رو‌در‌رو با زندانیان ابرزندان السالوادور

صدها چشم به ما دوخته شده است. زندانیان با سرهای تراشیده، لباس سفید یکدست و خالکوبی‌های متعدد می‌دانند که تحت نظر هستند و نگاهشان را از آن طرف میله‌ها برمی‌گردانند.

ما در سکات ECOTC (مرکز زندانیان اقدامات تروریسم) هستیم؛ زندان فوق امنیتی که یک سال پیش دولت السالوادور برای زندانی کردن اعضای رده بالای» باندهای اصلی قاچاق و تبهکاری در این کشور افتتاح کرد.

مجموعه‌ای عظیم که در محلی دورافتاده ساخته شده و بیش از هر طرح دیگری نماد سیاست امنیتی بحث‌برانگیز نایب بوکله، رئیس جمهور السالوادور، محسوب می‌شود.

منتقدان رئیس جمهور اسم آن را «سیاهچاله حقوق بشر» گذاشته‌اند، جایی که در آن مقررات بین‌المللی حقوق زندانیان نادیده گرفته می‌شود.

میگل ساره، از اعضای پیشین کمیته فرعی منع شکنجه سازمان ملل متحد، این زندان را چاله بتونی و فولادی توصیف کرده است.

او با اشاره به این واقعیت که هیچ کس از زندانی‌های اینجا آزاد نشده، هشدار داده است که احتمالا از سکات «برای حذف افراد، بدون اجرای رسمی مجازات اعدام» استفاده می‌کنند.

اما در کشوری که باندهای بدنام تبهکاری، مانند مارا سالواتروچا و دو جناح باند باریو ۱۸ به نام‌های «انقلابیون» و «جنوبی‌ها»، ویرانی و مرگ به‌بار آورده بودند، این زندان از دلایل اصلی محبوبیت زیاد آقای بوکله و برنده شدن مجددش در انتخابات بوده است.

در بازدیدی از سلول‌های این زندان، که دولت برای رسانه‌های بین‌المللی سازماندهی کرده بود، مدیر این مرکز گفت: «اینجا روان‌پریشان، تروریست‌ها و آدمکش‌هایی زندانی هستند که کشورمان را در ماتم فرو برده‌اند.»

این مدیر، که نمی‌خواست نامش اعلام شود و اجازه داد از او فیلم بگیریم، به ما هشدار داد: «با آنها چشم‌‌توچشم‌ نشوید.»

نیمه شب است. اما اینجا، چراغ‌ها هرگز خاموش نمی‌شود.

هوا با عبور از فیلترهای سقف مشبک، مدتی کوتاه محیط را کمی خنک می‌کند. دمای سلول‌ها ممکن است در روز به ۳۵ درجه سانتیگراد برسد. هیچ منبع تهویه دیگری نیست.

اسم این زندان را می‌توان «آلکاتراز آمریکای مرکزی» گذاشت. برخلاف آلکاتراز، اما، ساختمان آن کاملا جدید است.

نگهبان‌ها با کلاه‌ استتار و اسلحه‌در‌دست از بالای سلول‌ها مراقب هستند.

زندانی‌ها از تختخواب‌های چهار طبقه بالا می‌روند و بدون تشک با ملافه روی تختخواب‌‌های فلزی می‌خوابند.

غذایی را که به آنها می‌دهند، برنج، لوبیا، تخم مرغ آب پز یا ماکارونی، با دست می‌خورند.

مدیر زندان توضیح می‌دهد که «ممکن است هر چیزی را به سلاح مرگبار تبدیل کنند.»

در داخل سلول با سه دیوار سیمانی و یک نرده آهنی، فقط دو دستشویی برای شست‌وشو و دو توالت هست که زندانیان باید در برابر دید دیگران، از آن استفاده کنند.

زندانی‌ها هیچ کاری ندارند، مگر تماشای گذر زمان.

فقط حق دارند روزانه ۳۰ دقیقه از این سلول‌ها خارج شوند و در راهروی مرکزی بلوک ۳، که خبرنگاران اجازه دیدن آن را داشتند، بدون هیچ وسیله‌ ورزشی، نرمش کنند.

