چرا نارندرا مودی، نخست وزیر هند، نتوانست اکثریت مطلق را در انتخابات پارلمانی به دست آورد؟

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، برای سومین دوره متوالی و در پی یک رقابت به مراتب فشرده‌تر از دوره‌های قبل، در انتخابات پارلمانی هند به پیروزی نسبی رسیده است.

براساس نتایج به دست آمده تا این مرحله، به نظر می‌رسد حزب بهاراتیا جاناتا - بی‌جی‌پی - به رهبری او به اکثریت لازم از ۵۴۳ کرسی پارلمان دست نیافته است تا به تنهایی بتواند دولت جدید را تشکیل دهد.

تعداد کرسی‌های این حزب کمتر از ۲۷۲ کرسی مورد نیاز پیش‌بینی شده است هر چند به نظر می‌رسد که شرکای ائتلاف به رهبری این حزب توانسته‌اند کرسی‌های خود را افزایش دهند.

نتایج به دست آمده در این انتخابات یک ضربه شخصی برای آقای مودی است که همیشه به عنوان سروزیر ایالت گجرات و بعدا نخست وزیر هند اکثریت را در انتخابات پارلمانی به دست آورده و برای یک دهه بر سیاست این کشور تسلط داشته است.

در مقابل، نتیجه انتخابات به منزله تحولی غیرمنتظره در احیای ائتلاف مخالفان دولت هند به رهبری حزب کنگره است که پیش‌بینی‌های قبلی در مورد افول این حزب را مردود جلوه می‌دهد و با نتایج نظرسنجی‌های صورت گرفته قبل از انتخابات و نظرسنجی‌ از رای‌دهندگان پس از خروج از مراکز اخذ رای کاملا متفاوت است.

بیش از ۶۴۰ میلیون نفر در این انتخابات هفت هفته‌ای رای دادند. نهادهای مسئول برگزاری انتخابات این تعداد رای‌دهنده را یک «رکورد جهانی» توصیف کرده‌اند. زنان نزدیک به نیمی از رای‌دهندگان را تشکیل داده‌اند.

بسیاری از رهبران کشورهای دموکراتیک در جهان در پی سه دوره انتخاب شدن به رهبری کشورشان، قاعدتا به خط پایان می‌رسند و آقای مودی نیز از این قاعده مستثنی نیست.

البته بی‌جی‌پی همچنان از نظر تعداد کرسی‌های پارلمانی بزرگترین حزب هند باقی مانده و اگر آقای مودی بتواند توافق متحدانش را برای تشکیل کابینه به دست آورد، دوره نخست وزیری او رکوردی خواهد بود که با دوره نخست وزیری جواهر لعل نهرو، اولین نخست وزیر هند پس از استقلال برابری خواهد کرد.

اما از دست دادن قابل توجه کرسی‌های حزب او - بیش از ۵۰ کرسی – جاذبه دوره سوم را کمرنگ می‌کند، به ویژه با توجه به مبارزات آقای مودی که با هدف کسب ۴۰۰ کرسی برای ائتلاف دولتی به اجرا گذاشته شد.

این نتیجه باعث شادی در اردوگاه حزب کنگره و ناامیدی در حوزه‌های انتخاباتی بی‌جی‌پی شده است.

با وجود اینکه بی‌جی‌پی همچنان موقعیت خود به عنوان بزرگترین حزب در کنگره را حفظ خواهد کرد، هیاهوی انتخاباتی و برآورده نشدن انتظارات گسترده بسیاری از حامیان حزب حاکم آنان را سرخورده کرده است.

حامیان آقای مودی بر این باور بوده‌اند که دستیابی به یک دوره سوم به خاطر عوامل متعددی کاملا منطقی است.

به باور آنها، این عوامل عبارت بودند از دولتی با ثبات، مطلوب بودن تداوم سیاست‌ها، برنامه‌های رفاهی کارآمد، و این تصور که آقای مودی وجهه جهانی هند را ارتقا بخشیده است.

نارندرا مودی در دوره زمامداری به خواسته‌های پایگاه سیاسی خود که متکی بر ملی‌گرایان هندو است عمل کرده است: لغو نظام خودمختاری در کشمیر تحت اداره هند، ساخت معبد رام در آیودیا و اجرای قانون بحث‌برانگیز شهروندی.

