دراگان اسکوچیچ؛ مربی «خونه به خونه» که ایران را به جام جهانی برد و تراکتور را قهرمان کرد

تراکتور در پایان هفته بیست و هشتم لیگ برتر فوتبال ایران، با رسیدن به امتیاز ۶۴ و رساندن فاصله‌اش با سپاهان به ۸ امتیاز، برای نخستین بار به جام قهرمانی لیگ سراسری ایران رسید.

تراکتور با عملکردی درخشان قهرمانی‌اش را قطعی کرد. ۲۰ پیروزی، ۴ تساوی و تنها ۴ شکست، در کنار ارائه بازی‌های هجومی و بی‌پروا، از تراکتور در طول فصل یک مدعی جدی برای قهرمانی در لیگ برتر ساخت.

این قهرمانی، محصول تفکرات مربی‌ای بود که سه سال قبل، با یکی از بدترین بدرقه‌های تاریخ فوتبال ایران روبرو شد؛ دراگان اسکوچیچ مردی که تیم ملی در حال حذف شدن از مرحله پیش مقدماتی جام جهانی را به جام جهانی قطر رسانده بود، از سمت خود برکنار شد و جایش را به کارلوس کی‌روش داد. او در اولین بازگشت دوباره به ایران، جام قهرمانی لیگ برتر را بالای سر برد.

آقای اسکوچیچ در دوران حضور در تیم ملی هم از گزند انتقادها در امان نبود، شماری از منتقدان بارها به طعنه او را «سرمربی خونه به خونه» می‌نامیدند و یک بار هم جواد نکونام زمانی که سرمربی فولاد بود در واکنش به شایعه حضورش در کادرفنی تیم ملی به‌عنوان دستیار اسکوچیچ گفت: «اگر بر عکس باشد، منطقی‌تر است.»

برخی رسانه‌ها در ایران، این قهرمانی آقای اسکوچیچ را «انتقام او از فوتبال» و برخی کارشناسان آن را «اثبات شایستگی‌هایش» دانسته‌‌اند. اما این از این مربی کم حاشیه چه می‌دانیم؟

اولین مربی خارجی در انزلی، روند پرنوسان در لیگ برتر و لیگ یک

نخستین بار نام دراگان اسکوچیچ سال ۱۳۹۳ در فوتبال ایران شنیده شد. باشگاه ملوان انزلی در بیانیه‌ای که خرداد ۱۳۹۲ منتشر کرد از حضور نخستین سرمربی خارجی باشگاه خبر داد و از استخدام مربی پیشین رییکا کرواسی، النصر عربستان و العربی کویت گفت.

اسکوچیچ، متولد ۳ سپتامبر ۱۹۶۸ (۱۲ شهریور ۱۳۴۷) در شهر رییِکا یوگسلاوی (کرواسی کنونی) بود که فوتبال را از ۱۹ سالگی در باشگاهی به نام شهر خود در پست هافبک میانی آغاز کرد. او تا سال ۲۰۰۱ در تیم‌های لاس‌پالماس و کامپوستلا هر دو در اسپانیا، بار دیگر رییکا و سرانجام الاتحاد کلبا امارات بازی کرد.

آقای اسکوچیچ سال ۲۰۰۵ بار دیگر به رییکا بازگشت و این بار روی نیمکت مربیگری این تیم نشست. پس از آن تا سال ۲۰۱۳ در تیم‌های اینتربلوک لیوبلیانا اسلوونی، العربی کویت، النصر عربستان و باز هم رییکا سرمربیگری کرد و سپس راهی انزلی شد.

هرچند که در ابتدا، حضور این مربی کروات در ملوان، با استقبال گرمی از سوی هواداران روبرو نشد، اما تا پیش از هفته پنجم اوضاع تغییر کرد؛ اول به دلیل ارائه بازی‌های هجومی و نتیجه‌ گرفتن در هفته‌های نخست و دوم اعتماد به جوانان بومی از تیم‌های پایه انزلی.

