ناکامی در آسیا؛ تاریخ چگونه پس از ۱۱ سال برای بسکتبال ایران تکرار شد؟

رها راد، خبرنگار ورزشی

در حالیکه رقابت‌های جام آسیا ۲۰۲۲ با قهرمانی استرالیا به پایان رسید، تاریخ برای بسکتبال ایران پس از یازده سال تکرار شد. ایران سال ۲۰۱۱ در مرحله یک‌چهارم نهایی جام ملت‌های آسیا در شهر ووهان چین مقابل اردن ۸۸ بر ۸۴ شکست خورد. با این نتیجه و قرار گرفتن در رده پنجم مسابقات، بسکتبال ایران از رسیدن به رقابت‌های المپیک نیز بازماند.

این بار پس از یک دهه پیروزی‌های مکرر بسکتبالیست‌های ایران مقابل تیم اردن، باز هم ایران در مرحله حذفی قهرمانی آسیا مقابل این تیم شکست خورد ؛ باختی با ۱۵ امتیاز اختلاف و نتیجه ۹۱ بر ۷۶.

تیم ملی بسکتبال ایران در حالی از رسیدن به نیمه نهایی رقابت‌های جام ملت‌های آسیا ناکام ماند که جواد داوری رئیس تازه وارد فدراسیون بسکتبال از ۵ ماه قبل و سعید ارمغانی سرمربی تیم ملی ایران نیز از یک ماه پیش، پست‌های خود را تحویل گرفته‌اند.

در این گزارش، نگاهی داریم به بسکتبال ایران و روندی که طی ماه‌های اخیر با رئیس و سرمربی جدیدش طی کرده است.

دو بازیکن و یک رئیس؛ تنها باقی‌مانده‌ها از نسل طلایی

تیم ملی ایران از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۲ چه تغییراتی کرده است؟ از تیمی که با هدایت واسیلین ماتیچ سرمربی صربستانی در ووهان مقابل اردن به میدان رفت تنها حامد حدادی و ارسلان کاظمی باقی مانده‌اند، دو بازیکنی که سابقه بازی در آمریکا را دارند؛ حامد حدادی در ان‌بی‌ای و ارسلان کاظمی در رقابت‌های دانشگاهی.

جواد داوری هم از آن نسل در کنار این تیم در جاکارتا حضور داشت اما این بار نه با پیراهن تیم ملی بلکه در نقش مدیریتی.

جواد داوری ۹ اسفند ۱۴۰۰ به ریاست فدراسیون بسکتبال رسید و با ۳۹ سال، جوان‌ترین رئیس فدراسیون‌ ورزشی ایران شد. او اما در حالیکه هنوز در سالن‌های بسکتبال به عنوان بازیکن حرفه‌ای بازی می کرد، سال ۱۳۹۵ رئیس هیات بسکتبال اصفهان شد و یک سال پس از آن کفش‌هایش را آویخت.

داوری برای دومین بار هم در هیات اصفهان ابقا شد. اما این بار پس از یک سال از ریاست هیات به ریاست فدراسیون بسکتبال ایران رسید.

رئیس جدید بسکتبال در ابتدای ورودش کادر فنی تیم‌های ملی را از نوجوانان گرفته تا بزرگسالان تغییر داد؛ البته تغییراتی که به نظر می‌رسد تا اینجا جواب نداده است. در این چهار ماه، ابتدا تیم نوجوانان در رقابت‌های قهرمانی آسیا هشتم شد و حالا هم بزرگسالان به مقام پنجمی آسیا رسید.

از سرمربی تیم ملی چه می‌دانیم؟

تیم ملی بسکتبال ایران، در سال‌های اخیر تجربیاتی پرحاشیه را با مربیان ملی بسکتبال تجربه کرده است. مهران شاهین طبع و مصطفی هاشمی هر یک به نوعی گرفتار حواشی و اختلاف نظر با بازیکنان یا منتقدان بودند.

جواد داوری در ابتدای کار گفت که این فدراسیون به دلایل مالی و زمان ناکافی تا آغاز مسابقات، توان استخدام مربی خارجی را ندارد و سپس سعید ارمغانی را به عنوان سرمربی تیم ملی انتخاب کرد. منتقدان استخدام آقای ارمغانی می‌گفتند او سال‌ها از بسکتبال ایران دور بوده و شناخت کافی از بازیکنان و جو کنونی ندارد.

