دولت افغانستان و طالبان به 'آتش‌بس' دایمی نزدیک شدند؟

طالبان با اعلام آتش‌بس سه روزه در روزهای عید فطر و تمدید غیررسمی یک هفته‌ای پس از آن و استقبال حکومت افغانستان، بار دیگر خوش‌بینی‌هایی را نسبت به آتش‌بس دائمی تازه کرده است.

پس از تجربه سه روز آتش‌بس هیجان انگیز در عید فطر دو سال پیش، تقاضا برای آتش بس مهمترین خواسته عمومی در افغانستان شده است.

گروه طالبان با آتش‌بس‌های سه روزه عید فطر و یک هفته‌ای پیش از امضای توافقنامه صلح با آمریکا تلاش کرد نشان دهد این گروه انسجام درونی کافی برای کاهش خشونت‌ها و برقراری آتش‌بس را دارد.

اما، پس از امضای توافقنامه موسوم به 'آوردن صلح برای افغانستان میان آمریکا و طالبان' در دوحه قطر نه تنها آتش‌بس برقرار نشد بلکه در سه ماه گذشته خشونتها افزایش قابل ملاحظه داشته است.

در افزایش خشونت‌ها دو جانب طالبان و حکومت افغانستان همدیگر را متهم کرده‌اند. آیا آتش‌بس غیررسمی کنونی ادامه می‌یابد؟

آمریکا؛ تاکید بر اجرای "توافقنامه" و خروج از افغانستان

مقام‌های آمریکایی برای عملی سازی توافقنامه صلح با گروه طالبان تاکید می‌کنند. زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه آمریکا برای صلح افغانستان پس از هجده ماه مذاکره با نمایندگان طالبان در دوحه قطر چارچوب مشخصی برای خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان را فرمول‌بندی کرد که به باور بسیاری به چند دستگی در سیاست‌ها و خواسته‌های آمریکا نسبت به افغانستان پایان بخشید.

توافقنامه صلح هنوز منتقدان زیادی در واشنگتن دارد. با آنهم این توافقنامه برای آمریکا اهمیت نمادین پایان طولانی‌ترین جنگ تاریج آمریکا اگر نه با پیروزی کامل نظامی، حداقل با توافق دیپلماتیک را به همراه دارد.

دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا بارها ابراز تمایل کرده که نیروهای آمریکایی زودتر از موعد چهارده ماهه ذکر شده در توافقنامه صلح میان آمریکا و طالبان افغانستان را ترک کنند.

حمله به افغانستان را آمریکا در آنچه 'جنگ با تروریسم' می‌نامید در اکتبر ۲۰۰۱ آغاز کرد، طبیعی است که آمریکا باید به جنگ با یک توافقنامه پایان بدهد، شرایط توافقنامه را شرایط جنگ تعیین می‌کند. آمریکا در تاریخ معاصرش روزهایی داشته که با دشمن بزرگی نامه تسلیمی کامل را امضا کرده و گاهی مانند ویتنام دشمن را مانند یک دولت به رسمیت شناخته و حالا با گروه طالبان تحت شرایطی وارد مصالحه شده است.

طالبان بازیگر مسئول می‌شود؟

از فردای ۲۹ فبروری/فوریه که توافقنامه آمریکا و طالبان در دوحه امضا شد؛ ادامه جنگ و خشونت‌ها برای طالبان بر این مبنا که این گروه علیه 'اشغال' می‌جنگد، عملا پایان یافت.

طالبان از جنگجویان پراکنده‌ای که حتی خواسته‌های مشخص خود را علنی نمی‎گفتند تا یک گروه منسجم سیاسی که پشت میز مذاکره نشسته و حاضر به امضای یک توافقنامه صلح شد، روندی را طی کردند که بیش از یک دهه طول کشید.

پس از سقوط حاکمیت‌شان، طالبان در ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ شروع به عملیات‌های انتحاری کرد، در ۲۰۰۷ دامنه ناامنی‌ها را گسترش داد و از ۲۰۰۸ به بعد تبدیل به یک شورش فراگیر شده که توانایی نبرد و ناامنی در سراسر افغانستان را بدست آورده است.

احترام به توافقنامه‌ای که امضا شده، پذیرفتن اعلام موضع از طرف سخنگویان جانب مقابل یک راهکار اساسی پایان دادن به بازی دست‌های پنهان است.

موضع‌گیری‌های سخنگویان طالبان پس از امضای توافقنامه صلح نشان می‌دهد که این گروه نمی‌خواهد در اولین حضور دیپلماتیک‌ در سطح جهانی ناکام شود.

سخنگویان این گروه با حساسیت زیاد به صورتی واکنش نشان می‌دهند که خشونت را نه برای خشونت صرف بلکه به صورت هدفمند دنبال می‌کند.