ملوان در نخستین فصل سرمربیگری دراگان اسکوچیچ به مقام هفتم لیگ برتر رسید. او فصل بعد سرمربیگری فولاد خوزستان را برعهده گرفت که با مربیگری حسین فرکی قهرمان لیگ شده بود. اما عملکردش چندان قابل قبول نبود و مدافع عنوان قهرمانی را در رده پنجم جدول رده‌بندی قرار داد.

اسکوچیچ پس از آن در سال ۱۳۹۶ به لیگ یک ایران رفت و روی نیمکت تیم «خونه به خونه» بابل نشست. او موفق نشد تیمش را به لیگ برتر برساند، اما تا فینال جام حذفی پیش رفت و با شکست مقابل استقلال نایب قهرمان شد.

دراگان اسکوچیچ سال ۱۳۹۸ بار دیگر به لیگ برتر برگشت و سرمربی صنعت نفت آبادان شد. شکست پنج بر صفر مقابل استقلال و نتایج پرنوسان باعث شد که او در توافقی دو طرفه با باشگاه صنعت نفت، از این تیم جدا شود.

در فاصله کمتر از دو هفته بعد یعنی ۱۷ بهمن ۱۳۹۸ از سوی فدراسیون فوتبال در حالی به عنوان سرمربی تیم ملی ایران معرفی شد که نام گزینه‌هایی مانند جووانی دبیازی، سرمربی ایتالیایی پیشین تیم‌های باشگاهی فوتبال ایتالیا، علی دایی، امیر قلعه‌نویی و برانکو ایوانکوویچ برای جانشینی مارک ویلموتس سرمربی مستعفی وقت تیم ملی ایران مطرح شده بود.

جانشینی شبانه در تیم ملی؛ معجزه یا کار ساختاری؟

حضور دراگان اسکوچیچ در تیم ملی ایران، با اتفاقاتی گره خورد که در روابط فدراسیون فوتبال و مارک ویلموتس سرمربی بلژیکی تیم ایران شکل گرفت.

اول خرداد ۱۳۹۸ مارک ویلموتس، سرمربی سابق تیم‌های ملی بلژیک و ساحل عاج به عنوان سرمربی ایران انتخاب شد. مهدی تاج، رئیس وقت و کنونی فدراسیون فوتبال ایران، از قرارداد سه ساله برای این مربی خبر داد. اما دوازدهم آذر ۱۳۹۸ فدراسیون فوتبال گفت که با آقای ویلموتس به «نقطه پایانی» همکاری رسیده و او دیگر سرمربی تیم ملی ایران نخواهد بود.

انتخاب آقای اسکوچیچ برای هدایت تیم ملی با انتقاداتی همراه بود. تابناک، انتخاب او را «عجیب»، «سوال‌برانگیز» و او را مربی «فاقد کارنامه» دانست. خبرگزاری مهر نیز در گزارشی از جلسه شبانه حیدر بهاروند سرپرست وقت فدراسیون فوتبال، با علی تاج (فرزند مهدی تاج رئیس مستعفی آن زمان فدراسیون فوتبال) و سردبیر یک وب‌سایت ورزشی خبر داد و آقای اسکوچیچ را محصول هم‌اندیشی در این جلسه غیررسمی دانست.

با این حال فدراسیون فوتبال، در بیانیه خود، سرمربی جدید و کروات فوتبال ایران را نتیجه «هم‌اندیشی و تصمیم کمیته فنی فدراسیون فوتبال» با حیدر بهاروند، سرپرست موقت فدراسیون، دانست.

اسکوچیچ در حالی تیم ملی فوتبال ایران را تحویل گرفت که باید از مرحله برگشت دور دوم انتخابی جام جهانی ۲۰۲۲ مقابل هنگ‌کنگ، عراق، کامبوج و بحرین قرار می‌گرفت. با توجه به شکست تیم ملی با مربیگری مارک ویلموتس مقابل بحرین و عراق، تیم ملی ایران به پیروزی در تمامی بازی‌های برگشت خود نیاز داشت.

