نادیا مراد می‌گوید سازمان ملل نتوانسته عدالت را درباره داعش اجرا کند

در دادگاهی در مونیخ، زنی به نام نورا مقابل کسی نشست که او را به‌عنوان برده خرید، مورد سوء استفاده قرارداد و دختر پنج‌ساله‌اش را کشت.

نورا و دخترش ردا در سال ۲۰۱۵ به دست گروه‌های جهادی در عراق اسیر شدند. این درست یک سال بعدازآن بود که به گفته سازمان ملل متحد گروه داعش نسل‌کشی اقلیت مذهبی ایزدی را آغاز کرد.

یک زن و شوهر داعش به نام‌های طاها الجمیلی و جنیفر ونیش که از آلمان به فلوجه آمده بود، آن‌ها را به‌عنوان برده خریدند.

الجمالی برای تنبیه کردن نادیا، دختر کوچکش را درحالی‌که هوا بسیار گرم و۵۰ درجه بود، بیرون برد و او را با زنجیر به پنجره بست. او و همسرش گذاشتند دختر کوچک در اثر بی‌آبی بمیرد و این در حالی بود که مادرش، درحالی‌که در اتاقی دیگر حبس شده بود، فقط می‌توانست شاهد مرگ او باشد.

ونیش یکی از اولین اعضا گروه داعش است که در سال ۲۰۲۱ به جنایت جنگی متهم و دادگاهی شد. یک ماه بعدازآن، الجمالی هم به نسل‌کشی متهم شد. شهادت نورا در دادگاه نقش مهمی در تضمین محکومیت این دو نفر داشت.

نادیا مراد، برنده جایزه صلح نوبل، فعال اجتماعی ایزدی، زاده همان روستایی است که نورا در آن زندگی می‌کرده است. او ۱۰ سال گذشته را صرف کنشگری برای اجرای عدالت برای مواردی شبیه نورا کرده است. او می‌گوید: «این کار شدنی است. قبلاً هم انجام‌شده است.»

او ادامه می‌دهد: «آنچه مردم درباره داعش و گروه‌های هم‌فکر آن‌ها نمی‌دانند این است برای آن‌ها کشته شدن مهم نیست. اما از مواجه‌شدن با زنان و کودکان در دادگاه واقعاً می‌ترسند. اگر ما آن‌ها را در برابر چشم جهان مسئول کارهایی که کرده‌اند ندانیم، دوباره با نامی جدید بازخواهند گشت.»

در سال ۲۰۱۴، داعش بیشتر بخش‌های شمال عراق را تصرف کرد واقلیت‌های قومی و مذهبی را مورد آزار و حمله قرارداد. اما آن‌ها بی‌رحمی خاصی نسبت به یزیدان که از دین آن‌ها متنفر هستند، نشان دادند. آن‌ها هزاران مرد و پسرهای بالای ۱۲ سال و زنان پیر ایزدی را کشتند و هزاران زن جوان و دختر ایزدی را به بردگی جنسی گرفتند و پسران کم‌سال را تحت آموزه‌های خود قراردادند تا به‌عنوان سرباز کودک برایشان بجنگند.

از ده‌ها هزار عضو داعش، کمتر از ۲۰ نفر آن‌ها در دادگاه‌هایی در آلمان، پرتغال و هلند به جنایت جنگی متهم شده‌اند. اعضای داعش در عراق به جرم فعالیت تروریستی مورد محاکمه قرارگرفته‌اند اما نه برای جنایت جنگی.

احکامی که در اروپا صادر شد نتیجه هفت سال فعالیت بخش تحقیقات سازمان ملل متحد به نام یونیتاد بوده است که نادیا مراد برای تأسیس آن تلاش و کنشگری بسیار کرده است. این سازمان توانست میلیون‌ها مدرک جمع‌آوری کند.

اما این تحقیقات در ماه سپتامبر، وقتی دولت عراق ادامه همکاری با سازمان ملل را متوقف کرد، به پایان رسید. حالا همه شواهد و مدارک جمع شده جایی دریک سیستم کامپیوتری در ساختمانی در نیویورک مانده‌اند. خانم مراد نمی‌تواند بفهمد چرا هیچ اراده سیاسی برای محاکمه‌های بیشتر وجود ندارد.

مشخص نیست چه تعداد از اعضا داعش در عراق محاکمه شده‌اند. بسیاری از آن‌ها با اتهام فعالیت‌های تروریستی دستگیر شده‌اند، اما روند رسیدگی به اتهام آن‌ها شفاف نیست. وزیر دادگستری عراق سال گذشته گفت حدود ۲۰ هزار نفر به جرم فعالیت تروریستی محکوم‌شده‌اند و در زندان هستند و هشت هزار نفر از آن‌ها به مرگ محکوم‌شده‌اند. اما مشخص نیست چه تعداد از این افراد از اعضا داعش هستند.

خانم مراد می‌گوید: «این واقعاً دردناک است.»

بیشتر اعضا خانواده خانم مراد کشته ‌شده‌اند. او هم مانند نورا به اسارت گرفته‌ شده بود و از فردی به فرد دیگر فروخته شد و بارها مورد تجاوز فردی و دست جمعی قرارگرفته است.

هیچ‌کس به نجات او نیامد. او وقتی کسی که او را اسارت گرفته بود، فراموش کرد در را قفل کند فرار کرد.

ساعت‌ها پیاده راه رفت تا اینکه به در خانه ‌یکی از اقوامش رسید. آن‌ها او به کمک کردند به‌طور قاچاقی از قلمرو داعش فرار کند.

