گزارش‌های ضد و نقیض از «رفع فیلتر یوتیوب» در دانشگاه تهران

کانال‌های وابسته به دانشجویان دانشگاه تهران و خبرگزاری‌های داخلی اعلام کرده‌اند استفاده از یوتیوب در شبکه داخلی دانشگاه بدون فیلتر ممکن است و برخی کاربران آن را گام دیگری به سمت اینترنت «طبقاتی» دانسته‌اند اما اداره تنظیم مقررات و ارتباطات ایران اعلام کرده است که هیچ مصوبه‌ای برای ارائه اینترنت خاص به بخشی از جامعه وجود ندارد.

کانال همیار دانشگاه تهران دیروز( ۱۲ آبان) گزارش داد که از چند روز گذشته، استفاده از یوتیوب از طریق اتصال به شبکه اینترنت داخلی دانشگاه، بدون فیلتر امکان‌پذیر شده است.

در عین حال، اما جواد موحد، سرپرست دفتر ریاست سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ایران امروز (سه‌شنبه ۱۳ آبان) به خبرگزاری مهرگفت که «هیچ مصوبه یا ابلاغیه‌ای» از سوی وزارت ارتباطات یا نظارت ارائه اینترنت «خاص» به بخشی از جامعه «وجود ندارد» و این موضوع «در دستور کار نبوده و اجرایی نشده است.»

آقای موحد همچنین گفت که اگر در برخی دانشگاه‌ها دسترسی به سایت‌ها یا شبکه‌های اجتماعی بدون فیلتر ممکن شده است، باید بررسی شود که آن دانشگاه‌ها از چه منبع اینترنتی استفاده می‌کنند.

برخی گزارش‌های دریافتی حاکی است که دانشجویان دانشگاه تهران با استفاده از «اینترنت دانشگاه و خوابگاه» به یوتیوب بدون فیلتر دسترسی پیدا کرده‌اند.

هنوز مشخص نیست که این رفع فیلتر از سوی خود دانشگاه صورت گرفته یا از طرف مقام‌های دولتی.

دی ماه سال گذشته، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران اعلام کرد که در حال «پیگیری رفع‌ فیلتر یوتیوب» برای «بهره‌ بردن از محتوای آموزشی» آن است.

برخی از کاربران در شبکه‌های اجتماعی به این گزارش‌ها واکنش نشان داده‌اند. آن‌ها اقدام رفع فیلتر یوتیوب برای دانشگاه تهران را گامی در راستای «اینترنت طبقاتی» دانسته‌اند.

اینترنت طبقاتی به سیاستی اشاره دارد که در آن، سطح دسترسی کاربران به اینترنت بسته به شغل، وابستگی نهادی یا موقعیت اجتماعی‌شان تعیین می‌شود.

برای مثال در چنین سیستمی ممکن است کارکنان دولت، خبرنگاران یا استادان دانشگاه به اینترنت بدون فیلتر دسترسی داشته باشند، در حالی که عموم مردم همچنان با محدودیت‌های شدید در فضای مجازی روبه‌رو باشند.

این سیاست از دید منتقدان، مغایر اصل برابری در دسترسی به اطلاعات است و می‌تواند ناقض حقوق شهروندی باشد. در مقابل، برخی از مسئولان و کارشناسان حامی این رویکرد، آن را ابزاری برای مدیریت تخصصی زیرساخت‌ها و حمایت از مشاغل حیاتی می‌دانند.

نیما اکبرپور، کارشناس فناوری اطلاعات، معتقد است که برداشته شدن محدودیت یوتیوب در دانشگاه تهران «مصداق بارز اینترنت طبقاتی» است و نباید با «رفع گام‌به‌گام فیلترینگ» اشتباه گرفته شود.

رفع فیلترینگ یکی از وعده‌های انتخاباتی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، بود که هنوز عملی نشده است. اما فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، امروز سه‌شنبه به خبرنگاران گفت: «موضوع رفع فیلتر در دستور کار است، من خواهش می‌کنم اجازه دهید که این کار دنبال شود.»

تیر ماه امسال، آیین‌نامه «تسهیل فعالیت کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال» در شورای عالی فضای مجازی ایران تصویب شد.

هدف اعلام‌شده این آیین‌نامه حمایت از اقتصاد دیجیتال بود، اما منتقدان هشدار داده بودند که ممکن است به اینترنت طبقاتی و دسترسی نابرابر به اینترنت بین گروه‌های مختلف منجر شود.

دولت ایران این نگرانی‌ها را در آن زمان رد کرده بود. آقای پزشکیان تاکید کرده بود که «دسترسی به اطلاعات آزاد، حق همه مردم است، نه یک طبقه خاص.»

فکر ارائه دسترسی بدون فیلتر به گروه‌هایی مانند استادان دانشگاه، خبرنگاران و پزشکان از اوایل دهه ۱۳۹۰ مطرح شده و در سال‌های اخیر نیز مقام‌هایی چون محمدجعفر منتظری، دادستان کل وقت، از تصویب رفع فیلتر برای برخی نهادها در کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه خبر داده‌اند.

برخی دانشگاهیان و خبرنگاران نیز تایید کرده‌اند که در سال‌های گذشته به اینترنت بدون فیلتر دسترسی داشته‌اند؛ دسترسی‌هایی که گاهی با عنوان‌هایی مانند «اینترنت اضطراری» یا «سیم‌کارت سفید» ارائه شده‌اند.