برخی کارشناسان حذف تیم ملی در مرحله پیش مقدماتی انتخابی جام جهانی را قطعی می‌دانستند، اما این تیم با هدایت آقای اسکوچیچ، ابتدا ۱-۳ هنگ کنگ را شکست داد. سپس با نتیجه سه بر صفر بحرین را مغلوب کرد. در بازی سوم با نتیجه ده بر صفر کامبوج را از پیش روی برداشت و در بازی سرنوشت‌ساز پایانی، یک بر صفر عراق را برد و به عنوان تیم نخست به مرحله پایانی راه یافت.

دراگان اسکوچیچ ابتدا در پایان بازی با عراق نتایج به دست آمده را «معجزه» نامید، اما در بازگشت به ایران گفت که این نتایج حاصل «کار ساختاری او» در تیم ملی بوده است.

تیم ملی ایران در مرحله پایانی رقابت‌های جام جهانی با تیم‌های کره‌جنوبی، امارات، عراق، سوریه و لبنان هم‌گروه شد. تیم تحت هدایت آقای اسکوچیچ اولین تیم آسیایی بود که جواز حضور در جام جهانی را به دست آورد. سه دیدار نهایی تیم ملی ایران مقابل امارات، کره‌جنوبی و لبنان جنبه تشریفاتی پیدا کرد. ایران با ۸ پیروزی، یک تساوی و یک شکست به عنوان تیم اول گروه به جام جهانی رسید.

اخرج غیرمنتظره

دراگان اسکوچیچ، پس از ثبت این نتایج و همین‌طور رکورد بیشترین شکست ناپذیری همراه با تیم ملی ایران، تصور نمی‌کرد که جام جهانی فوتبال را از دست بدهد.

پس از صعود تیم ملی ایران به جام جهانی، برخی اتهامات علیه آقای اسکوچیچ در رسانه‌های ایران منتشر شد. جواد نکونام، کاپیتان پیشین تیم ملی، دراگان اسکوچیچ را به رابطه با «دلالان» متهم کرد. ابراهیم قاسمپور، مربی سابق تیم‌های ملی و باشگاهی ایران، به صورت مستقیم از ارتباط دراگان اسکوچیچ با دلالان صحبت کرده و گفته بود: «آقای اسکوچیچ، شما ما را نادان فرض کرده‌اید؟»

روزنامه شرق با تکیه بر همین اظهارات، نه تنها در مورد آقای اسکوچیچ از واژه «پکیج‌بند» استفاده کرد که حضور او در نقش سرمربی تیم ملی فوتبال ایران را «محصول مافیا و آقازاده‌ها» دانست.

پس از گذشت بیش از سه سال از وارد شدن این اتهامات به دراگان اسکوچیچ، نه هیچ مدرکی برای اثبات این ادعاها منتشر شده و نه دراگان اسکوچیچ هرگز در مورد این موضوع واکنشی نشان داد.

دودستگی در تیم ملی؟

یکی دیگر از دلایل برکناری دراگان اسکوچیچ از سرمربیگری تیم ملی در آستانه جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، دودستگی بازیکنان در پذیرش او به عنوان سرمربی و همچنین بیانیه‌ای بود که از سوی کاپیتان‌های تیم ملی در روزهای گذشته منتشر شد.

مهدی طارمی، کریم انصاری‌فرد، علیرضا جهانبخش و احسان حاج‌صفی در واکنش به بیانیه حمایتی برخی از بازیکنان تیم ملی از جمله سردار آزمون و علیرضا بیرانوند که خواهان بقای دراگان اسکوچیچ شده بودند، گفتند این فقط نظر آن‌ها بوده و نه تمام بازیکنان تیم ملی.

