جنگل‌های خوست در کام سود جویان

وقتی چشم آدمی به درختان سربریده‌ و تکه پاره شده در جنگل‌های کوهستانی ولسوالی تنی ولایت خوست می‌افتد، بی درنگ با خود می‌گوید، چه اشک‌های که مادر‌ زمین اینجا نریخته است، وقتی تبرهای آهنین سنگدلانه بر پیکر این درختان سر بلند کاج فرو رفتند.

در این جنگل‌های کوهستانی نفوذ دولت افغانستان احساس نمی‌شود، اما نقش پای قاچاقبران چوب درختان و آنهایی‌ که برای اهداف دیگر از آن استفاده می‌کنند، کاملا هویدا است. فعالیت قاچاقبران هر روز عضوی از این جنگل ها را می‌گیرد.

'وقتی بازار باز است، قطع درخت ادامه دارد'

در غیبت دولت مرکزی در جنگلات ولسوالی تنی که در نزدیک مرز با مناطق قبیله‌نشین پاکستان واقع است، کسی نمی‌تواند مانع قطع درختان بدست افراد مسلح شود. اکبرخان مشهور به 'قومندان' یکی از آنها است.

او در کنار پسر ۱۳ ساله‌اش که او هم تفنگی به شانه داشت، با بی‌بی‌سی صحبت می‌کرد. اکبر افرادی مسلحی تحت فرمان خود را هم دارد.

این صاحب نفوذ محلی دست داشتن در قطع درخت جنگل ها را رد نمی کند. ولی همزمان از سهل انگاری دولت انتقاد می‌کند.

آقای اکبرخان می‌گوید، تا وقتی بازار فروش چوب درخت جنگل‌های افغانستان باز باشد، افراد بازهم از مناطق مختلف این کشور می‌آیند و درختان را قطع می کنند.

از دید او، "دولت باید بازار فروش چوب درخت جنگل‌ها را ببندد. راه حل این نیست که سربازان به جنگل بیایند و مانع قطع درختان شوند. این کار نتیجه نمی‌دهد".

شمار زیادی از افرادی که به این جنگل‌ها می‌آیند، مسلح هستند یا هم افراد مسلح با خود دارند. بیشتر شان یا کلاه 'پکول' به سر دارند یا دستار بسته اند.

اما در میان این افراد سلاح به شانه و کلاه به سر، جوانی دیده می‌شد که هم سیمای متفاوت داشت و هم نگاه متفاوت.

فیض محمد، فعال مدنی و استاد دانشگاه شیخ زاید در شهر خوست است. او به شدت مخالف قطع درختان است. از دولت افغانستان گلایه داشت که به داد جنگل نمی رسد.

او حتی پلیس محلی را متهم می‌کند که به صورت غیر مستقیم در قاچاق چوب درختان دست دارد.

'پلیس به قاچاقبران کمک می کند'

او می‌گوید، اینجا درختان سبز را قطع می‌کنند و درختان خشک کمتر زده می‌شوند.

به گفته این استاد دانشگاه یک عامل قطع بی‌رحمانه درختان، نبود توافق بین مردم محل است و دولت هم به مردم هشدار نمی‌دهد.

فیض محمد می‌گوید: "افراد می آیند، درختان سبز را قطع می کنند و به بازار ولسوالی تنی می برند. پلیس هم از این ها پول می گیرد و اجازه می دهد که رد شوند."

بی‌بی‌سی این ادعاها را با عبدالولی واحدزی، رئیس شورای ولایتی خوست، در میان گذاشت. آقای واحدزی ضمن اینکه می‌پذیرد، درختان جنگل‌ها در خوست بی رحمانه قطع می شود، می گوید، پلیس در واقع افرادی را که درختان را قطع می‌کنند، دستگیر می‌کند.

به گفته او اخیرا پلیس این ولایت "۱۵ نفر را با وسایل قطع درخت و در حالی که تعداد درختان را قطع هم کرده بودند، دستگیر کردند."

آمارها نشان می‌دهد که درختانِ بیش از ۱۱۸ هزار هکتار جنگل که بیشترشان کاج و گورگور/عرعر هستند، مناطق کوهستانی خوست را پوشانده‌‎اند.

