بازار رو به رونق رسانههای ازبکی در افغانستان
به ادامه توسعه سریع رسانهها در افغانستان و فضای رقابتی رسانهای در این کشور، در چند ماه اخیر چهار تلویزیون خصوصی ازبکی در افغانستان مجوز فعالیت گرفته اند.
از این میان در حال حاضر سه تلویزیون رسما به نشرات آغاز کرده است. چهره های سیاسی و سرمایه گذاران افغان صاحبان اصلی این رسانه ها هستند.
تلویزیون های خصوصی "باتور"، "بیرلیک"، "الماس" و "آی" اخیرا مجوز فعالیت گرفته اند.
تلویزیون خصوصی "باتور" به نام پسر بزرگ ژنرال دوستم از چهرههای شناخته شده سیاسی افغان شروع به فعالیت کرده که برنامههای خود را به زبان ازبکی و ترکمنی از زبان های رسمی دولت افغانستان اختصاص داده است.
مرکز نشر و پخش تلویزیون خصوصی باتور، شهر شبرغان در ولایت شمالی جوزجان است.
تلویزیون خصوصی دیگر به نام الماس هم در شهر مزارشریف در شمال افغانستان شروع به فعالیت کرده است. این تلویزیون از پول شخصی یک بازرگان به زبان ازبکی نشرات دارد.
محمد عالم ساعی والی جوزجان، نیز تلویزیونی به نام "بیرلیک" (همبستگی) تاسیس کرده است.
مرکز این تلویزیون خصوصی در شهر تالقان است و به زبان ازبکی نشرات دارد.
از میان این ها، تلویزیون خصوصی "آی" (مهتاب) که مربوط یکی از بازرگانان ازبک است، تاهنوز آغاز به نشرات نکرده است. مرکز نشرات این تلویزیون شهر مزارشریف در شمال خواهد بود و برنامه ریزی خود را از مرکز کابل سازمان خواهد داد.
مخاطبان رسانههای ازبکی
اکثریت مخاطبان تلویزیونهای ازبکی زبان، ساکنان ولایتهای شمالی و شهروندان ازبک زبان افغانستان هستند.
قانون اساسی افغانستان زبان ازبکی را از زبان های رسمی دولت افغانستان شناخته است، پس از رسمی شدن زبان ازبکی تاسیس و نشرات رسانههای شنیداری و دیداری به این زبان هم به طور چشمگیری بیشتر شده است.
رسانههای ازبکی زبان، در ده ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان مخاطب دارند، این رسانه ها ابتدا از طریق آنتن های عادی نشرات می کنند.
از میان چهار رسانهای که در ماه های اخیر مجوز نشر و پخش دریافت کرده اند، تنها تلویزیون باتور، دامنه نشرات خود را به سطح ماهوار گسترش داده و مسئولان دیگر تلویزیون ها هم گفته اند که در مدت کوتاهی نشرات خود را روی آنتن های ماهوارهای قابل دسترس خواهند کرد.
اهداف و چالشها
در کنار سایر دشواری ها، نبود کادر حرفهای و کارمندان با تجربه از عمده ترین چالش های کاری رسانههای ازبکی زبان است.
نظیف صالحی، صاحبامتیاز تلویزیون الماس میگوید که این تلویزیون را به هدف سهم داشتن در فعالیت های فرهنگی میان ازبک های افغانستان تاسیس کرده است و انتظار ندارد که از این طریق اهداف تجاری و سیاسی به دست بیاورند.
رسانه داران در افغانستان، تلویزیون ها و رادیو ها را به دلایل مختلفی تاسیس کرده اند، تعداد زیادی از رسانه ها در این کشور یا در اخیتار احزاب قرار دارد و یا هم توسط چهره های مطرح سیاسی، سرمایه گذاران و متنفذین قومی مدیریت میشوند.