روزنامه خبرورزشی در گزارشی با اشاره به دو دستگی‌ در تیم ملی در مرداد ۱۴۰۱ نوشته بود: «گروهی از بازیکنان تیم ملی فوتبال ایران در روزهایی که فدراسیون فوتبال در حال تصمیم‌گیری برای نیمکت سرمربیگری تیم ملی ایران بود، به صورت واضح علیه دراگان اسکوچیچ موضع‌گیری کرده بودند.»

پیش از این نیز رسانه‌های ایران از جمله روزنامه اعتماد و تابناک، از حضور مهدی طارمی و علیرضا جهانبخش، دو کاپیتان تیم ملی، در دفتر ریاست جمهوری برای رایزنی پیرامون دو موضوع «حواله خودروهای وارداتی» و «تغییر در کادرفنی تیم ملی» خبر داده بودند.

فدراسیون فوتبال ۱۶ شهریور ۱۴۰۱ در بیانیه‌ای رسمی از برکناری دراگان اسکوچیچ با نظر اعضای هیئت رئیسه این فدراسیون خبر داد. این پایان کار مردی با تیم ملی بود که تیمی در خطر حذف از جام جهانی را تحویل گرفت و تیمی با صعود مقتدرانه و زودهنگام را تحویل فوتبال ایران داد.

بازگشت به ایران برای کسب اولین‌های مشترک با تراکتور

دراگان اسکوچیچ پس از خروج از ایران، واکنش‌هایی قابل پیش‌بینی نسبت به این نامهربانی فوتبال ایران داشت. او اظهارنظر تندی در قبال اخراج خود نکرد و حتی پس از نتایج ضعیف تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، صرفا از برخی تدابیر تاکتیکی کارلوس کی‌روش انتقاد کرد.

آقای اسکوچیچ پس از دیدار ایران مقابل آمریکا و شکست یک بر صفر که منجر به حذف ایران شد گفته بود که تماشای شکست‌های ایران برایش سخت بوده و عنوان کرد که او هم «از گوشت و خون» است و مایل بوده سرمربی تیم ملی ایران در جام جهانی باشد تا یک کارشناس تلویزیونی مسابقات جام جهانی.

او در مورد عملکرد کی‌روش گفته بود: «مقابل انگلیس ایران به شدت محتاط بود. اگر قرار بود ۱۰ ترکیب مختلف برای این مسابقه بنویسم، این ترکیب را حدس نمی‌زدم. برابر آمریکا هم بازی خوبی نکردیم و شکست خوردیم.»

دراگان اسکوچیچ سال ۲۰۲۳ به عنوان سرمربی تیم زیر ۲۱ سال کرواسی منصوب شد. سال ۲۰۲۴ پس از عدم موفقیت با این تیم در رقابت‌های اروپایی از سمت خود کنار رفت و بلافاصله پیشنهادی دوباره از ایران روی میزش دید: تراکتور.

او این بار در تیمی باید سرمربیگری می‌کرد که برخی از بازیکنان حامی‌اش در زمان حضورش در تیم ملی را در ترکیب خود می‌دید. بازیکنانی مانند علیرضا بیرانوند و مهدی ترابی.

قهرمانی تراکتور با سرمربیگری دراگان اسکوچیچ، جمعی از «اولین‌ها» را با خود به همراه داشت. هم تراکتور به اولین جام قهرمانی خود در تاریخ رقابت‌های لیگ سراسری ایران رسید و هم اسکوچیچ اولین جام قهرمانی خود به عنوان سرمربی را تجربه کرد.

منتقدین برکناری این سرمربی کروات می‌گویند که او انتقامش را از فدراسیون فوتبال گرفته است و برخی با نگاهی خوش‌بینانه می‌گویند که دراگان اسکوچیچ هنوز نیم نگاهی به نیمکت تیم ملی ایران دارد.