روز جهانی آگاهی از خطرات مین؛ «نمیخواهم دخترم قربانی بعدی باشد»
منبع تصویر، MINES ADVISORY GROUP
جنگ داخلی آنگولا که ۲۷ سال طول کشید و جان هزاران نفر را ستاند رسما در سال ۲۰۰۲ به پایان رسید. اما میراث خطرناکی از ميدانهای مین و بمبهای عملنکرده را به جا گذاشت که امروزه هنوز جان قربانیانی را میگیرد که مدتها پس از پایان درگیری به دنیا آمدهاند.
به مناسبت روز جهانی آگاهی از خطرات مین بیبیسی، با عدهای از زنان بسیار زیادی که تلاش میکنند تا اين کشور آفریقایی را از اين مشکل خلاص کنند گفتوگو کرده است.
هلنا وقتی درباره دختر سه سالهاش حرف میزند به پهنای صورتاش لبخند میزند. این بچه خیلی کوچکتر از آن است که بفهمد کار مادرش چیست از جمله اینکه هر روز در «دفتر کار» زندگیاش را به خطر میاندازد.
اما هلنا اصرار دارد که این دختر کوچک روزی خواهد فهمید که چه شد مادرش يک «ساپادورا» شد، اصطلاحی که مردم در آنگولا برای افراد مينروب به کار میبرند.
هلنای ۲۵ ساله در تماسی ویدیویی به بیبیسی میگوید: «نمیخواهم دخترم یا هیچ کودک دیگری قربانی بعدی يک مین باشد.»
منبع تصویر، MINES ADVISORY GROUP
جنگ تمام شده است ولی همچنان قربانی میگیرد
در این کشور آفریقایی یک نگرانی فراگیر وجود دارد: جنگ خونین سی سالهای که در سال ۲۰۰۲ به پایان رسید، ميلیونها مین و مواد منفجره عمل نکرده را در اطراف کشور باقی گذاشته است.
تنها سرشماری ملی دولت آنگولا (در سال ۲۰۱۴) نشان میدهد که حدود ۸۸ هزار نفر با جراحتهای ناشی از مين زندگی میکنند.
سازمانهایی مثل پویش بینالمللی ممنوعیت مینهای زمینی میگوید تلفات واقعی ممکن است از این هم بالاتر باشد چون دولت آنگولا هیچ نظارت مستمر رسمی ندارد.
خیلی اوقات کودکان قربانی هستند. روز ۹ ژانویه امسال، در انفجاری در استان موشیکو يک دختر شش ساله کشته و شش نفر دیگر نیز مجروح شدند. به گفته رسانههای محلی این کودکان با بمب منفجرنشدهای که در مزرعهای پیدا کرده بودند بازی میکردند و از خطرات آن آگاه نبودند.
هلنا میافزاید: «خيلی از ما با این داستان خوب آشنا هستیم.»
«در آنگولا هیچ کس نیست که مجروحی را نشناسند. ما باید این چرخه معیوب را برای خیر و مصلحت مردم و کشورمان متوقف کنیم.»
هزاران «زمین فوتبال مرگبار»
هلنا برای گروه مشورتی مین (MAG) کار میکند. این سازمان غیردولتی که از سال ۱۹۸۹ بر نابود کردن مینهای زمینی و انواع مواد منفجره عمل نکرده در ۷۰ کشور از جمله آنگولا نظارت دارد. بنا به تخمین این سازمان، در آنگولا ۷۳۰۰ هکتار، معادل ۱۰ هزار زمین فوتبال، هنوز نیازمند پاکسازی است.
خطر اين مواد منفجره فقط جانی نیست و فعالیتهایی از جمله کشاورزی و ساخت و سازهای عمرانی را محدود میکنند. این به اقتصاد جاهایی که همین الآن هم درگیر نابرابری اجتماعیاند صدمه میزند؛ بیش از نیمی از آنگولاییها زیر خط فقر بینالمللی بانک جهانی زندگی میکنند (درآمدشان کمتر از دو دلار در روز است) با اینکه پس از جنگ داخلی، صنعت نفت بسیار پررونقی در این کشور پدید آمده است.
دارن کورماک مدیر اجرایی گروه مشورتی مین در بیانیهای گفت: «مین جان آدمیان را میگیرد و سد راه توسعه و مانع از این میشود که مردم آواره بعد از درگیری به خانهشان برگردند.»
«مین نه تنها جامعهها را به دام ترس میاندازد بلکه آنها را گرفتار فقر نیز میکند.»
