بحران سودان؛ نبرد خیابانی همزمان با اعلام آتش‌بس

درگیری‌ها در سودان وارد دومین هفته شده است. با آن که نیروهای معروف به آر‌اس‌اف، «واکنش سریع»، دیروز اعلام کردند به مناسبت عید فطر و به دلایل انسان‌دوستانه با آتش‌بس ۷۲ ساعته با ارتش سودان موافقت کرده‌اند، صدای تیراندازی و گلوله‌باران شدید همچنان در سراسر خارطوم، پایتخت، شنیده می‌شود.

در واکنشی دیگر به درگیری‌ها در این کشور، عربستان سعودی اعلام کرد که عملیات تخلیه شهروندان خود را از سودان آغاز کرده است. وزارت خارجه عربستان سعودی در بیانیه‌ خود اعلام کرد که به اتباع «کشورهای برادر» نیز در این مسیر کمک خواهد کرد.

مقامات سودان پیشتر گفته بودند که دفتر دیپلماتیک عربستان سعودی تخلیه شده است.

فرودگاه بین‌المللی خارطوم نیز به دلیل درگیری‌ها در اطراف آن بسته شده است و سفارتخانه‌های خارجی، از جمله ایالات متحده و بریتانیا، گفته‌اند که قادر به تخلیه کارمندان خود نیستند.

در همین حال، ارتش سودان در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که از هواپیماهای نظامی برای خروج دیپلمات‌های ایالات متحده، فرانسه، بریتانیا و چین استفاده خواهد شد. طرح‌های قبلی برای تخلیه اتباع خارجی به دلایل امنیتی اجرا نشده بود.

در این بیانیه آمده است: عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش موافقت کرده است که مقدمات تخلیه دیپلمات‌ها را «در ساعات آینده» فراهم کند.

آقای البرهان درحالی این اطمینان را به این کشورها داده که خود در بطن درگیری‌ها با گروه شبه‌نظامی «واکنش سریع» قرار دارد.

سازمان بهداشت جهانی می‌گوید تاکنون دست‌کم ۴۰۰ نفر کشته شده‌اند و گمان می‌رود که تعداد قربانیان بسیار بیشتر باشد چراکه دسترسی به بیمارستان‌ها نیز برای مردم بسیار مشکل است.

گزارش‌ها حاکی از زخمی‌شدن هزاران نفر، عمدتا غیرنظامیان، دارد.

سازمان ملل متحد هشدار داده است که تاکنون بیش از بیست هزار نفر، که اکثر آنان زنان و کودکان هستند، از سودان به سمت چاد، آن سوی مرز دارفور، گریخته‌اند تا از درگیری‌ها در امان باشند.

مریم المهدی، وزیر خارجه سابق، که در پناهگاهی در خارطوم بسر می‌برد، به بی‌بی‌سی گفت: «۲۴ ساعت است که برق منطقه قطع شده و ۶ روز است که آب نداریم.»

خانم المهدی با اشاره به اینکه تیم‌های پزشکی نیز در این درگیری‌ها هدف قرار گرفته‌اند اضافه کرد: «اجساد جوانان ما که در حال پوسیدن هستند، در خیابان‌ها رها شده است.»

نبردهای خیابانی در خارطوم، در ۱۵ آوریل پس از بروز اختلافات بین ژنرال البرهان و محمد حمدان دَقَلو، از رهبران دو جناح نظامی حاکم، بر سر نحوه اداره سودان آغاز شد.

هر دوی آنها در دولت نظامی فعلی سودان، سمت‌های بالایی داشته‌اند.

قیام مردم سودان در سال ۲۰۱۹ به حکومت اقتدارگرای عمرالبشیر که حدود ۴۰ سال در راس قدرت بود پایان داد، اما از آن زمان تا امروز این کشور با اختلاف میان نظامیان و سیاسیون بر سر تقسیم قدرت و نحوه حضور در اداره کشور روبرو بوده است.

سودان آماده می‌شد در یک روند گذار به سمت برقراری حکومت غیرنظامی‌ها گام بردارد، اما حالا با این درگیری‌ها بیم آن می‌رود که روند گذار از مسیر خود خارج شود.

نیروهای واکنش سریع چیست؟

نیروهای شبه‌نظامی واکنش سریع (RSF) که به بدنامی شهره است به رهبری ژنرال محمد حمدان دَقَلو - معاون رهبر کشور - به نقض حقوق بشر متهم شده است. این نیرو به قتل دست‌کم ۱۲۰ معترض در ژوئن ۲۰۱۹ در تظاهرات و تحصن در مقر ارتش متهم است.

نیروهای واکنش سریع، در سال ۲۰۱۳ عمدتاً با جنگجویان شبه نظامی «جنجوید» تشکیل شد که به‌طور وحشیانه‌ای با شورشیان در دارفور مقابله می‌کردند. اخیرا دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه محاکمه علی محمد علی عبدالرحمن رهبر سابق شبه نظامیان موسوم به «جنجوید» را به اتهام ۳۱ مورد جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی آغاز کرده است.

در سال ۲۰۱۵، حدود ۴۰ هزار نفر از اعضای نیروهای «واکنش سریع» به مداخله نظامی تحت رهبری عربستان سعودی در جنگ یمن پیوستند.

اعضای این نیرو به لیبی هم اعزام شده بودند.

برای انتقال حکومت به غیرنظامیان، طرحی برای ادغام نیروهای واکنش سریع در ارتش وجود داشت. اما اختلاف بین ژنرال دقلو و ژنرال عبدالفتاح البرهان، بر سر جدول زمانی این انتقال و اینکه چه کسی ریاست نیروی یکپارچه جدید را بر عهده خواهد گرفت، به تنش کشیده شد.