جشنواره فیلم دریای سرخ؛ طوفان تغییر در عربستان سعودی

سومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم دریای سرخ در شهر جده در عربستان سعودی در حالی پایان یافت که این جشنواره - که با شعار «نسیم تغییر» آغاز شد - حالا به یک طوفان بدل شده: تلاش برای تغییری بزرگ و محسوس در جامعه بسته‌ای که تا شش سال پیش سالن سینما نداشت و حالا صاحب ششصد سالن سینماست و به داشتن بزرگ‌ترین جشنواره سینمایی خاورمیانه و بزرگ‌ترین بازار فیلم این منطقه می‌نازد؛ جشنواره‌ای که هم در تولیدات سینمای جهان عرب سهیم است و هم در تولیدات بین‌المللی نظیر «ژان دوباری» با ستارگان جهانی سینما، که حالا امسال برخی‌شان روی فرش‌های قرمز این جشنواره حاضر شدند؛ از جانی دپ و ویل اسمیت تا شارون استون و هال بری، وهمین طور دو ستاره دیگر جهان سینما که امسال در این جشنواره جایزه افتخاری دریافت کردند: نیکلاس کیج و دایان کروگر.

جشنواره اما ملغمه غریبی است از همه چیز: از فیلم‌های خوب تا فیلم‌های ضعیف (از جمله فیلم افتتاحیه، «حوجن» ساخته یاسر الیاسری ، که همه را نومید کرد)، از بی نظمی در اجرا تا ضیافت‌های باشکوهی که هنوز در آنها از الکل خبری نیست. البته بسیاری معتقدند دروازه‌های آزادسازی الکل هم احتمالاً از همین جشنواره باز خواهد شد، چرا که عربستان سعودی که برنامه بلند مدت و بسیار پرهزینه‌ای برای جذب جهانگرد دارد، عملاً چاره‌ای جز آزادسازی مصرف الکل- حداقل برای خارجی‌ها- نخواهد داشت.

جایزه برای سینمای ایران؛ چمدان برنده جایزه نقره‌ای

«چمدان» ساخته سامان حسین پور و آکو زند کریمی که با فیلم‌های کوتاه پیشین خود در جشنواره‌های مختلفی شرکت داشتند، جایزه نقره‌ای (جایزه دوم) بخش فیلم‌های کوتاه را از آن خود کرد؛ جایزه‌ای به ارزش دوازده هزار و پانصد دلار.

فیلم که دیالوگ ندارد، در سکوت داستان مردی را دنبال می‌کند که در ابتدای فیلم از یک چمدان در بسته بیرون می‌آید. فیلم بدون شعار و بدون تأکید مستقیم، داستان این مرد را برای ما بازگو می‌کند و موفق می‌شود تماشاگر را با خود همراه کند؛ تماشاگری که در پایانی تلخ اما شاعرانه، داستان تنهایی این مرد و تراژدی زندگی او را بیشتر درک می‌کند، مردی که در ظاهر و رفتار شباهتی به یک بی‌خانمان ندارد و همین بر جذابیت روایت می‌افزاید.

سینمای ایران

دیگر جشنواره‌های بزرگ جهان عرب، از قاهره و الگونا (الجونه) تا مراکش، توجهی به سینمای ایران ندارند و حتی آشکارا از پذیرش فیلم‌های ایرانی خودداری می‌کنند، اما «دریای سرخ» در هر سه دوره خود میزبان فیلم‌های ایرانی بوده و امسال این توجه به اوج رسیده است: هفت اثر از سینمای ایران در بخش‌های مختلف.

در بخش مسابقه فیلم «رکسانا» تازه‌ترین ساخته پرویز شهبازی به نمایش درآمد؛ داستان برخورد یک پسر بی کار با یک دختر جوان که به عشق ویرانگری می‌رسد. فیلم در گفتن داستانش عجله‌ای ندارد و در وهله اول به نظر می‌رسد باید کوتاه‌تر شود (به ویژه در یک ساعت اول) اما شهبازی این نوع روایت لخت و بی عجله را عامدانه برمی‌گزیند و تلاشی برای پیش بردن سریع‌تر خط داستان ندارد. در عوض می‌خواهد تماشاگرش را گام به گام برای پایانی غیر قابل انتظار آماده کند، پایانی که تنها با یک نمای شنا در دریا اتفاقات رخ داده در بخش پایانی را بدون تأکید و شعار برای تماشاگر باز می‌کند.

«برف آخر» ساخته امیر حسین عسگری که در بخش محبوب جشنواره ها به نمایش درآمد، داستان تلخ دیگری را روایت می‌کند که در آن رابطه انسان و طبیعت به مسأله اصلی فیلم بدل می‌شود. فیلم با سبک و سیاقی آرام شخصیت اصلی‌اش را که یک دامپزشک است (امین حیایی در نقشی متفاوت در کارنامه‌اش) دنبال می‌کند و رفته‌رفته با روایتی مینی‌مال با گذشته او آشنا می‌شویم و با تنهایی‌اش پیوند می‌خوریم.

«تایتانیک نسخه مناسب خانواده‌های ایرانی» ساخته فرنوش صمدی با یک دوربین ثابت و در یک نمای بلند، داستان یک اتاق سانسور را روایت می‌کند، زمانی که قرار است فیلم شناخته شده تایتانیک از تلویزیون پخش شود و حالا شخصیت‌های فیلم درباره صحنه‌های مختلف و تغییرات در دوبله با هم حرف می‌زنند تا فیلم از نگاه آنها قابل پخش شود. فیلم یک موقعیت طنزآمیز تلخ را روایت می‌کند و در پایان با یک اتفاق خارج از کادر، تماشاگرش را با تغییرات اجتماعی بیرون از این اتاق روبرو می‌کند.

دو قسمت اول سریال «آکتور» ساخته نیما جاویدی - که با دریافت جایزه معتبر«سریزمانیا» در فرانسه راهش را در جشنواره‌های سینمایی هم باز کرده - فیلمساز را در فضاسازی و داستانگویی پیچیده و پر پیچ و خم موفق نشان می‌دهد.

در بخش «خانواده ها و کودکان» هم دو فیلم ایرانی به نمایش درآمد: «کاپیتان» ساخته محمد حمزه‌ای که علاقه یک کودک مبتلا به سرطان به فوتبال را دنبال می‌کند و «سه بزغاله کونگپو» ساخته کیانوش و فرزاد دالوند که انیمیشنی است به زبان انگلیسی.

جوایز بخش مسابقه

باز لورمن رئیس هیأت داوران و گروه داوری‌اش در نهایت فیلم «در میان شعله‌ها» ساخته زارار خان را به عنوان فیلم برگزیده جشنواره با صد هزار دلار جایزه اعلام کردند؛ فیلمی محصول پاکستان و کانادا که داستان دو زن (یک مادر و دختر) را در شهر کراچی دنبال می‌کند، زمانی که مجبورند خانه خود را تخلیه کنند. این فیلم با بودجه سیصد هزار دلاری از بودجه ویژه همین جشنواره در حمایت از فیلم‌ها ساخته شده است.

جایزه نقره‌ای به مبلغ سی هزار دلار به فیلم «جاسی عزیز» ساخته تارسم سینگ رسید و فرح نبولسی با فیلم «استاد» جایزه داوران را از آن خود کرد. جایزه بهترین کارگردان هم به شکیر خولیکوف از ازبکستان برای فیلم «یکشنبه» رسید.