کشته شدن ۵۶ غیرنظامی در درگیری‌های مسلحانه میان ارتش و شبه‌نظامیان سودان

جنگ قدرت بین ارتش سودان و یک نیروی شبه‌نظامی در این کشور موجب کشته شدن بیش از ۵۶ غیرنظامی شده است.

در خارطوم، پایتخت سودان، درگیری‌های خیابانی میان شبه‌نظامیان و نیروهای ارتش بر سر کاخ ریاست جمهوری، ساختمان تلویزیون ملی، و مقرهای فرماندهی نظامی ادامه دارد.

یک سازمان پزشکی گفته است که دست‌کم ۲۵ نفر از جمله ۱۷ غیرنظامی در این شهر جان خود را از دست داده‌اند.

عصر شنبه (۱۵ آوریل) گزارش شد که در میان قربانیان این درگیری‌ها سه کارمند سازمان ملل متحد هم شناسایی شده‌اند که در جریان درگیری میان دو طرف در یک پایگاه نظامی جان باخته‌اند.

این سه کارمند متعلق به «برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد» بودند، که در پی کشته شدن آنها، این سازمان اعلام کرد که فعالیت‌های خود در سودان را به طور موقت تعلیق می‌کند.

سازمان ملل متحد کشته شدن کارمندانش را محکوم کرد. سیندی مک‌کین، مدیر اجرایی برنامه غذای جهانی، هم گفته است که از کشته شدن سه کارمند خود در منطقه دارفور سودان «منزجر و دلشکسته» است.

درگیری‌ها در سودان پس از آن شروع شد که طرح انتقال قدرت از دولت موقت نظامی به تشکیل یک دولت غیرنظامی طرح شد.

هر دو طرف مخاصمه، یعنی ارتش سودان و شبه‌نظامیان «نیروهای واکنش سریع» (آراِس‌اِف) مدعی‌اند که کنترل فردوگاه خارطوم را در دست دارند، هر چند هنوز گزارش‌ها حاکی از ادامه درگیری‌ها در پایتخت است.

صدای توپخانه سنگین در امدرمان، که در مجاورت خارطوم و بحری است، در ساعات اولیه صبح یکشنبه (۱۶ آوریل) همچنان شنیده شده است.

شاهدان عینی همچنین از تیراندازی در شهر بندری بور سودان در استان دریای سرخ خبر داده‌اند.

علاوه بر خارطوم، گزارش‌هایی از درگیری‌های مسلحانه در سایر نقاط سودان به ویژه در منطقه دارفور حکایت دارد.

ارتش سودان می‌گوید جنگنده‌هایش مواضع و پایگاه‌های نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) را بمباران کرده‌اند. نیروی هوایی سودان از مردم خواست شنبه شب در خانه‌های خود بمانند چرا که عملیات هوایی برای شناسایی و هدف قرار دادن شبه‌نظامیان در جریان بود.

همزمان ساکنان خارطوم از وحشت و اضطراب خود به بی‌بی‌سی گفته‌اند و یکی از آنها حتی از اصابت گلوله به خانه مجاور خود خبر داده است.

کمیته پزشکان سودان اعلام کرده است که دست کم ۵۶ غیرنظامی در شهرها و مناطق سراسر کشور کشته شده‌اند.

به گفته این کمیته ده‌ها پرسنل نظامی نیزکشته شده‌اند و برخی از آنها در بیمارستان‌ها مداوا شده‌اند.

کمیته پزشکان سودان می‌گوید که تاکنون ۵۹۵ نفر در درگیری‌ها زخمی شده‌اند.

آن طور که اتحادیه صنفی پزشکان گزارش کرده است سه کارمند جان‌باخته سازمان ملل متحد برای برنامه جهانی غذا ( WFP) کار می‌کردند، که وظیفه توزیع کمک و آذوقه در مناطق قحطی‌زده و فقیر سودان را برعهده دارد.

دو کارمند دیگر سازمان ملل متحد هم به شدت مجروح شده‌اند. گزارش‌ها از حمله و غارت شبه‌نظامیان نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) از مقر سازمان ملل متحد در غرب سودان خبر می‌دهند.

دلیل این جنگ چیست؟

از زمان کودتای اکتبر ۲۰۲۱، سران ارتش از طریق آنچه «شورای حاکمیت» نامیده می‌شود، کشور را اداره می‌کنند. برای انتقال حکومت به غیرنظامیان، طرحی برای ادغام این نیروهای شبه‌نظامی در ارتش در دست بود اما اختلاف بین این ارتش و نیروهای شبه‌نظامی موجب تنش شده است.