اما ادامه قطع درختان و قاچاق چوب، همه ساله تعداد زیادی از درختان جنگلات ولایت خوست را از بین می‌برد.

نشانه‌زنی با کلاشینکوف

اگر در این منطقه حضور دولت احساس نمی‌شود، طالبان یا گروه دیگری مخالف دولت هم اینجا حضور ندارند. شیر تنی، مرد تنومند مسلحی از ولسوالی تنی است.

پیش از همه چیز موهای دراز و کلاه پکولی که به سر دارد، توجه را جلب می‌کند.

اما درحالی که به گفته فیض محمد، مردم منطقه در مورد جلوگیری از قطع درختان جنگل‌های ولسوالی تنی با هم اتفاق نظر ندارند، در مورد حفظ امنیت این ولسوالی، ظاهرا باهم متفق اند.

شیرتنی می‌گوید: "مردم منطقه اجازه نمی‌دهند که کسی که از خارج به این ولسوالی بیاید و مشکل خلق کند. افراد غریبه که اینجا بیایند، مردم بلا فاصله متوجه می شوند".

آرامشی که در ولسوالی تنی خوست وجود دارد، بی آنکه دولت در فراهم کردن آن سهم داشته باشد، زمینه‌ آن را فراهم کرده که سینه فراخ دامان سبز طبیعت برای آنهایی که تفریح می کنند باز باشد.

تفریح اینها که افراد مسلحی زیادی هم بین شان است، نیز کاملا به محیط زیست بی آسیب نیست. بخشی از تفریح شان، نشانه زنی، شکار پرندگان، پختن و خوردن شکار بود. شماری هم با کلاشینکوف نشانه زنی می‌کردند.

تبرهای که به بدن محیط زیست افغانستان زده می‌شود

هر چه بیشتر در میان این جنگل‌های کوهستانی قدم بزنید، نشانه‌های بیشتری از درخت‌های سر بریده را پیدا می‌کنید.

هنوز رقم دقیقی در مورد میزان درختانی که همه ساله در افغانستان قطع می‌شوند، در دست نیست. اما بر پایه گزارش‌ها، این پدیده هر سال گسترده تر شده و در نتیجه آن سرمایه‌ ارزشمند محیط ‌زیست‌‌ افغانستان کمتر می‌شود.

بر پایه برخی آمارها، در افغانستان ۱٫۹ میلیون هکتار زمین جنگل وجود دارد که بیش از ۷۰۰ هزار هکتار آن تخریب شده است.

اسدالله ضمیر، وزیر کشاورزی افغانستان، این واقعیت تلخ را می پذیرد. اما او مسئولیت حفظ جنگل‌ها را به دوش نیروهای مرزی و امنیتی می‌سپارد.

آقای ضمیر همزمان از طرح پنج ساله‌‌ دولت برای بازسازی جنگل‌ها خبر می‌دهد. به موجب این طرح "در ۱۱ ولایت افغانستان جنگل‌ها بازسازی شده و درختان کاج و بادام کشت خواهد شد. مردم این مناطق هم می‌توانند از درآمد مالی که از عرضه میوه‌ این درختان در بازار بدست می‌آید، سود ببرند".

تا آن زمان که دولت دست به کار می‌شود، نه تنها در خوست، بلکه در ولایت‌های همجوار پکتیا، پکتیکا، کنر، نورستان، ننگرهار، لغمان و ولایت‌های غربی و جنوب غربی افغانستان، بخصوص بادغیس و بدخشان در شمال شرق، هم هر روز به پیکر درختان سبز تبر زده می‌شود. تبرهای که در واقع به بدن محیط زیست افغانستان صدمه‌های جبران ناپذیر وارد می‌کنند. در کنار طمع قاچاقبران، بی‌کاری و تنگدستی به این تبرها دسته می‌دهند.

در افغانستان معمولا از چوب درخت جنگل برای تامین مواد سوخت و ساختن خانه استفاده می‌شود و قاچاقبران آن را به پاکستان انتقال می‌دهند.

بیم آن می‌رود که ادامه روند تخریب جنگل‌های افغانستان به از بین رفتن گونه‌های پرندگان، حیوانات و حتی در دراز مدت به بحران محیط ‌زیستی در این کشور منجر شود و مردم به سختی بتوانند هوای پاک تنفس کنند.