درگیری شدید ارتش سودان با شبه‌نظامیان دولتی؛ دست‌کم سه نفر کشته شدند

در سودان، میان دو جناح نظامی درگیری‌های گسترده‌ای در جریان است و یگان‌های ارتش با یک گروه شبه‌نظامی زیر نظردولت در پایتخت، خارطوم، و چند شهر دیگر به تبادل سنگین آتش مشغول هستند. اتحادیه پزشکان از کشته شدن دست‌کم سه نفر خبر داده است.

یگان‌های ارتشی وفادار به ژنرال عبدالفتاح برهان، رهبر سودان و شبه‌نظامیان تحت فرماندهی محمد حمدان دَقَلو، معاون رهبر این کشور با هم درگیر هستند.

اتحادیه پزشکان می‌گوید دست‌کم سه غیرنظامی در درگیری‌های امروز کشته شده‌اند. تصاویر ویدیویی یک هواپیمای مسافربری را نشان می‌دهد که در فرودگاه خارطوم در آتش می‌سوزد. پیشتر گفته شد دو نفر از کشته‌شدگان در این فرودگاه جان باخته‌اند.

در بیانیه اتحادیه پزشکان مشخص نشده که این دو نفر چگونه در فرودگاه خارطوم کشته شدند. این فرودگاه محل نزاع ارتش و «نیروهای واکنش سریع» (آراِس‌اِف) است.

در بیانیه اتحادیه پزشکان همچنین گفته شده ۹ نفر هم زخمی شده‌اند.

در پی روزها تنش در سودان بین شبه‌نظامیان نیروهای واکنش سریع و ارتش، صدای تیراندازی و انفجارهای شدید در نقاط مختلف خارطوم، پایتخت این کشور و ازجمله کاخ ریاست‌جمهوری شنیده شده است.

بنابه‌ گزارش رویترز، صدای تیراندازی از نزدیکی مقر ارتش در مرکز شهر شنیده می‌شود.

هنوز مشخص نیست دقیقا درگیری به چه دلیلی رخ داده اما گفته می‌شود تنش بر سر پیشنهاد انتقال به حکومت غیرنظامی بوده است. از زمان کودتای اکتبر ۲۰۲۱، سران ارتش از طریق آنچه «شورای حاکمیت» نامیده می‌شود، کشور را اداره می‌کنند. برای انتقال حکومت به غیرنظامیان، طرحی برای ادغام این نیروهای شبه‌نظامی در ارتش در دست بود اما اختلاف ارتش و نیروهای شبه نظامی موجب تنش شده است.

خبرهای ضد ونقیضی از دو طرف گزارش شده و نیروهای شبه‌نظامی می‌گویند کاخ ریاست‌جمهوری و فرودگاه بین‌المللی را تصرف کرده‌اند.

این گروه شبه‌نظامی همچنین مدعی است که سربازان ارتش را اسیر کرده و بعضی مناطق را در استان‌های دیگر این کشور تصرف کرده است.

اما ارتش می‌گوید همچنان همه پایگاه‌ها و فرودگاه‌ها را در اختیار دارد. ارتش همچنین افزود نیروی هوایی در حال انجام عملیات برای مقابله با شبه‌نظامیان است.

دو طرف همچنین بر سر اینکه چه کسی درگیری را آغاز کرد، اختلاف نظر دارند.

خبرگزاری فرانسه به نقل از نبیل عبدالله، سخنگوی ارتش گفت: «جنگجویان نیروهای واکنش سریع به چند اردوگاه ارتش در خارطوم و سایر نقاط اطراف سودان حمله کردند. درگیری‌ها ادامه دارد و ارتش به وظیفه خود برای حفاظت از کشور عمل می‌کند.»

کشورهای غربی و رهبران منطقه‌ از هردو طرف خواسته‌اند که برای تنش‌زدایی با یکدیگر همکاری کنند و به گفت‌وگوها به منظور بازگرداندن کشور به حاکمیت غیرنظامیان ادامه دهند.

قیام مردم سودان در سال ۲۰۱۹ به حکومت اقتدارگرای عمر بشیر، که حدود ۴۰ سال در راس قدرت بود، پایان داد اما از آن زمان تا امروز این کشور با اختلاف نظامیان با سیاستمداران بر سر تقسیم قدرت و نحوه حضور در اداره کشور روبرو بوده است.

دو ژانرال چه گفتند؟

خبرهای ضد ونقیض در رابطه با کنترل مقر ارتش، کاخ ریاست‌جمهوری، و فرودگاه در دست است.