بسیاری از ایالت‌های تحت حاکمیت حزب بی‌جی‌پی مقررات سختگیرانه‌ای را در مورد ازدواج بین پیروان ادیان مختلف به اجرا گذاشته‌اند.

کاهش قابل توجه کرسی های بی‌جی‌پی ممکن است با گسترش بیکاری، افزایش قیمت‌ها، تشدید نابرابری اقتصادی و اصلاحات بحث‌برانگیز در نحوه استخدام ارتش و موارد دیگر مرتبط باشد.

لحن تند و تفرقه‌ برانگیز آقای مودی در مبارزات انتخاباتی، به‌ویژه هدف قرار دادن مسلمانان، احتمالا باعث رویگردانی رای‌دهندگان از او در برخی مناطق شده است.

شعار بلندپروازانه او «آب کی بر، ۴۰۰ پر» (این بار ۴۰۰ کرسی) با هدف کسب بیش از ۴۰۰ کرسی برای ائتلاف به رهبری او هم ممکن است نتیجه معکوس به بار آورده باشد، زیرا این نگرانی را در میان طبقات فقیر برانگیخت که با چنین اکثریتی، ممکن است حزب در صدد تغییر قانون اساسی برآید.

حزب آقای مودی با بزرگترین شکست خود در ایالت اوتار پرادش (UP)، ایالتی با مساحت بیش از بریتانیا و سه برابر جمعیت این کشور، روبرو شد.

این ایالت با ۸۰ کرسی در پارلمان، تاثیر قابل توجهی در عرصه سیاست ملی دارد و بسیاری آن را دروازه ورود به دهلی – پایتخت - می‌دانند.

هم آقای مودی و هم راهول گاندی از حوزه‌های انتخاباتی این ایالات به مجلس ملی راه یافته‌اند.

کمرنگ شدن برند مودی

محبوبیت آقای مودی معمولا به تسلط او در برندسازی، تبدیل رویدادهای معمولی به رویدادهای نمایشی و پیام‌های زیرکانه او نیز نسبت داده شده است.

ضعف احزاب مخالف و موضعگیری رسانه‌های عمومی که عمدتا رویکردی دوستانه به او داشتند نیز کمک کرد تا برند خود را بسازد.

نتایج انتخابات نشان می‌دهد که برند مودی بخشی از درخشش خود را از دست داده است، و این ثابت می‌کند که حتی کسی مثل آقای مودی نیز اگر طولانی مدت در مسند قدرت بماند، تسلط خود را از دست می‌دهد.

به عبارت دیگر، او به آن اندازه که بسیاری از هوادارانش معتقد بودند شکست ناپذیر نبوده است و این امیدی دوباره به مخالفان می‌دهد.

بازگشت به سیاست ائتلافی

هند سابقه هرج و مرج در دولت‌های ائتلافی را دارد، اگرچه برخی از ائتلاف‌های حاکم در اوایل دهه ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ نقشی مهم در اجرای اصلاحات اقتصادی داشتند.

اگر بی‌جی‌پی دولت جدید تشکیل دهد، به حمایت متحدانش بیشتر از قبل وابسته خواهد بود و باید رویکرد مشورتی و پذیرش مشورت متحدانش را در پیش بگیرد.

این وابستگی باعث می‌شود که اگر متحدان او احساس کنند که مورد بی‌توجهی قرار گرفته‌اند، ائتلاف حاکم را در برابر خطر فروپاشی آسیب‌پذیر کنند.

این حزب که زمانی قدر قدرت شناخته می‌شد، حالا بر خلاف سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۹، برای ادامه حکومت به متحدانش متکی است.

ضربه‌ای شدید به تسلط جی‌بی‌پی

یک دهه حکومت بی وقفه با آقای مودی در راس، بر تمایل هندی‌ها به آنچه که برخی از پژوهشگران علوم سیاسی آن را نظام تسلط تک حزبی می‌خوانند، تاکید داشته است.