در این مجتمع عظیم، هفت بلوک دیگر مانند این ساخته شده و مساحت آنها معادل هفت زمین فوتبال است.

این محوطه با دو حصار برقی و دو دیوار از بتون مسلح احاطه شده و ۱۹ برج نگهبانی محافظت از آن را برعهده دارد.

به گفته دولت، سکات تا۴۰ هزار زندانی ظرفیت دارد.

مشخص نیست که چند نفر در آن زندانی هستند و معلوم نیست که زندانیانش بر اساس چه معیاری انتخاب شده‌اند.

یکی از مدیران در مورد آمار زندانی‌ها می‌گوید: «اجازه نداریم این اطلاعات را در اختیار کسی بگذاریم.»

با اصرار می‌پرسیم حداکثر ظرفیت هر سلول چند نفر است.

مدیری دیگر، که به نظر می‌رسید پشت ماسک ضد کرونا، لبخندی بر لب داشته باشد، می‌گوید: «جایی که بشود ۱۰ نفر را جا‌داد، می‌‌شود۲۰ نفر را هم جا‌داد.»

از زمان آغاز‌به‌کار این زندان، در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۳، بی‌بی‌سی بارها درخواست بازدید از آن را داده بود.

سرانجام دو روز پس از اینکه نایب بوکله در انتخابات ریاست جمهوری ۴ فوریه با بیش از ۸۰ درصد آرا به پیروزی مجدد رسید، اجازه صادر شد.

آقای بوکله در سخنرانی پیروزی‌اش، از بالکن کاخ ملی، مقر ریاست‌جمهوری، خطاب به جمعیتی که به‌شدت برایش ابراز احساسات می‌کردند، به خودش تبریک گفت که السالوادور را، که زمانی پایتخت قتل‌ و جنایت جهان نام داشت، به یکی از امن‌ترین کشورهای منطقه تبدیل کرده است.

او همچنین به کسانی که دولت او را به نقض حقوق بشر متهم کرده‌اند، حمله کرد.

اجازه به روزنامه‌نگاران خارجی برای بازدید از زندانی که نمادی از سیاست‌ «مشت آهنین» او علیه تبهکاران نامیده شده ظاهرا تلاش دیگری بوده است تا کسانی که به کارآیی سیاست او شک دارند هم قانع شوند.

انتقاد‌های گروه‌های حقوق بشری از این زندان کم نبوده است.

السالوادور حالا بالاترین میانگین زندانی نسبت به جمعیت را در جهان دارد.

در حال حاضر، بیش از ۷۰ هزار نفر مظنون به ارتکاب جرایم جدی در چارچوب اعلام «وضعیت استثنایی» بازداشت هستند. شرایط «وضعیت استثنایی»، که از دو سال پیش برقرار شده، به پلیس و ارتش اختیاراتی گسترده‌ برای بازداشت افراد داده است.

گروه‌های حقوق بشر محلی و بین‌المللی می‌گویند که در چارچوب وضعیت استثنایی، هزاران نفر بدون ارتباط نزدیک با باندهای تبهکار بازداشت شده‌اند.

این گروه‌ها خاطرنشان می‌کنند که عده زیادی از این افراد تحت فشار و با تهدید و ارعاب مجبور به همکاری با باندها شده بودند. این افراد از ترس جان به عنوان دیده‌بان برای باندها فعالیت داشتند یا اسلحه‌ یا مواد مخدر آنها را مخفی می‌کردند.

از شرایط داخل زندان هم انتقاد شده است.

کریستوسال، عضو سازمان اصلی مدافع حقوق بشر در این کشور آمریکای مرکزی، گفته است که از زمان برقراری وضعیت استثنایی در سال ۲۰۲۲، گزارش‌هایی از شکنجه و بیش از ۱۵۰ مورد مرگ در بازداشتگاه‌های استانی دریافت کرده است.

عفو بین‌الملل هشدار داده است که السالوادور در حال «جایگزینی تدریجی خشونت دولتی به جای خشونت باندی» است.