سعید ارمغانی بازیکن تیم بسکتبال تاج (استقلال کنونی) در اواخر دهه ۵۰ و اوایل دهه ۶۰ شمسی بود. او در دوران خودش یکی از «پوینت گاردهای» مطرح تیم ملی بود.

او در اواسط دهه ۶۰ لژیونر شد و برای تیم واشاش مجارستان به میدان رفت. ارمغانی از همان زمان در این کشور ماندگار شد و پس از بازی، به عنوان مربی پایه بسکتبال فعالیت کرد. او در سال ۱۳۸۰ در دوره ریاست علی غضنفری در فدراسیون بسکتبال، سرمربی تیم ملی شد، اما شکست همراه تیم‌ ملی در بازی‌های غرب آسیا و همچنین آغاز ریاست محمود مشحون در این فدراسیون، به کارش تیم ملی پایان داد.

سعید ارمغانی سرمربیگری تیم ذوب آهن و مشاور فنی تیم فولاد ماهان را در کارنامه دارد. اما در سال‌های گذشته او سرمربی تیم کاساشوک در دسته دوم مجارستان بود که تیمش در میان ۲۸ تیم در دو گروه در مکان هشتم جدول قرار گرفت. او در نهایت با پیشنهاد جواد داوری برای دومین بار سرمربی تیم ملی بسکتبال ایران شد.

جوانگرایی در تیم ملی، وعده‌ای که محقق نشد

سعید ارمغانی با وعده جوانگرایی به ایران بازگشت. در آغاز کار خود با فدراسیون ایران، تیم «ایران نوین» را راه‌اندازی کرد که در حقیقت «تیم ب بسکتبال ایران» محسوب می‌شد.

ولی میانگین سنی تیمی که در مسابقات آسیایی حاضر شد، ۲۸ سال بود. این نشان می‌داد بازیکنان مورد نظر آقای ارمغانی، همچنان از میان باتجربه‌ها انتخاب می‌شوند که سابقه حضور در المپیک و جام جهانی بسکتبال را دارند.

ایران در دوره قبل همین رقابت‌های جام آسیا، با بازیکنانی همچون حامد حدادی، بهنام یخچالی، سجاد مشایخی، نوید رضایی‌فر، محمد جمشیدی و ارسلان کاظمی در فینال برابر استرالیا شکست خورد و نایب قهرمان شد.

این ۵ بازیکن به علاوه محمد حسن‌زاده در المپیک ۲۰۲۰ توکیو به میدان رفتند. سجاد مشایخی، آرمان زنگنه و رسول مظفری هم اگرچه در المپیک حضور نداشتند اما تورنمنت بزرگی مانند جام جهانی را تجربه کرده‌اند. ضمن اینکه حامد حدادی و بهنام یخچالی لژیونرهای تیم بودند؛ یکی از لیگ چین و دیگری از بوندس‌لیگای آلمان.

در تیمی که سعید ارمغانی با خود به رقابت‌های آسیایی برد، تنها متین آقاجانپور، محمد یوسف‌وند و سجاد پذیرفته بازیکنان تازه وارد و به عبارتی همان نسل جدیدی بودند که سرمربی تیم ملی وعده‌اش را داده بود.

تاریخ چگونه پس از ۱۱ سال تکرار شد؟

سعید ارمغانی تا اینجا نه شروع رضایت‌بخشی با تیم ملی بسکتبال ایران داشته و نه پایان خوشی. تیم ملی ایران در اولین میدان مهم در پنجره سوم انتخابی جام جهانی با مربیگری او، مقابل قزاقستان ۶۸ بر ۶۰ شکست خورد.

نکته خاص در بازی برابر قزاقستان، شوت‌های ناموفق بازیکنان ایران بود. درصد پرتاب‌های سه امتیازی‌ ایران صفر بود؛ آماری باورنکردنی برای بسکتبال ایران. منتقدین، به «نبود تاکتیک مشخص برای حمله»، «سردرگمی در زمان دفاع» و «پایین آمدن کارآیی بازیکنان» اشاره می‌کردند.

سعید ارمغانی مسابقات جام آسیا را خوب آغاز کرد. تیم او از سد سوریه (در دو بازی)، قزاقستان و ژاپن گذشت و به آسانی به مرحله یک‌چهارم نهایی صعود کرد. این عملکرد موجب شد که انتقادها از او کاهش یابد و حتی پیش بینی می‌شد که ایران و استرالیا به فینال برسند اما اردن دوباره پاشنه آشیل این تیم شد.