چنین نظامی باید دارای پنج ویژگی کلیدی باشد: رهبر کاریزماتیک، تسلط بلامنازع بر منابع و مسیرهای ارتباطی، تشکیلات سازمانی بی‌نظیر، و آشفتگی در اردوگاه مخالفان. کاهش آزادی‌ها نیز نتیجه یک نظام مسلط تک‌حزبی است.

بی‌جی‌پی آقای مودی اولین حزبی نیست که بر سیاست هند تسلط یافته است.

برای سال‌ها پس از استقلال این کشور، حزب کنگره بدون وقفه بر آن حکومت کرد.

نتیجه اعلام شده انتخابات در روز سه‌شنبه هند را به شرایطی بازگردانده که بسیاری آن را «روال عادی سیاست» می‌دانند که در آن طیفی از احزاب مختلف در سیاست اشتراک دارند و با هم رقابت می‌کنند.

بازخیز جبهه مخالف

نتایج انتخابات به جناح مخالف دولت به رهبری حزب کنگره که بسیار مورد انتقاد قرار داشت، جانی دوباره بخشیده است.

در ماه فوریه، ائتلافی از احزاب مختلف به نام هند INDIA، که مخفف «ائتلاف فراگیر برای توسعه ملی هند» است به خاطر خروج یکی از رهبران کلیدی آن، یعنی نیتیش کومار، با آشفتگی مواجه شد هر چند او دوباره به بی‌جی‌پی پیوست.

اما ائتلاف مخالف به رهبری راهول گاندی، با وجود موضع منفی بخش عمده رسانه‌ها و داشتن منابع کمتر، مبارزات پرشوری را به اجرا گذاشت و شکاف خود با ائتلاف حاکم را کاهش داد.

با نتیجه این انتخابات، مخالفان امید بیشتری یافته‌اند.

بی‌جی‌پی حدود یک سوم از ۴۰۰۰ کرسی مجلس ایالتی هند را در اختیار دارد و تا کنون بازی را ً به احزاب منطقه‌ای باخته است.

طی ۱۴ ماه آینده، انتخابات پارلمانی پنج ایالت برگزار خواهد شد و انتظار می‌رود این انتخابات با رقابت فشرده احزاب برگزار شود.

با برگزاری انتخابات در ایالت‌های ماهاراشترا، جارکند و هاریانا در سال جاری، بی‌جی‌پی می تواند با رقابت شدید روبرو شود.

انتخابات آتی دهلی ممکن است چالش‌هایی را به همراه داشته باشد، در حالیکه انتخابات بیهار در ماه اکتبر ممکن است یک مانع منطقه‌ای برای حزب ایجاد کند.

بنابراین، دوره بالقوه سوم حکومت آقای مودی چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟

هند به کار بسیار بیشتر و اقدامات درمانی نیاز دارد.

اقتصاد هند با اتکا به افزایش بودجه دولت رشد کرده و رشد اقتصادی نابرابری را افزایش داده ‌است.

برای ادامه رشد، باید سرمایه‌گذاری و مصرف بخش خصوصی افزایش یابد و برای این منظور، طبقات فقیر و متوسط باید برای خرج کردن پول بیشتری در جیب خود داشته باشند.

اگر فرصت‌های شغلی کافی ایجاد نشود، این تغییر روی نخواهد داد.

در کشوری پر از جاه‌طلبی و سرخوردگی، رای‌دهندگان جوان‌تر احتمالا از بی‌جی‌پی فاصله می‌گیرند – حدود دو پنجم جمعیت بیش از یک میلیارد نفری هند زیر ۲۵ سال سن دارد.

آقای مودی به خاطر به حاشیه راندن مسلمانان، یعنی بزرگترین اقلیت در هند که فشار خشونت را متحمل شده‌اند، مورد انتقاد قرار گرفته است.

دولت او با اتهامات سرکوب مخالفان روبرو است و چهره‌های اصلی مخالف به اتهامات واهی زندانی شده‌اند.

اما دوره سوم اغلب برای بسیاری از رهبران دشوار بوده و حوادث پیش‌بینی نشده و غیرقابل پیش‌بینی باعث خروج دولت‌ها و برنامه‌هایشان از مسیر مورد نظر آنها شده است.