می‌گوید: «من از اینکه نجات پیداکرده بودم، درحالی‌که خواهرزاده‌های کوچک‌تر، دوستان و همسایه‌هایم هنوز آنجا بودند، احساس گناه می‌کردم. نجات یافتن برای من تبدیل به مسئولیتی شد تا داستانم را تعریف کنم تا مردم بفهمند در آنجا و تحت حکومت داعش واقعاً چه اتفاق‌هایی رخ‌داده است.» خانم مراد با شفاف صحبت کردن درباره آنچه برایش رخ‌داده بود، حس شرمی که در عراق با خشونت جنسی همراه است را رد کرد. بسیاری از زنانی که او می‌شناسد برای امن ماندن از انگ‌های اجتماعی، ساکت ماندند اما مراد توانست اقوام و دوستان خود را متقاعد کند که مدارک و شواهد خود را به یونیتاد بدهند.

بخش بزرگی از کار او حمایت از حقوق قربانیان خشونت جنسی بوده است. او مجموعه دستورالعمل و راهنمایی به نام «کد مراد» ایجاد کرد تا به قربانیان کمک کند هنگام صحبت با محققان یا روزنامه‌نگاران، بتوانند آنچه می‌خواهند به اشتراک بگذارند را تحت کنترل خود داشته باشند.

او می‌گوید: «اثر خشونت و تجاوز جنسی سال‌ها بعد از پایان جنگ باقی می‌ماند و برای همیشه در بدن، ذهن و استخوان‌های شما ادامه دارد و زندگی می‌کند.»

او نگران نحوه رسیدگی دولت عراق به پرونده متهمان نسل‌کشی بدون کمک و همکاری سازمان ملل است. او از نحوه برخورد و روند نبش قبر بستگانش راضی نیست.

بیش از ۲۰۰ گور دست‌جمعی افرادی که توسط داعش کشته‌ شده‌اند وجود دارند. ۶۸ گور جمعی با حمایت سازمان ملل نبش قبر شدند. ۱۵ گور از این تعداد در روستای خانم مراد قرار داشتند.

ادامه این فعالیت نبش قبر در حال حاضر تنها در دست مسئولان عراقی است. تنها ۱۵۰ جنازه از میان هزاران نفر، شناسایی‌شده‌اند. شش نفر از همسایه‌های خانم مراد به دست داعش کشته شدند و تنها دو نفر آن‌ها خاک‌سپاری مناسب داشتند.

او می‌گوید: «مادر، خواهرزاده‌ها، چهار برادر و پسرعموهایم همگی در ساختمانی در بغداد هستند. برای بسیاری از ما که به دنبال پایانی برای این غم و درد هستیم، این روند بسیار کند و دردآور است.»

به‌تازگی وقتی قربانی‌ای شناسایی می‌شود، اقوام او از طریق فیس بوک خبردار می‌شوند زیرا مقامات عراقی با خانواده قربانیان تماس نمی‌گیرند. کریستین ریختر، مدیر سابق یونیتاد، به بی‌بی‌سی می‌گوید شناسایی جنازه قربانیان فرآیندی طولانی و دشوار است. اگرچه یونیتاد دستاوردهای زیادی داشته است اما خانم مراد معتقد است تحقیقات زود به پایان رسیدند.

خانم مراد در دهمین سالگرد نسل‌کشی ایزدی‌ها، سخنان قاطعی برای نهادهای بین‌المللی مانند سازمان ملل که برای جلوگیری از چنین جنایاتی تأسیس‌شده‌اند، دارد.

او می‌گوید: «این سازمان‌های بین‌المللی بارها و بارها مردم را از خود ناامید کرده‌اند. یک نمونه به من نشان بدهید که آن‌ها توانسته باشند مانع جنگی شوند. چه در عراق، سوریه، غزه یا اسرائیل، کنگو یا اوکراین.»

«آن‌ها قرار بود از آسیب‌پذیرترین اقشار مردم محافظت کنند. اما بیشتر از هر چیز به حزب‌ها و سیاست‌های خودشان اهمیت داده‌اند.»

او نگران است جنگ غزه و لبنان گسترش پیدا کند و افراد به‌جامانده از حکومت اسلامی و داعش بار دیگر از هرج‌ومرج خاورمیانه سو استفاده کنند. می‌گوید: «شما نمی‌توانید ایدئولوژی مانند داعش را با اسلحه شکست بدهید. ما می‌دانیم که بسیاری از آن‌ها آزاد هستند و از مجازات فرار کردند.»

«احساس می‌کنم من در روزهایی که در دادگاه ساکت نماندم، با نپذیرفتن تقصیر، شرم و توجه نکردن به انگ‌های اجتماع به‌ نوعی از عدالت رسیدم اما برای خواهرانم، خواهرزاده‌ها، دوستان و همه بازماندگانی که هنوز روایت‌هایشان را به طور عمومی منتشر نکرده‌اند، درد آن فجایع هنوز زنده و واقعی است. این ترومایی است که تنها با اجراشدن عدالت تسکین می‌یابد.»

پروژه صد زن بی‌بی‌سی هر سال ۱۰۰ زن الهام بخش و تاثیرگذار در سراسر جهان را معرفی می‌کند. محتوای مربوط به صد زن را در اینستاگرام و فیس بوک دنبال کنید. با استفاده از هشتگ #BBC100Women به این گفتگو بپیوندید.