دو نظامی در حال حاضر در مرکز این اختلافات قرار دارند؛ ژنرال عبدالفتاح البرهان که رئیس نیروهای مسلح و در واقع رئیس جمهور کشور است، و معاون او ژنرال محمد حمدان دَقَلو، معروف به حمیدتی، که فرمانده شبه‌نظامیان نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) است.

این دو نفر در خصوص حرکت کشور به سوی حکومت غیرنظامی اختلاف نظر دارند.

یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف بر سر طرحی است که ۱۰۰ هزار نیروهای عضو نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) را به ارتش اضافه می‌کند و اینکه چه کسی نیروی جدید را رهبری خواهد کرد.

درگیری‌های اخیر پس از چند روز تنش آغاز شد، زیرا اعضای نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) در حرکتی که ارتش آن را یک تهدید می‌دانست، در سراسر کشور مستقر شدند.

مشخص نیست چه کسی اولین گلوله را در صبح شنبه شلیک کرد، اما بیم آن می‌رود که این وضعیت ناپایدارتر و بدتر شود.

در پی روزها تنش در سودان بین شبه‌نظامیان نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) و ارتش، صدای تیراندازی و انفجارهای شدید در نقاط مختلف خارطوم، پایتخت این کشور و از جمله کاخ ریاست جمهوری شنیده شده است.

بیم خروج از مسیر دموکراسی

سودان آماده می‌شد تا در یک روند گذار به سمت برقراری حکومت غیرنظامی‌ها گام بردارد، اما حالا با آتش‌افروزی این درگیری‌ها بیم آن می‌رود که روند گذار از مسیر خود خارج شود.

سردبیر بی‌بی‌سی آفریقا در این باره گفته است که جنگ قدرت بین دو ژنرال ارتش نشان می‌دهد که ارتش به این زودی تمایل ندارد قدرت را به غیرنظامی‌ها واگذار کند. بن‌بست سیاسی و ماه‌ها اعتراضات مخالفان، سودان را با تورم سرسام‌آور و فوران‌های مکرر خشونت‌ به زانو درآورده است.

پس از سرنگونی عمر البشیر، نظامی‌ها و غیرنظامی‌ها برای اداره کشور به توافق اولیه‌‌ای رسیدند اما در اکتبر ۲۰۲۱ ارتش دست به کودتا زد و قدرت را به دست گرفت.

بعد از کودتا، ارتش ابتدا عبدالله حمدوک، نخست‌وزیر سودان را خلع ید کرد و در حصر خانگی قرار داد اما او پس از امضای توافقی با رهبران کودتا مبنی بر تقسیم قدرت در اداره کشور، مجددا به کاخ نخست وزیری بازگشته بود.

اما معترضان حامی دموکراسی در سودان با ادامه تظاهرات بزرگ خیابانی، توافق میان آقای حمدوک و کودتاگران را رد کردند و خواستار تشکیل دولتی کاملا منفک از حضور و قدرت نظامیان شدند.

نیروهای واکنش سریع چیست؟

نیروهای شبه‌نظامی واکنش سریع (آراِس‌اِف / RSF) که به بدنامی شهره است به رهبری ژنرال محمد حمدان دقلو - معاون رهبر کشور - به نقض حقوق بشر متهم شده است. این نیرو به قتل دست‌کم ۱۲۰ معترض در ژوئن ۲۰۱۹ در تظاهرات و تحصن در مقر ارتش متهم است.

نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) در سال ۲۰۱۳ عمدتا توسط جنگجویان شبه‌نظامی «جنجوید» تشکیل شد که به‌طور وحشیانه‌ای با شورشیان در دارفور مقابله می‌کردند. اخیرا دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه محاکمه علی محمد علی عبدالرحمن، رهبر سابق شبه‌نظامیان «جنجوید»، را به اتهام ۳۱ مورد جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی آغاز کرده است.

در سال ۲۰۱۵، حدود ۴۰ هزار نفر از اعضای نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) به مداخله نظامی تحت رهبری عربستان سعودی در جنگ یمن پیوستند. اعضای این نیرو به لیبی هم اعزام شدند.

برای انتقال حکومت به غیرنظامیان، طرحی برای ادغام نیروهای واکنش سریع (آراِس‌اِف) در ارتش وجود داشت. اما اختلاف بین ژنرال دقلو و ژنرال عبدالفتاح البرهان فرمانده ارتش سودان بر سر جدول زمانی این انتقال و اینکه چه کسی ریاست نیروی یکپارچه جدید را بر عهده خواهد گرفت، به تنش کشیده شد.

گفتگو با حسام دست‌پیش، تحلیلگر روابط بین‌الملل: