شهرداری کابل در صدد بازیافت زباله‌ها است؟

محمداشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان در روز جهانی محیط زیست لباس کارگران شهرداری را به تن کرد و به پاک کردن جاده‌های کابل پرداخت.

آقای غنی صبح امروز به وقت محلی تحت تدابیر ویژه نیروهای گارد ریاست جمهوری با رضاکاران کابلی به صورت نمادین اقدام به جمع‌آوری زباله‌های شهر کرد.

او در سخنانی از مردم خواست تا در این حرکت سهم بگیرند. آقای غنی شهر را خانه مشترک همه شهروندان خواند و گفت در پاکی این خانه مشترک بکوشند. شهرداری کابل می‌گوید روزانه هزار کامیون زباله شهری را به حومه پایتخت منتقل می‌کنند.

به گفته شهرداری کابل، شهروندان این شهر روزانه نزدیک به شش تن زباله تولید می‌کنند.

نثار احمد حبیبی غوری، رئیس اداره تنظیف شهرداری کابل به بی‌بی‌سی گفت که ذخیره زباله‌های شهری به اندازه‌ای است که می‌توان با بازیافت آن بخش‌های وسیعی از پایتخت را روشن کرد.

اما فقدان امکانات فنی باعث شده که از این ذخایر که به طلای کثیف موسوم است، استفاده درست نشود. با این‌ حال، شمار معدودی از شرکت‌های خصوصی در بخش بازیافت زباله در کابل فعال‌ اند.

در یک روز گرم و آفتابی دوربین فیلمبرداری و وسایل خود را گرفته به شهرک صنعتی کابل رفتم. شهرکی نسبتا پاک با کوچه‌های آسفالت شده و منظم.

از رهگذران نشانی کارخانه‌های تولید پلاستیک را می‌پرسم. مرا به کوچه‌ای راهنمایی می‌کنند که تعداد زیادی از کارخانه‌های تولیدی پلاستیک قرار دارند. صدای دستگاه‌های تولیدی تا بیرون کارخانه هم می‌پیچد.

به کارخانه‌ تولید کفش وارد می‌شوم. انبار بزرگی از کفش‌های کهنه در وسط محوطه کارخانه توجهم را جلب می‌کند. جلوتر می‌روم. مردی میانسال در حال پاک کردن این کفش‌ها از مواد زاید فلزی است.

کمی پیشتر به کارگری برمی‌خورم که خود را لعل‌محمد معرفی می‌کند و در حال بیرون کشیدن مواد خرد شده از دستگاه است. او سه دستگاه اصلی را زیر نظر دارد. دستگاه اول کفش‌ها را خرد می‌کند، دومی مواد را داغ و تبدیل به دانه‌های کوچک‌تر می‌کند و دستگاه سومی آن را ذوب می‌کند و به قالب می‌اندازد.

لعل‌محمد می‌گوید: " از این مواد کفش و سرپایی زنانه و مردانه می‌سازیم. کفش بچگانه هم می‌سازیم. مواد کهنه را از شهر می‌آورند و مسئول کارخانه از آنها کیلویی می‌خرد. روزی ‌صد تا دو صد جفت کفش و سرپایی تولید می‌کنیم. فقط از مواد کهنه استفاده می کنیم."

این نمونه کوچکی از بازیافت زباله‌های شهری است. آنچه را دور می‌اندازیم، روزی مجبور می‌شویم برای دریافت آن، دوباره پول بپردازیم. شمار دیگری از کارخانه‌ها لوله آب و لوازم خانگی تولید می‌کنند.

صنعت بازیافت زباله تجارتی پرسود در جهان است و به همین دلیل هم به زباله، طلای کثیف موسوم می‌کویند. بازیافت زباله علاوه بر این‌که از هدر رفتن منابع اولیه و تخریب محیط زیست جلوگیری می‌کند، منابع مالی بزرگی را در اختیار دولت می‌گذارد.

شهرداری کابل با همین دید به زباله‌های شهر می‌نگرد. آقای حبیبی غوری می‌گوید که رویای روشن کردن کابل با زباله‌هایش را در سر دارد. او گفت: "برق، گاز، دیزل، الکل طبی، خشت‌هایی که برای جاده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند و بسیاری چیزهای دیگر از زباله به دست می‌آید."

آقای حبیبی می‌گوید در حال حاضر ذخایر بزرگی در اختیار شهرداری است که می‌توان از آن برای تولید برق و گاز استفاده کرد.