تیم سعید ارمغانی در این دیدار در دفاع مشکل داشت و در حملات هم تنوعی دیده نمی شد. از همین رو اردن به راحتی می‌توانست دست ایران را بخواند. به این ترتیب وقتی که اردن متوجه شد ایران تنها به توانایی محمد جمشیدی و بهنام یخچالی متکی است، نقطه قوت ایران را مهار کرد و ایران دیگر گزینه دومی برای حملاتش نداشت.

در نهایت دور بودن حدادی از سبد اردن و ضعف در مهار کردن دار تاکر، بازیکن آمریکایی الاصل اردنی‌ها باعث شد ایران بعد از یازده سال بار دیگر به اردن ببازد و از صعود به مرحله نهایی بازبماند.

دو سوال پیش روی فدراسیون

به نظر می‌رسد که مشکل اصلی تیم ملی بسکتبال ایران در روزهای اخیر، از دست رفتن «معنای تیم بودن» در مجموعه‌ای است که سعید ارمغانی با خود به رقابت‌های جام آسیا برده بود.

صمد نیکخواه بهرامی کاپیتان سابق ایران در حساب اینستاگرامش گفت که وقتی بعضی بازیکنان در تمرینات هم با لباس شخصی حاضر می شوند و در بازی‌ها هم فقط به فکر بالا بردن آمار خود هستند نه پیروزی تیم ، در نهایت تیم ضربه می‌خورد و می‌بازد.

پس از المپیک نیز برخی بازیکنان به اختلافات موجود اشاره کردند، از جمله محمد جمشیدی که به خبرگزاری شهرآرانیوز گفت: «مهران شاهین طبع سرمربی تیم ملی همواره به فکر این بود که بهانه‌ها و توجیهات را برای بعد از شکست‌ها آماده کند. طی ۳ ماهی که ما در تیم ملی بودیم یا می‌گفت بازیکنان گروه و باند برای خودشان درست کردند یا می‌گفت جمشیدی و صمد با هم مشکل دارند. یک بار در اسپانیا در تمرین دو تا از بازیکن‌ها با هم درگیری لفظی پیدا کردند و سرمربی تیم به آن‌ها گفت شما فقط لب و دهن هستید و همدیگر را نمی‌زنید، باید با مشت همدیگر را بزنید! بعد از آن اتفاق دو بار دیگر در تمرین دعوا شد که بچه همدیگر را زدند.»

از همان جا مشخص بود که بازیکنان تیم ملی با هم مشکل دارند و وقتی انتخابات ریاست فدراسیون هم رسید این دودستگی بیشتر شد، عده ای موافق جواد داوری بودند و برخی هم منتظر تایید صلاحیت رامین طباطبایی.

اما در نهایت داوری به عنوان رئیس انتخاب شد و به نظر می‌رسید تغییر کادر فنی و رئیس فدراسیون، بخشی از مشکلات و شکاف موجود میان بازیکنان تیم را حل کند. ماموریتی که به نظر می‌رسد انجام نشده است و حتی در وقت‌های استراحت مسابقات جام آسیا بارها هنگام پخش تصاویر تلویزیونی شنیده می‌شد که سعید ارمغانی به بازیکنان می گفت: «چرا سیستمی که تمرین کرده‌ایم را انجام نمی‌دهید و هر کسی کار خودش را می کند؟»

در کنار همه این مشکلات، میانگین سنی بازیکنان هم بالا رفته و از سویی دیگر، انگیزه‌های چندانی در بازیکنان به چشم نمی‌خورد. در چنین شرایطی فدراسیون‌ها معمولا به دنبال تغییر نسل و تزریق بازیکنان جوان‌تر به تیم می‌روند. البته از این نکته هم نباید غافل بود که آقای ارمغانی زمان کافی برای اجرای برنامه‌هایش نداشته است.

به نظر می‌رسد که بسکتبال ایران باید خودش را برای پاسخ دادن به دو سوال اساسی آماده کند: آیا سعید ارمغانی با این تیم راهش را ادامه خواهد داد یا او هم به جمع مربیان ایرانی می‌پیوندد که در سال‌های اخیر از تیم ملی بسکتبال ایران خداحافظی کردند؟ آیا فدراسیون به دنبال تغییر نسل خواهد بود یا با همین بازیکنان یک ماه دیگر در چهارمین پنجره جام جهانی شرکت خواهد کرد؟

پاسخ به این دو سوال می تواند راه بسکتبال ایران را در آینده مشخص کند.