آزادی ملا برادر؛ توپ در زمین افغانستان؟

آزادی ملا عبدالغنی برادر از زندانی در کراچی جایی که او بیش از دو سال را در آنجا گذرانده بود، در چارچوب مذاکرات با طالبان و رابطه بین اسلام آباد و کابل، در عمل به عبارتی توپ را در زمین افغانستان می‌اندازد.

یکی از مهمترین اختلافات بین افغانستان و پاکستان به گفته مقامات افغان عدم همکاری "صادقانه و شفاف" پاکستان در تلاشها برای رسیدن به صلح و ثبات در افغانستان است.

چیزی که البته پاکستان به شدت آن را رد می‌کند.

برخی از مقامات افغان می‌گویند که پاکستان با در اختیار داشتن تعدادی از اعضای ارشد طالبان در عمل قصد دارد تا بر مذاکرات صلح با طالبان تاثیر بگذارد.

یکی از دلایل آنها همین بازداشت ملا عبدالغنی برادر در سال ۲۰۱۰ میلادی در کراچی پاکستان بوده است.

آقای برادر در شرایطی نه چندان مشخص بازداشت شد.

ابتدا گفته شد که او در عملیاتی مشترک بین پاکستان و آمریکا بازداشت شد. اما سپس عنوان شد که این عملیات از سوی پاکستان بوده و ظاهرا با سرنخ‌های داده شده از سوی آمریکا همراه بوده و اینکه مقامات آمریکایی ظاهرا از اهمیت فردی که در مورد او به پاکستان اطلاع داده اند، خبر نداشتند.

علیرغم این گزارشها، نکته مهم در بخشی دیگر از اطلاعات مربوط به بازداشت آقای برادر حاکی از این است که او در سال ۲۰۱۰ در حال انجام مذاکرات و تماسهایی با برخی از مقامات افغان در چارچوب مذاکرات با طالبان بوده و دلیل حضور او در کراچی نیز در رابطه با همین مسایل بوده است.

به گفته منتقدین دولت پاکستان، آقای برادر به نوعی و خارج از انتظارات دستگاه‌های پاکستانی در این مسایل دخیل بوده و به همین دلیل او بازداشت شده است.

در این رابطه به گفته همین منتقدین در آن زمان که زمزمه‌های گفتگو با طالبان آغاز شده بود، مقامات پاکستانی در اظهارات مختلفی بر عدم حضور پاکستان در چنین مذاکراتی اشاره کرده و تلویحا گفته بودند که پاکستان را نمی‌توان از این تحولات کنار گذاشت و منزوی کرد.

در آن زمان روزنامه نیویورک تایمز به نقل از یک مقام دستگاه اطلاعاتی پاکستانی نوشت: "از یک سو آمریکا نمی‌خواهد که ما با طالبان مستقیما گفتگو کنیم اما بعد می‌شنویم که خود آنها دارند بدون گفتنش به ما با آنها مذاکره ‎ ‌کنند. این راه رفتار با یک شریک نیست."

با توجه به این نکات در همان زمان هم عده‌ای دیگر بویژه در دولت افغانستان دستگیری آقای برادر را ضربه‌ای به مذاکرات صلح عنوان کردند.

اگرچه در آن زمان عملیاتی در جنوب افغانستان در حال انجام بود و دستگیری ملا برادر که از او به عنوان رهبر عملیاتی طالبان نیز یاد می‌شد، در آن شرایط می‌توانست بر نیروهای طالبان تاثیر گذار باشد.

اکنون ملا عبدالغنی برادر آزاد شده است و اگرچه احتمالا او به کشور دیگری فرستاده خواهد شد اما به گفته برخی از تحلیلگران بخشی از فشارها به نوعی از روی پاکستان برداشته شده است و دستکم در عمل پاکستان می‌تواند بر آنچه که صداقت خود در تلاش برای کمک به حل بحران افغانستان می خواند، پافشاری کند.

نفوذ بر طالبان؟

اما نکته مهم دیگر این است که آقای برادر که از او به عنوان فرد شماره دوم طالبان نام برده می‌شود، تا چه حدی می‌تواند بر این گروه نفوذ داشته باشد؟

پس از وقایع سال ۲۰۰۱ که منجر به فروپاشی طالبان شد، این گروه کم کم از آن حالت واحدی که به هنگام حکومتشان در افغانستان بین سالهای ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ داشتند، در آمده‌اند.

به ویژه در چند سال گذشته و فشارهای مختلف بر آنها و شکستن انساجمشان به خصوص در اثر کشته شدن و یا دستگیر شدن بسیاری از رهبران آنها نسل جدیدتری از طالبان روی کار آمده اند که در بسیاری از نکات با گروه قدیمی تر اختلاف نظر دارند.

اگرچه باید گفت که تاکنون هیچ یک از این رهبران به صراحت با رهبری ملا محمد عمر مخالفت نکرده‌اند.

همچنین آقای برادر بیش از دو سال از صحنه عملیاتی دور بوده است و حضور مجدد او برای تاثیر گذاشتن بر این نیروها با تردید هایی روبروست و البته زمان‌بر خواهد بود.

روند قطر

از سوی دیگر البته آزادی آقای برادر می‌تواند بر روند مذاکرات با طالبان دستکم از دیدگاه افغانها تاثیر بگذارد.

مقامات افغان با آنچه که روند قطر نام گرفته است مخالف هستند.

دلیل اصلی این مخالفت نه مذاکرات صلح بلکه نحوه گشایش دفتر قطر و مسایل حاشیه ای آن مانند لوح "امارت اسلامی افغانستان" بر سر در آن و افراشتن پرچم طالبان به هنگام افتتاح آن بوده است.

افغانها با سوء‌ظن به این دفتر نگاه می‌کنند و خواهان افغانی کردن آن هستند. آزادی آقای برادر بویژه اینکه او احتمالا به کشور ثالثی منتقل خواهد شد، می‌تواند فرصتی باشد برای دولت افغانستان تا با توجه به اینکه او اکنون بالاترین مقام طالبان است که آزاد شده؛ روند مذاکرات با فرمی جدید و احتمالا در مکانی دیگر شروع شود.

انتخابات

در همین حال نکته دیگری که آزادی آقای برادر ممکن است به دنبال داشته باشد، بهره برداری سیاسی تیم رئیس جمهوری افغانستان از پیشینه قومی اوست.

آقای برادر از درانی‌های پوپلزی است و فشار کنونی دولت افغانستان بر آزادی او و قاطعیت بر آن، به گفته برخی از تحلیلگران به صورت بالقوه می‌تواند بخشی از پشتونها را در حمایت از انتخابات و کاندیداهای نزدیک به حامیان این گروه متحد کند.

به هر صورت و علیرغم تحلیل‌های مختلف در خصوص تاثیرات و یا عدم تاثیرات احتمالی آزادی آقای برادر بر مذاکرات صلح، نکته ای که دستکم می‌شود بر آن توافق داشت این است که با آزادی ملا برادر، اکنون رابطه افغانستان و پاکستان در وضعیت تازه ای قرار گرفته است و از سوی دیگر مذاکرات با طالبان نیز می‌تواند فرم و قالب تازه‌ای به خود گیرد.