آقای صالحی میگوید که نبود کادر حرفهای و افراد کارکشته بزرگترین مشکل برای راه اندازی و تهیه برنامه در تلویزیون های افغانستان، به ویژه تلویزیون هایی که به زبان ازبکی نشرات دارند، است.
به نظر او کمبود کادر حرفهای در رسانه های داخلی به نحوی سبب شده که بیشتر ازبک های افغانستان، تماشای برنامههای تلویزیونی رسانه های کشور ازبکستان را نسبت به رسانه های داخلی ترجیح بدهند.
صاحبامتیاز تلویزیون خصوصی الماس همچنین گفت: "تعداد فیلمها، سریالها و آهنگهایی که در ازبکستان تولید شدهاند بسیار زیاد است. ما هم تولیدات ازبکستان را از طریق تلویزیون خود نشر میکنیم و مردم هم این تولیدات را پذیرفته اند."
تلویزیون های خصوصی در افغانستان برای پخش برنامه هایی تولید خارج، هزینه های زیادی می پردازند. آقای صالحی میگوید که تولیدات ازبکستان را به عنوان یک ضرورت خریداری میکنند.
او میگوید که انتظار دارند که کشور ازبکستان برای آموزش کادرهای حرفهای رسانههای ازبکی زبان را کمک کند.
محمد عالم کوهکن، مسئول نشرات تلویزیون خصوصی "آی" هم نبود کادر مسلکی و کارمندان با تجربه را دلیل پایین بودن کیفیت برنامه های تلویزیون های ازبک زبان عنوان می کند.
آقای کوهکن می گوید که روابط فرهنگی میان افغانستان و ازبکستان چنان گسترده نیست تا دو طرف برای تبادل مواد نشراتی ارتباط مستقیم برقرار کنند.
او تاکید میکند که نیاز است برای تقویت روابط فرهنگی میان دو کشور گام هایی برداشته شود و کشور ازبکستان در آموزش کارمندان رسانههای ازبک زبان، سهم بگیرد.
تلویزیون ها و دیگر رسانههای ازبکستان هرچند در زمینه های تولید فیلم، سریال و برنامه های مستند تلویزیونی پیش قدم است اما آزادی بیان در ازبکستان در مقایسه با افغانستان به مراتب محدود است.
در افغانستان رسانهها به راحتی برنامههای انتقادی بر علیه منابع دولتی و سیاسیون پخش می کنند، چیزی که در رسانه های کشور ازبکستان اصلا ممکن نیست.
نشرات تلویزیونهایی که اخیرا به زبان ازبکی شروع به فعالیت کرده اند بیشتر به موضوعات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و تفریحی مترکز است.
اکثر رسانه های دیداری در افغانستان، در کابل پایتخت ایجاد شده اند.
به دنبال سرنگونی رژیم گروه طالبان که در آن زمان افغانستان تنها تلویزیون ملی را داشت، ژنرال دوستم برای نخستین بار تلویزیون خصوصی آیینه را تاسیس کرد.
تلویزیون آیینه هم اکنون فعال است و بیشتر برنامه های آن به زبان ازبکی تهیه و تولید می شود.
حالا که تعداد تلویزیونهایی که در افغانستان مجوز نشرات گرفته اند به ۷۰ رسانه رسیده است، تلویزیون ملی افغانستان و برخی از تلویزیون های خصوصی از جمله تلویزیون آریانا، آرزو، نور و راه فردا هم برخی از برنامه های خود را به زبان ازبکی تهیه میکنند.
عزیز الله ارال، نویسنده و روزنامه نگار میگوید که تاسیس تلویزوینهای خصوصی ازبکی و ترکمنی در افغانستان به ترویج فرهنگ و زبان ازبک های افغانستان کمک میکند.
با این حال، سوال این جاست که آیا رسانه های ازبکی زبان و سایر رسانه های اختصاصی ایکه برای یک حوزه مشخص نشرات می کنند، خواهند توانست جایگاه خوبی در بازار رقابتی رسانه های این کشور به خود کمایی کنند.
