چرا شماری در افغانستان به دادگاه‌های طالبان مراجعه می‌کنند؟

در شماری از مناطق افغانستان که حاکمیت دولت مرکزی ضعیف است، فعالیت‌ طالبان در آنجاها افزایش یافته و حتی شماری از این مناطق را طالبان کنترل می‌کنند.

طالبان در مناطق تحت کنترل خود دادگاه‌های نیز دارند و قضایای مردم محلی را در این دادگاه‌ها حل و فصل می‌کنند.

من در سفری که به دره پیچ در ولایت کنر در شرق افغانستان داشتم، با فردی برخوردم که دو برادرش را کسی به قتل رسانده بود.

گلزمان از اهالی روستای برکندی دره پیچ است. او می‌گوید سه سال پیش یک برادرش که آموزگار بود، به قتل رسید و دو سال بعد نیز برادر دیگرش به قتل رسید.

گلزمان می‌گوید قاتلان برادرش را می‌شناسد اما به علت فساد اداری در نظام قضایی افغانستان آنها محاکمه نشدند.

او در حالیکه بسیار غمگین، ناامید و ناراحت معلوم می‌شد، تمامی اسناد مربوط به این حادثه را به من نشان داد و گفت "رشوه و فساد در دادگاه و دادستانی محل باعث شده این قاتلین مجازات نشوند."

او می‌گوید: "زمانی‌که قاضی حکم صادر می‌کرد، من نیز به محکمه دعوت شده بود اما وقتی به درِ محکمه رسیدم، محافظ قاتل برادرانم همراه با سلاح آنجا ایستاده بودند و به من اجازه داخل شدن به محکمه را ندادند."

گلزمان می‌گوید که قاتل یکی از برادرانش حالا فرمانده محلی طالبان است و دولت از گذشته‌ها تلاش نکرده تا او را بازداشت کند.

او حالا هم از دولت و هم از طالبان می‌خواهد تا برایش دادخواهی کنند.

گلزمان گفت: "من از رئیس جمهوری می‌خواهم که با من بی‌انصافی شده است، خون من ضایع شده، به من توجه کند. من همچنین از طالبان خواهش دارم که چون قاتل در زمان قتل عضو طالبان نبود، پس طالبان باید به این قاتل در صف خود جا ندهند."

من تلاش کردم تا در مورد این پرونده با مقامات دادگاه محلی صحبت کنم اما کسی حاضر به صحبت کردن در مورد آن نشد.

اما یکی از دادستان‌های محل که نخواست نامش فاش شود، برایم گفت که در روستاهای دره پیچ، وته پور، مانوگی و چپه دره هیچ دادستان کار نمی‌کند.

محمدصادق ژوبل، رئیس نشرات دادگاه عالی افغانستان می‌گوید که برای حل و فصل قضایا در افغانستان سه دادگاه وجود دارد.

او می‌گوید گلزمان باید با اسناد و شواهد دست داشته خود به دادگاه‌ها در پایتخت مراجعه کند.

از سوی دیگر طالبان دادگاه‌های سیار دارند و این دادگاه‌ها در مدت کوتاهی فیصله‌های خود را در مورد مسایل مختلف صادر می‌کنند.

در باغ آقای زمان، فضل احمد را دیدم که برای حل مشکل زمینش به دادگاه طالبان مراجعه کرده بود.

او گفت: "تمامی اعضای خانواده من بخاطر دعوا بر سر زمین کشته شدند. ما بر سر مالکیت زمین دعوا داشتیم و تعدادی زیادی بخاطر دعوا بر سر این زمین کشته شدند اما حکومت نتوانست این دعوا را حل کند. طالبان در مدت یک هفته این قضیه را حل و فصل کردند اما حکومت در شش ماه نتوانست این دعوا را حل کند. قاضیان تقاضای رشوت داشتند اما ما توان پرداخت رشوه نداشتیم."

آقای فضل می‌گوید وقتی پس از شش ماه از عملکرد دادگاه‌های دولت مایوس شد، به یکی از فرماندهان طالبان در محل مراجعه کرد. "من به محل حضور طالبان رفتم. آنجا قاضیان طالبان و ملاها بودند. آنان هفته دوبار باهم می‌بینند. آنها در روز دوم متهم را حاضر کردند."

به گفته فضل طالبان بالاخره این پرونده را فیصله کردند و قضیه زمین را به صورت "عادلانه" حل کردند اما نتوانستند قضیه قتل را حل کنند.

البته ما در مورد جزییات این پرونده چیزی نمی‌دانیم و این هم مشخص نیست که تا چه حد این پرونده به صورت "عادلانه" از سوی طالبان فیصله شده است.

بحث "نظام قضایی موازی" طالبان در سال‌های اخیر نگرانی زیادی را در میان دولت افغانستان و حامیان بین‌المللی آن ایجاد کرده است.

دولت افغانستان تلاش داشته تا در بخش‌های مختلف اداره با فساد برخورد کند اما به گواه شاهدان و نهادهای بین‌المللی کمترین موفقیت در این زمینه در نظام قضایی افغانستان بدست آمده است.