهایی مسابقات لالیگا را در اسپانیا پخش زنده می‌کرد، حالا سرویس پخش اینترنتی ویدیوی اشتراکی ورزشی «دازون» هم اضافه شده است. هر یک از این دو شبکه در هر هفته پنج بازی را می‌توانند مستقیم پخش کنند.

درآمد لالیگا از محل فروش حق پخش مسابقات در بازارهای خارجی سالیانه بالغ بر ۱/۵ میلیارد یورو برآورد می‌شود. در واقع کل درآمد حق پخش لالیگا در پنج سال معادل درآمد حق پخش لیگ برتر در سه سال است.

سری‌آ ایتالیا

پارسال سرویس استریم ورزشی دازون حقوق پخش مسابقات سری‌آ در ایتالیا را با یک قرارداد سه ساله به ارزش ۲/۵ میلیارد یورو از چنگ شبکه اسکای درآورد. برای اسکای تنها یک بسته کوچک با بازی‌های اندک به ارزش ۲۶۲/۵ میلیون یورو برای کل سه سال باقی ماند.

با این حال طرفداران در ایتالیا اگر بخواهند همین بازی‌هایی که از اسکای پخش می‌شود را ببیند، باز هم مجبورند یک هزینه مضاعف برای اشتراک اسکای علاوه بر دازون پرداخت کنند.

اما چندی پیش خبرگزاری بلومبرگ گزارش داد که دازون ممکن است بخشی از حقوق خود را با اسکای تقسیم کند. بنا بر این گزارش این حقوق مربوط به شرکت مخابرات ایتالیا «تیم» است که با دازون به طور مشترک در مزایده حقوق پخش سری‌آ پیشنهاد ارائه داده بود.

در آن پیشنهاد شرکت مخابرات ایتالیا ۴۰ درصد هزینه خرید حقوق پخش یعنی حدود یک میلیارد یورو را برعهده گرفته بود. بلومبرگ نوشته که تیم به اهداف مورد نظرش از این قرارداد نرسیده است.

سری‌آ با فروش حقوق پخش مسابقات خود در بازارهای خارجی هر سال تنها ۱۹۶ میلیون یورو درآمد دارد. یعنی چیزی در حدود ۱۳ درصد درآمد لالیگا و ۹ درصد درآمد خارجی لیگ برتر.

بوندس لیگای آلمان

در فوتبال آلمان هم دازون و اسکای حقوق پخش زنده مسابقات بوندس لیگا را بین خود تقسیم کرده‌اند. البته در آلمان قسمت بزرگتر حقوق به اسکای رسیده است.

به طوری که شش بازی روز شنبه را اسکای و تک بازی جمعه شب به علاوه دو بازی روز یکشنبه را دازون مستقیم پخش می‌کنند. دو شبکه عمومی یک و دو آلمان نیز بسته پخش گل‌ها و صحنه‌های حساس بازی‌ها ساعاتی پس از پایان آن‌ها را از آن خود کرده‌اند.

این مدل فروش و پخش مسابقات از سرویس‌های مختلف در آلمان صدای سازمان‌های حمایت از مصرف‌کنندگان را درآورده است.

درآمد سالیانه سازمان لیگ آلمان طی یک قرارداد چهارساله از فصل ۲۲-۲۰۲۱ تا ۲۵-۲۰۲۴ با این شبکه ها ۱/۱ میلیارد یورو است. در بازارهای خارجی نیز سازمان لیگ آلمان از محل فروش حقوق پخش مسابقات بوندس لیگا سالی ۳۰۰ میلیون یورو درآمد دارد.

البته بوندس لیگا از قرار معلوم به دنبال مدل‌های جدیدی برای فروش حقوق پخش و منابع جدید درآمدی است.

چندی پیش روزنامه اقتصادی آلمانی هندلس بلات گزارش داد که سازمان لیگ آلمان در حال آماده کردن مزایده حق فروش ۲۰ درصد از حقوق پخش مسابقات بوندس لیگا است. بنابر این گزارش این واگذاری می‌تواند سه تا چهار میلیارد یورو برای سازمان لیگ آلمان و ۳۶ باشگاه زیر مجموعه‌اش درآمد داشته باشد.

الگوی آمریکایی

در ورزش‌های آمریکایی که در بازاریابی ورزشی و راه‌های درآمدزایی همواره پیشتاز بوده‌اند، مدل فروش حقوق پخش مسابقات ورزشی متفاوت است و بیشتر به حقوق مصرف‌کننده توجه می‌شود.

به عنوان نمونه در «ان‌اف‌ال» -لیگ فوتبال آمریکایی- با این که بسته‌های مختلفی به شبکه‌های مختلف فروخته شده، یک هوادار نیاز ندارد تا اشتراک‌های مختلف را بخرد.

علاوه بر بسته‌های اشتراک موجود، سازمان لیگ ان‌اف‌ال این امکان را نیز برای هر هوادار فراهم کرده که بتواند بسته مورد نظر خودش را انتخاب کند و بخرد. به عنوان مثال اگر هواداری بخواهد فقط بازی‌های تیم خودش را تماشا کند، امکان اشتراک برای چنین بسته‌ای با قیمت متناسب وجود دارد.

در لیگ فوتبال ام‌ال‌اس هم به تازگی کمپانی اپل با این لیگ برای خرید حقوق پخش تلویزیونی مسابقات یک قرارداد ۱۰ ساله بسته است. ارزش این قرارداد ۲/۵ میلیارد دلار است، یعنی سالی ۲۵۰ میلیون دلار. از این فصل هواداران لیگ آمریکا می‌توانند همه بازی‌ها را در سرویس استریم «اپل تی‌وی» تماشا کنند.

نکته قابل توجه در فروش حقوق پخش مسابقات ام‌ال‌اس این است که این حقوق هم در بازارهای داخلی و هم در بازارهای خارجی یک جا به اپل واگذار شده است. به عبارت دیگر هر کس که اشتراک اپل تی‌وی را داشته باشد، در هر جای جهان هر مسابقه‌ای که بخواهد را می‌بیند.

بسیاری از کارشناسان اقتصادی و سازمان‌های مدافع حقوق مصرف کننده از مدل بازاریابی و فروش حق پخش لیگ‌های معتبر فوتبال اروپا انتقاد می‌کنند.

آن‌ها می‌گویند که این لیگ‌ها برای به حداکثر رساندن درآمد خود به حقوق مصرف‌کننده و راحتی هواداران بی‌توجه‌اند و این مدل تنها در کوتاه‌مدت جواب می‌دهد ولی در بلندمدت باعث ریزش اشتراک‌ها و در پی آن کاهش درآمدهای تلویزیونی آنها خواهد شد.

به همین دلیل بسیاری می‌گویند که این لیگ‌ها دیر یا زود باید برای راحتی هوادار مدل‌هایی مانند ان‌اف‌ال را اجرا کنند.