این سازمان در گزارشش، در دسامبر پارسال، مقامات السالوادور را به صدور «دستور سازمانی شکنجه کسانی که با استناد به شرایط اضطراری به ظن عضویت در باندها بازداشت شده‌اند» متهم کرد.

در این بیانیه آمده است: «از جمله شدیدترین موارد، مرگ در بازداشتگاه‌های دولتی بوده است. در بسیاری از موارد، شرایط غیرانسانی زندان یا محرومیت از مراقبت‌های پزشکی و درمانی به مرگ زندانیان منجر شده است.»

مدیر زندان می‌گوید که هیچ نهاد یا سازمان غیردولتی خارجی اجازه بازدید از زندان ندارد.

او در عین‌ حال مصرانه می‌گوید که شرایط زندان با معیارهای بین‌المللی مطابقت دارد. ما هیچ راهی برای سنجش صحت یا سقم این ادعا نداشتیم. نگذاشتند، به جز محلی که برایمان مشخص کرده بودند، بقیه جاهای زندان را ببینیم.

دولت حرفش این است که با جنایتکارانی که مرتکب جنایات فجیع و خشونت‌های وحشتناک شده‌اند برخوردی مناسب دارد.

در بازدید، ما را با پنج زندانی روبرو کردند که برای اثبات این ادعا دست‌چین شده بودند.

این زندانی‌ها اجازه حرف زدن نداشتند.

یک نگهبان به اولین زندانی دستور می‌دهد: «بیا اینجا! لطفا برگرد. پیراهنت را در بیاور.»

به ما گفته می‌شود که این زندانی از «آدمکش‌های باند مارا سالواتروچا» بوده که به جرم آدم‌ربایی، شکنجه و قتل، همراه با چند عضو دیگر باند چهار نفر‌ه‌اش، که سرباز بودند، به ۲۶۹ سال زندان محکوم شده است.

به مردی هم که به جرم قتل یک دختر مدرسه‌ای ۱۶ ساله به حبس محکوم شده دستور دادند پیراهنش را بالا بزند و خالکوبی‌های رایج اعضای باندهای تبهکار را نشانمان بدهد.

یکی از عکاسان سالوادورایی، که همراه ما به این بازدید آمده بود، بعدا به ما گفت که این باند آن دختر دبیرستانی را ربوده و به شیوه‌ای وحشیانه‌ کشته بودند. قاتلان بعدا جسدش را در کانال آب انداختند.

مردم السالوادور با جنایات وحشیانهذمانند جنایاتی که این زندانیان برای ارتکاب آنها به زندان افتاده‌اند بیگانه نیستند.

در روزهای منتهی به انتخابات، مردم در بازارهای خیابانی، در تفریحگاه‌های ساحلی، در هتل‌ها و در محله‌های فقیرنشین با من از نفوذ و قدرتی گفتند که باندهای تبهکار تا قبل از سرکوب‌شان داشتند.

ماریا د‌لا لوز پانیاگوا، که مالک یک فروشگاه مواد غذایی در سانتا آنا است، از فشار مرتب باندها برای اخاذی حرف زد. می‌گفت: «سر ماه، یک پسر را برای گرفتن پول به فروشگاه می‌فرستادند اگر پول نمی‌دادی، با چاقو تهدیدت می‌کردند.»

بعضی دیگر به یاد می‌آورند که نمی‌توانستند آزادانه رفت‌و‌آمد کنند چون کل محله‌ها زیر سلطه باندها بود.

بسیاری در حمایت از اعلام وضعیت اضطراری آقای بوکله سخن گفتند.

ماریا می‌گوید: «از زمانی اعمال این شرایط، در محله ما هیچ عضو باندی نمانده. واقعا احساس آرامش و امنیت می‌کنیم. البته همیشه جزئیات و ایرادهای کوچکی هست و احتمالا بعضی هم به‌ناحق دستگیر شده‌اند.»

اما برای او، این هم بهایی است که ارزش پرداختن را داشته است زیرا «قبلا ما در ترس دائمی زندگی می‌کردیم. اما حالا دیگر نه.»