آیا باید تستوسترونتان را افزایش دهید؟
منبع تصویر، Getty Images
تستوسترون هورمونی است که اغلب با قدرت بدنی و ویژگیهای مردانه شناخته میشود، اما نقش آن بسیار فراتر از اینهاست. این هورمون به تنظیم خلقوخو، سطح انرژی، رشد عضلات و سلامت استخوانها کمک میکند و در بدن زنان نیز، هرچند در مقدار کمتر، وجود دارد.
سطح تستوسترون معمولاً از حدود سیسالگی به بعد بهتدریج کاهش مییابد، روندی طبیعی که میتواند بر احساس سرزندگی تأثیر بگذارد. با این حال، پزشکان هشدار میدهند که افت موقتی این هورمون همیشه نشانه بیماری نیست و درمانهای جایگزینی بدون بررسی دقیق پزشکی ممکن است بیش از آنکه سودمند باشند، خطراتی در پی داشته باشند.
درمان جایگزینی تستوسترون چیست؟
احساس خستگی یا بیحالی میکنید؟ اغلب تا پایان روز از پا میافتید؟ و آیا تبلیغات و سلبریتیها مدام به شما میگویند که «درمان جایگزینی تستوسترون» (TRT) میتواند دوباره انرژی را به زندگیتان برگرداند؟
پدیده «درمان جایگزینی تستوسترون» را نمیتوان نادیده گرفت، اما آیا واقعاً موثر است؟ و چه پیامدهایی ممکن است داشته باشند؟
پایین بودن تستوسترون به چه معناست و آیا باید در مورد آن کاری انجام داد؟
دکتر چانا جایاسنا، سرپرست یک گروه پژوهشی در امپریال کالج لندن است که روی درمان اختلالات تولیدمثل کار میکنند و متخصص عملکرد تستوسترون در بدن انسان است. به گفته او «بیشتر مردانی که در اینترنت دنبال مطالب مربوط به تستوسترون میگردند و با تصاویر بدنهای بینقص در تبلیغات مواجه میشوند، معمولاً انگیزههای نادرستی برای بررسی سطح تستوسترون دارند.»
او میگوید: «وقتی احساس خستگی میکنید، وزنتان بالا رفته یا کمی حالتان گرفته است، الزاماً دلیل خاص یا نگرانکنندهای وجود ندارد. اینها نشانههایی بسیار عمومی هستند که در زندگی روزمره برای خیلیها اتفاق میافتند.»
منبع تصویر، Getty Images
تستوسترون چیست و چه کاری انجام میدهد؟
تستوسترون هورمونی است که هم در بدن مردان و هم در بدن زنان وجود دارد. این هورمون محرک اصلی بلوغ در پسران است و نقش مهمی در تنظیم میل جنسی (لیبیدو)، خلقوخو و سطح انرژی در هر دو جنس ایفا میکند. کاهش تدریجی آن در مردان، بهویژه بعد از سن چهلسالگی، کاملاً طبیعی است.
شش باور نادرست درباره تستوسترون که باید کنار گذاشت
باور نادرست اول: چون بیحال هستم، میل جنسیام کم شده و وزنم بالا رفته، پس قطعاً تستوسترونم پایین است
صرف داشتن این نشانهها به این معنا نیست که سطح تستوسترونتان حتماً خیلی پایین است. احساس خستگی، بیحالی، افسردگی یا کاهش میل جنسی میتواند صرفاً واکنشهای معمول به مشکلات عادی زندگی باشد.
نشانههای مشخصی وجود دارند که ممکن است از پایین بودن جدی تستوسترون حکایت کنند؛ مثل از دست دادن نعوظ، کاهش میل جنسی، خطر بالای ابتلا به سرطان، از دست دادن یک بیضه یا بروز بلوغ ناقص یا دیرهنگام. در این شرایط، پزشک عمومی میتواند شما را به متخصص ارجاع دهد تا بررسیهای بیشتری انجام شود و در صورت نیاز، درمان جایگزینی تستوسترون برایتان در نظر گرفته شود.
باور نادرست دوم: سطح تستوسترونم را اندازهگیری کردهام و پایین است. پس قطعا «درمان جایگزینی تستوسترون» برایم مفید خواهد بود؟
لزوما این طور نیست. موضوع پیچیدهتر از اینهاست.
بعد از چهل سالگی، میزان تستوسترون در مردان بهطور طبیعی سالانه حدود یک درصد کاهش مییابد. این کاهش بخشی طبیعی از روند پیری است. بنابراین اگر سطح تستوسترونتان پایین است، لزوماً به این معنا نیست که باید هورمون بیشتری دریافت کنید.