محمد حمدان دَقَلو، معاون رهبر سودان و فرمانده نیروی واکنش سریع، به تلویزیون الجزیره گفته که نیروهایش تا زمانی که کلیه پایگاه‌های ارتش را تصرف نکنند، به نبرد ادامه خواهند داد. او مدعی شد که نیروهایش برای خنثی کردن یک توطئه کودتا، مجبور به رویارویی با ارتش شدند.

او، عبدالفتاح برهان، فرمانده ارتش را «جنایتکار» توصیف کرد و ارتش را به اجرای نقشه‌ای متهم کرد که توسط حامیان عمر بشیر در اکتبر ۲۰۲۱ طراحی شده بود.

آقای دقلو گفت که متعهد به یک حکومت کاملا غیرنظامی در سودان است و درگیری‌ نیروهایش و ارتش به زودی پایان خواهد یافت. او افزود که آنها به یک راه حل مسالمت‌آمیز و «تحویل جنایتکاران به عدالت» دست خواهند یافت.

او گفت که ژنرال برهان یا با عدالت روبرو خواهد شد یا کشته خواهد شد.

ارتش هم گفته در اثر حملات هوایی دست‌کم دو پایگاه از این شبه‌نظامیان را منهدم کرده است.

آقای برهان، ادعای گروه شبه‌نظامی نیروهای واکنش سریع در رابطه با کنترل کاخ ریاست جمهوری، مقر نظامی، و فرودگاه را رد کرده است.

او در تماس تلفنی با شبکه تلویزیونی الجزیره تاکید کرد که نیروهایش همچنان کنترل را در دست دارند.

بیم خروج از مسیر دموکراسی

سودان آماده می‌شد در یک روند گذار به طرف برقراری حکومت غیرنظامی‌ها گام بردارد، اما حالا با آتش‌افروزی این درگیری‌ها بیم آن می‌رود که روند گذار از مسیرش خارج شود.

سردبیر بی‌بی‌سی آفریقا در این باره گفت که جنگ قدرت بین دو ژنرال ارتش نشان می‌دهد که ارتش به این زودی تمایل ندارد قدرت را به غیرنظامی‌ها واگذار کند. بن‌بست سیاسی و ماه‌ها اعتراضات مخالفان، سودان را با تورم سرسام‌آور و فوران‌ مکرر خشونت‌ به زانو درآورده است.

پس از سرنگونی عمر بشیر، نظامی‌ها و غیرنظامی‌ها برای اداره کشور به توافق اولیه‌‌ رسیدند اما در اکتبر ۲۰۲۱ ارتش دست به کودتا زد و قدرت را به دست گرفت.

بعد از کودتا، ارتش ابتدا عبدالله حمدوک، نخست‌وزیر سودان، را خلع ید کرد و در حصر خانگی قرار داد. اما او پس از توافق با رهبران کودتا بر سر تقسیم قدرت در اداره کشور، مجددا به کاخ نخست‌وزیری بازگشت.

اما معترضان حامی دموکراسی در سودان با ادامه تظاهرات بزرگ خیابانی، توافق آقای حمدوک و کودتاگران را رد کردند و خواستار تشکیل دولتی کاملا جدا از نظامیان شدند.

نیروهای واکنش سریع چیست؟

نیروهای شبه‌نظامی واکنش سریع (RSF)، که به بدنامی شهره است به رهبری ژنرال محمد حمدان دَقَلو - معاون رهبر کشور - به نقض حقوق بشر متهم شده است. این نیرو به قتل دست‌کم ۱۲۰ معترض در ژوئن ۲۰۱۹ در تظاهرات و تحصن در مقر ارتش متهم است.

نیروهای واکنش سریع در سال ۲۰۱۳ عمدتاً با جنگجویان شبه‌نظامی «جنجوید» تشکیل شد که به‌طور وحشیانه‌ای با شورشیان در دارفور مقابله می‌کردند. اخیرا دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه محاکمه علی محمد علی عبدالرحمان، رهبر سابق شبه نظامیان موسوم به «جنجوید»، را به اتهام ارتکاب۳۱ مورد جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی آغاز کرده است.

در سال ۲۰۱۵، حدود ۴۰ هزار نفر از اعضای نیروهای واکنش سریع به مداخله نظامی تحت رهبری عربستان سعودی در جنگ یمن پیوستند.

اعضای این نیرو به لیبی هم اعزام شدند.

برای انتقال حکومت به غیرنظامیان، طرحی برای ادغام نیروهای واکنش سریع در ارتش وجود داشت. اما اختلاف بین ژنرال دقلو وژنرال عبدالفتاح برهان فرمانده ارتش سودان بر سر جدول زمانی این انتقال و اینکه چه کسی ریاست نیروی یکپارچه جدید را بر عهده بگیرد، به تنش کشیده شد.