دوران تازه همکاری ایران و ترکیه در راه است؟

هاكان فيدان وزير خارجه تركيه، در جريان سفر یک ‌روزه اخیر خود با مقام‌های بلندپایه ایران از جمله مسعود پزشکیان و عباس عراقچی دیدار کرد. آقای فيدان همچنين با محمدباقر قالیباف، رئيس مجلس و علی لاريجانی، دبير شورای عالی امنيت ملی ديدار و گفت‌وگو كرد.

ديدار وزیران امور خارجه ایران و ترکیه به ‌ويژه از نظر زمان‌بندی و پيام‌های منتقل‌شده مورد توجه قرار گرفت.

تحولات سوريه و قفقاز جنوبی در سال گذشته باعث شد كه تركيه و ايران كه از نظر تاریخی در منطقه رقابت داشته‌اند، در مواضعی متضاد یکدیگر قرار بگيرند.

تهران پس از از دست دادن نفوذ خود، آشکارا به انتقاد از آنکارا پرداخت.

آقای فیدان پیش‌تر از دولت ایران خواسته بود در روندی که پس از سرنگونی رژیم اسد، بزرگ‌ترین متحد ایران در منطقه، در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ آغاز شد، سیاست خود را تغییر دهد.

او گفته بود «جنگ‌های نيابتی» بايد پايان يابند و همين اظهارات نارضايتی شديدی در تهران ايجاد كرد.

ایران همچنین به‌شدت از مسیر ترانزیتی جمهوری آذربایجان به نخجوان از طریق خاک ارمنستان که قرار است تحت عنوان «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» توسط آمریکا اداره شود، ناخشنود بود و در این روند با ترکیه دچار اختلاف شد.

این نامگذاری به این خاطر بوده كه توافق صلح ميان ارمنستان و جمهوری آذربايجان با ميانجيگری آمريكا امضا شده است.

اظهارات آقای فيدان و آقای عراقچی در كنفرانس خبری نشان داد كه دو طرف ترجيح دادند به ‌جای تاكيد بر اختلافات، بر نقاط مشترک تمركز كنند و در موضوعات حياتی برای طرف مقابل، حمايت آشكار خود را اعلام كنند.

نگرانی مشترک: «توسعه‌طلبی اسرائيل»

مهم‌ترين موضوعاتی كه دو وزير در خصوص تحولات منطقه‌ای بر آن تاكيد كردند، غزه و سوريه بود.

نكته قابل توجه اين بود كه طرفين بيش از آنكه بر دوران جديد سوريه و به‌ ويژه فرآيند بازسازی سياسی و اقتصادی اين كشور تمركز كنند، بر تحركات نظامی اسرائيل متمركز بودند.

آقای عراقچی گفت: «ثبات و صلح در سوريه منوط به حفظ تماميت ارضی آن است و بزرگترين تهديد از سوی اسرائيل می‌آيد.»

وزير امور خارجه ايران گفت هدف اصلی «توسعه‌طلبی اسرائيل» ايجاد بی‌ثباتی بيشتر در منطقه است و كشورهای منطقه بايد در برابر آن به ‌طور مشترک عمل كنند.

هاكان فيدان نيز بر همين نكته تاكيد كرد و گفت: «تركيه و ايران اتفاق نظر دارند كه توسعه‌طلبی منطقه‌ای اسرائيل تهديد شماره يک امنيت منطقه‌ای است.»

آقای فيدان از جامعه جهانی خواست اقدامی فوری برای پايان دادن به حملات اسرائيل كه با هدف بی‌ثبات‌سازی سوريه و لبنان انجام می‌شود، صورت دهد.

نشست تهران در زمانی برگزار شد که پروژه «ترکیه عاری از تروریسم» آنکارا در مرحله‌ای حساس قرار دارد.