این همچنین میتواند توضیح بدهد که چرا زنان بیشتری مثل هلنا «ساپادورا» میشوند. این شغل درآمد خوبی دارد (بین ۴۴۰ دلار تا ۶۰۰ دلار در ماه) و با توجه به وسعت زمینهایی که هنوز باید پاکسازی شوند، کاری است مستمر.
زنان هماکنون در آنگولا که تقریبا ۴۰ درصد از پرسنل مینروبی گروه مشورتی مین را تشکیل میدهند و «بنیاد هیلو»، یک سازمان مینزدایی دیگر که در این کشور فعالیت میکند، استخدام صدمین «ساپادورا» را در سال ۲۰۲۱ جشن گرفت.
کورماک توضیح میدهد: «اقدام بشردوستانه برای مینزدایی به طور سنتی در انحصار مردان بوده است، تا حدودی به خاطر پیشینه کار با مواد منفجره و سابقه نظامی بسیاری از کارکنان.»
«ما فعالانه به دنبال استخدام و آموزش زنان مینروب در همه برنامههایمان به عنوان بخشی از یک راهبرد توسعه درازمدت برای برابری جنسیتی هستیم.»
منبع تصویر، MINES ADVISORY GROUP
«ترس همراهی همیشگی»
هلنا و همکارانش میانگین شش ساعت در روز، شش روز در هفته را صرف جستجوی مین و مواد منفجره میکنند.
آنها مجهز به فلزیاب و لباسهای حفاظتی سنگین هستند و کلیشههای رایج جنسی و فشار اجتماعی همردیفانشان را به چالش میگیرند.
يواکینا باربوسا، ۲۷ ساله، یکی از زنان مينروبی که با گروه مشورتی مین کار میکند میگوید: «مادر و برادرانم اصلاً نمیخواستند من ساپادورا بشوم. میگفتند این کار یک زن نیست.»
او با خنده بلندی میافزاید: «ولی من پنج سال بیکار بودم و میخواستم کاری بکنم که مرا راضی کند. خوشبختانه، همسری نداشتم که بخواهد جلویم را بگیرد. [در آینده]، هر مردی باید با کار خطرناک من کنار بیاید.»
این ساپادوراها هر چند شجاع هستند ولی نترس نیستند. نگویی گراسا مولوندا ۳۵ ساله که حدود ۵ سال است به این کار مشغول است اذعان میکند که آگاهی از خطر این کار از ذهنش بیرون نمیرود:
«فقط وقتی تجهیزاتم را زمین میگذارم میتوانم آرم بگیرم. ترس همراهی است دائمی ولی همین ترس باعث میشود حواستان را جمع و از اشتباهات پرهیز کنید.»
«در این نوع کار، اولین اشتباه میتواند آخرین اشتباه باشد.»
سانحه بندرت رخ میدهد ولی پیش آمده است. به گفته گروه مشورتی مین، از سال ۲۰۱۲ فقط دو نفر مجروح شدهاند و هيچ یک از مینروبها جانش را از دست نداده است.
منبع تصویر، MINES ADVISORY GROUP
ولی آنگولا هنوز راه درازی برای خلاصی از مین در پیش دارد. این کشور از سال ۱۹۹۷ عضو کنوانسیون مین ضد نفر بوده است، همان سالی است که پرنسس دایانا سفر معروفی به این کشوربرای آگاهیرسانی درباره خطر مین کرد.
طبق عهدنامه مینهای ضدنفر، دولت آنگولا متعهد به مینزدایی کامل شده ولی ضربالاجل اولیه، دسامبر سال ۲۰۱۳، تا سال ۲۰۲۸ تمدید شده است.
گروه مشورتی مین میگوید یکی از دلایل، کمبود کمک مالی جامعه بینالمللی است که بیشتر بودجه مینزدایی دردنیا را تامین میکند.
به گفته پویش بینالمللی ممنوعیت مینهای زمینی، ابعاد جهانی مشکل بسیار عظیم است: «حداقل ۵۵۴۴ نفر در دنیا در سال ۲۰۲۱ با مین کشته یا مجروح شدهاند. بیشتر قربانیان غیرنظامی و نیمی از آنها کودکند.»
اما ساپادوراها از همین حالا امید دارند که بعد از اتمام کار در کشور خود، دانششان را در جاهای دیگر در اختیار بگذارند.
هلنا میگوید: «من واقعاً دوست دارم کمک کنم کشورهای دیگر هم از شر مین خلاص شوند و مانع از جراحت یا مرگ افراد بیشتری شوند.»
«تنها کسانی که خطر دیوار به دیوار آنهاست واقعاً این حس را درک میکنند.»