برای تشخیص نیاز به «درمان جایگزینی تستوسترون»، پزشک باید هم علائم بالینی شما را بررسی کند و هم عدد تستوسترونتان را در نظر بگیرد.
اما اگر عدد تستوسترونتان در محدوده میانه قرار دارد و مردی میانسال هستید، احتمال دارد که علائمتان به مشکلاتی مثل اضافهوزن، فشار خون بالا یا کلسترول بالا مربوط باشد؛ بنابراین آنچه باید درمان شود این مشکلات زمینهای است، نه سطح تستوسترون.
باور اشتباه سوم: چون درمان تستوسترون را پزشک برایم تجویز میکند، حتماً بیخطر است
استفاده از «درمان جایگزینی تستوسترون» در جهان بهویژه در سالهای اخیر بهشدت افزایش یافته، اما این درمان با وجود فوایدش برای کسانی که واقعاً دچار کمبود تستوسترون هستند، ممکن است باعث بالا رفتن فشار خون و کلسترول شود. پژوهشهایی هم احتمال ارتباط آن با بیماریهای قلبی را مطرح کردهاند، هرچند برای نتیجهگیری قطعی، به دادههای بیشتری نیاز داریم.
مصرف مقدار زیادی تستوسترون شبیه این است که در خانهای با شوفاژ روشن، یک بخاری برقی هم روشن کنید؛ بدن مثل ترموستات عمل میکند و وقتی متوجه میشود منبع دیگری از تستوسترون وارد شده، تولید طبیعی خودش را پایین میآورد.
برای آغاز «درمان جایگزینی تستوسترون» باید با پزشکتان درباره خطرات، مزایا و دیگر گزینههای درمانی متناسب با شرایط خاص خودتان مشورت کامل داشته باشید.
باور اشتباه چهارم: «درمان جایگزینی تستوسترون» زندگی جنسیام را بهتر خواهد کرد
اصلاً اینطور نیست. پژوهشها نشان دادهاند که تستوسترون فقط تأثیری بسیار ناچیز بر عملکرد جنسی دارد و تفاوت آن با اثر دارونما بسیار کم است. بنابراین باید این منفعت اندک را در مقابل خطرات یک داروی قوی با عوارض جانبی جدی، آکنه، پوست چرب، بزرگ شدن پستانها، احتباس آب در بدن، افزایش خطر لخته شدن خون، مشکل در پروستات و آپنه خواب (وقفه تنفسی در خواب)، سبکسنگین کرد.
باور نادرست پنجم: سطح تستوسترونم پایین است وکاری از دستم برنمیآید
به این زودی ناامید نشوید. کسانی که دچار افت تستوسترون میشوند اغلب نسبت به گذشته کمتحرکتر یا ناآمادهتر شدهاند. ممکن است دچار چاقی، اضافهوزن یا دیابت باشند.
پژوهشها نشان میدهد کسانی که تا سن ۸۰ سالگی سطح تستوسترونشان خوب باقی مانده، از نظر جسمی آمادهتر، فعالتر و شادتر بودهاند. این ماجرا مثل یک سراشیبی مثبت عمل میکند: هر چقدر بیشتر تحرک و فعالیت داشته باشید، هم حالتان بهتر میشود، هم علائم آزاردهنده کمتری دارید و هم سطح تستوسترونتان کمتر افت میکند.
باور اشتباه ششم: زنی در دوران پساقاعدگی هستم و درمان جایگزینی تستوسترون برایم مفید خواهد بود
یائسگی (پساقاعدگی) میتواند علائم آزاردهندهای از جمله کاهش میل جنسی در زنان ایجاد کند. گرچه تبلیغات و سلبریتیها تستوسترون را به عنوان راهحل معرفی میکنند، اما درمان پیشنهادی بهتر میتواند «درمان جایگزینی هورمونی» (HRT) باشد؛ چون مزایای بسیاری دارد و نهتنها میل جنسی را افزایش میدهد، بلکه گرگرفتگی را کاهش داده و استخوانها را نیز تقویت میکند.
روشهای درمان جایگزینی هورمون (اچ آر تی) میتواند برای عدهای یک گزینه باشد، بسیاری از زنان این علائم را با استفاده از روشهایی طبیعی مانند تغییراتی در روش و سبک زندگی کنترل میکنند. برخی دیگر، ترکیبی از این روشها و اچ آر تی را به کار میبرند.
هرچند تستوسترون ممکن است میل جنسی را بالا ببرد، اما چون مزایای دیگر «درمان جایگزینی هورمونی» را ندارد، استفاده از آن بهتنهایی توصیه نمیشود. اگر بعد از شروع «درمان جایگزینی هورمونی» باز هم میل جنسی افزایش نیافت، در آن صورت میتوان افزودن تستوسترون را به درمان بررسی کرد.