عباس عراقچی، وزير امور خارجه ايران، در كنفرانس خبری اعلام كرد كه تهران از تصميم پ ک ک برای زمين گذاشتن سلاح خشنود است و همچنين حمايت خود را از پروژه‌های «تركیه بدون ترور» و «منطقه بدون ترور» اعلام كرد.

ترکیه ایران را متهم کرده که همکاری کافی نداشته و حتی از دهه ۱۹۹۰ تاکنون از پ‌ک‌ک حمایت کرده است.

انتقاد آنکارا شامل این نکته بوده که پ‌ک‌ک از طریق پژاک همچنان در ایران حضور دارد؛ پژاک در خاک ایران مستقر است، اما نهادهای امنیتی دو کشور در این زمینه هیچ هماهنگی ندارند.

در نتيجه، اظهارات آقای عراقچی درباره خلع سلاح پ ک ک، تحولی مهم تلقی می‌شود.

ارزيابی آقای فيدان از مذاکرات حياتی هسته‌ای برای ايران و انتقاد او از تحريم‌ها نيز قابل توجه بود.

آقای فيدان تحريم‌های اعمال ‌شده عليه ايران را ناعادلانه توصيف كرد و گفت تركيه آماده است برای به نتيجه رساندن اين مذاكرات، هر كاری از دستش برمی‌آيد انجام دهد.

او افزود: «هدف ما اين است كه موضوع هسته‌ای در چارچوب حقوق بين‌الملل حل شود، ايران از تحريم‌ها رها گردد، و روند يكپارچگی منطقه‌ای، هم در زمينه اقتصادی و هم ديگر حوزه‌ها، هر چه سريع‌تر ادامه يابد.»

تركیه در جریان جنگ ۱۲ روزه‌ای كه با حمله اسرائيل در ژوئن آغاز شد، از ايران حمايت كرد و اسرائيل را به‌شدت مورد انتقاد قرار داد.

درخواست برای گسترش گذرگاه‌های مرزی

يکی از اهداف مهم سفر آقای فيدان، آمادگی برای نشست شورای عالی همكاری ايران و تركيه بود.

نهمين نشست اين شورا قرار است به رياست رجب طيب اردوغان، رئيس‌جمهور تركيه و مسعود پزشكيان، رئيس‌جمهور ايران، در تهران برگزار شود.

انتظار می‌رود در اين نشست توافق‌های مهمی، به ‌ويژه در حوزه‌های اقتصاد، تجارت، انرژی و حمل و نقل، به امضا برسد.

وزير خارجه تركيه گفت در روابط دوجانبه برای توسعه تجارت، كارهای زيادی باقی مانده است.

او گفت: «ما به عنوان دو كشور، كمی از آنچه بايد در حوزه‌های ارتباط، حمل و نقل و لجستیک انجام دهيم، عقب مانده‌ايم. بايد در اين زمينه گام برداريم.»

آقای فيدان همچنين گفت تعداد گذرگاه‌های مرزی بايد افزايش يابند.

بر اساس اطلاعات دريافتی از منابع وزارت امور خارجه ترکیه، حجم تجارت دو كشور تا ماه اكتبر به شش ميليارد و پانصد ميليون دلار رسيده است. هدف طرفين، رسيدن به حجم تجارت ساليانه ۳۰ ميليارد دلار است.

آقای عراقچی، وزير امور خارجه ايران بر اين نكته تاكيد كرد كه بايد در اين زمينه گام‌های بيشتری برداشته شود و بر اهميت رفع موانع تجاری تاكيد كرد.

آقای عراقچی گفت طرفين مصمم‌ هستند که اين گام را بردارند و كنسولگری جديدی كه ايران به زودی در شهر وان افتتاح خواهد كرد نيز به توسعه روابط اقتصادی و تجاری كمک خواهد كرد.

او همچنين گفت ايران مطمئن‌ترين تامين‌كننده انرژی برای تركيه است و این کشور آماده است که قرارداد گاز طبيعی را تمديد كند.