او افزود: "ما شش میلیون تن زباله را به روش‌های علمی و استانداردهای جهانی در منطقه چمتله دفن کرده‌ایم. هشتاد سانتی متر خاک سرش ریخته شده. لوله‌کشی منظم در عمق زباله‌ها صورت گرفته تا هوای داخلی را بیرون کند و مانع بروز انفجار شود. در اینجا می‌توانیم ۱۰ تا ۱۵ سال نواحی ۱۱ و ۱۷ کابل را برق بدهیم."

با این‌همه، کابل یکی از نامنظم‌ترین و غیرمعیاری‌ترین سیستم جمع‌آوری زباله را در منطقه دارد.

شهری که به گفته آقای حبیبی باید ۱۳۵ هزار زباله‌دانی در مناطق مختلفش نصب شده باشد، تنها نزدیک به پنج هزار زباله‌دانی دارد. نزدیک به هشت هزار نقطه سرباز هم برای جمع‌آوری زباله تعیین شده است.

ثریا یکی از ساکنان کابل می‌گوید: "کثافات را جمع‌آوری می‌کنیم. یک جای مشخص وجود ندارد که آنجا بیندازیم. تمام کثافات را جمع کرده داخل یک کراچی (فرغون) می‌اندازیم و بعد کراچی را در بیرون در کوچه خالی می‌کنیم."

البته گذشته از تاثیرات زیست‌محیطی که انباشته شدن زباله‌ها در محلات مسکونی دارد، این طلای کثیف به محضی که دور ریخته شود، هزاران دوره‌گرد و افراد معتاد به آن هجوم می‌آورند.

به گفته رئیس تنظیف شهرداری کابل دو سوم زباله‌های مفید شهری توسط همین افراد جمع‌آوری و به بیرون کشور قاچاق می‌شود. علاوه بر این، در کوچه پس‌کوچه‌های شهر کابل روزانه تعداد زیادی دوره‌گرد دیده می‌شود که در خانه‌ها را زده و در بدل پولی ناچیز، اقلامی مانند پلاستیک و فلزات را می‌خرند.

شهرداری کابل می‌گوید در پایان روز چیزی که در محلات جمع‌آوری زباله‌ها در سطح شهر باقی می‌ماند، عمدتا پس‌مانده‌های غذایی، مواد زاید ساختمانی، فضولات حیوانات و خاک است. البته اینجا به هزاران دوره‌گرد، شهرداری کابل حضور تقریبا دوصد هزار بز و گوسفند را هم اضافه می‌کند که در طول روز از همین زباله‌ها تغذیه می‌کنند.

این وضعیت ریاست جمهوری را واداشته تا از شهرداری کابل بخواهد که طرح تازه‌ای برای مدیریت زباله‌های پایتخت تهیه کند.

آقای حبیبی می‌گوید کار روی تهیه این طرح آغاز شده و قرار است که براساس آن مکان‌هایی برای انتقال، بازیافت و تخلیه زباله در شش محل شهر کابل ایجاد شود.

به گفته او، زباله‌ها از ایستگاه‌های موقت شهری به یک نقطه منتقل خواهد شد. در آنجا مقداری بازیافت صورت می‌گیرد و بعد از آن به محل عمومی تجمع زباله‌های شهری محل تخلیه منتقل می‌شود.

او گفت: "از آنجایی که کابل فاقد سیستم فاضلاب شهری است، تصفیه‌خانه‌هایی در نظر گرفته می‌شود که فاضلاب شهری را تصفیه کند. این تصفیه‌خانه‌ها از فاضلاب، آب زراعتی می‌سازد و بازمانده‌های این فاضلاب را به کود شیمیایی تبدیل می‌کند."

آقای حبیبی می‌گوید اولویت ریاست جمهوری واگذاری مدیریت زباله‌های شهری به بخش خصوصی است. پیش از این هم به گفته او، یک شرکت بزرگ آمریکایی پیشنهاد سرمایه‌گذاری بیش از دوصد میلیون دلاری در زمینه بازیافت زباله‌های پایتخت را داده است.

دو پیش‌شرط این شرکت، تضمین خرید سی‌ساله برق کابل و معاف بودن از پرداخت مالیات، باعث شد این پشنهاد رد شود. شهرداری کابل بسته به امکاناتی که دارد از زباله‌های کابل پلاستیک، کود و آهک تولید می‌کند.

نگاه مقام‌ها در شهرداری کابل به دولت وحدت ملی است که سرمایه‌گذاری آن در زمینه بازیافت زباله‌ها می‌تواند این طلای کثیف را از یک تهدید بالفعل برای سلامتی شهروندان به منبع بزرگ درآمد تبدیل کند.