از نظر تحلیلگران این نشانه دگردیسی گروه طالبان از یک "گروه دهشت‌افکن" به "یک بازیگر سیاسی" است.

سخنگوی گروه طالبان مسئولیت حمله به زایشگاه ‌در غرب کابل را برعهده نگرفت و حتی با صدور یک اعلامیه آن را"تقبیح" کرد. اما مقام‌های حکومت افغانستان با صدور بیانیه‌های متعدد طالبان را متهم به بازی "حمله و انکار" کردند.

از نظر تحلیلگران تقبیح و محکوم کردن فوری یک عملیات دهشت‌افکنانه از سوی طالبان در زمانی که سرنوشت توافقنامه نیز شکننده است، نشانه نگرانی طالبان برای حفظ توافقنامه با آمریکا است.

برخی از ناظران شباهت‌های را برای آینده سیاسی گروه طالبان در افغانستان مانند حزب الله در لبنان مطرح می‌کنند.

حزب‌الله لبنان که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ در حملات "تروریستی" و گروگان‌گیری دست داشت، حالا مانند یک حزب سیاسی بخشی از کرسی‌های پارلمان لبنان را در دست دارد و بخشی از حکومت لبنان شده است.

حکومت افغانستان ناراضی از روند؟

محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان از ابتدا به این دلیل که طرف اصلی گفتگو با طالبان قرار نگرفته، نارضایتی خود را بارها ابراز کرده است.

به همین دلیل ناظران بدین باورند که او از اجرای اولین بند توافقنامه آمریکا و طالبان که قرار بود پنج هزار زندانی طالبان و هزار زندانی دولتی در مدت دو هفته پس از امضای توافقنامه آزاد شوند، سرباز زد.

دولت آقای غنی با این استدلال که امکان آزادی ۵ هزار زندانی طالبان در هفته ممکن نیست، در یک میکانیسم جداگانه زندانیان طالبان را در گروه‌های صد نفری آزاد کرده است. طالبان هم به رفتاری مشابه روی آورده و گروه‌های سی و چهل نفری زندانیان دولتی را از بند رها می‌کند.

حالا سوال این است که اگر حکومت این پنج هزار زندانی را همان روزها تا دو هفته بعد آزاد می‌کرد، آیا خشونت‌ها از سر گرفته نمی‌شد؟ آیا گفتگوهای بین‌الافغانی در چارچوب زمانی توافقنامه در ماه مارچ آغاز می‌شد؟

حامیان آقای غنی استدلال می‌کنند که خشونت‌های طالبان بلافاصله پس از امضای توافقنامه با آمریکا از سرگرفته شد و آغاز مذاکرات بدون حل جنجال‌های انتخابات ریاست جمهوری افغانستان ناممکن بود.

اما منتقدان او تاکید می‌کنند به دلیل ناراضی بودن آقای غنی از این روند، به پیشرفت این روند علاقه ندارد.

به باور آنها حکومت افغانستان به عنوان متحد استراتژیک و امنیتی آمریکا می‌توانست خود را متعهد به اجرای توافقنامه آمریکا و طالبان در چارچوب زمانی تعیین شده بداند.

اما گروه طالبان با افزایش شدید خشونت‌ها این پیام را فرستاد که تا پنج هزار زندانی خود را تحویل نگیرد، گام بعدی را به جلو نخواهد گذاشت. به نظر می‌رسد که بازی حکومت در این مورد بر گروه طالبان کارگر نیافتاده باشد.

این گروه تا حالا حاضر به گفتگوی مستقیم با حکومت افغانستان نشده و حتی آن را "اداره کابل" می‌نامد. تنها باری که به صورت رسمی حاضر به گفتگو رودرو با حکومت شد، اعزام یک تیم سه نفری فنی طالبان در پایان ماه مارس بوده است.

شورای امنیت ملی افغانستان گفتگو با این تیم سه نفری طالبان را مانند مذاکره مستقیم اعلام می‌کرد، در حالی که طالبان تاکید داشت که وظیفه تیم فنی تحویل‌گیری زندانیان از روی فهرست است.

بار دیگر طالبان دیروز یک تیم پنج ‌نفری تکنیکی جهت بحث در مورد آزادی زندانیان این گروه و تصدیق و تثبیت آنان به کابل فرستاده است.

هنوز روشن نیست که با در پیش گرفتن روند رهایی فعلی زندانیان طالبان، حکومت توانسته امتیاز مشخص از این گروه بگیرد.

عملیات بهاری طالبان عملا آغاز شده و افزایش خشونتها در بهار و تابستان جان صدها غیرنظامی و نظامی گرفته است.

حکومت افغانستان همچنان استدلال می‌کند که حتی با وجود اجرای توافقنامه آمریکا و طالبان در چارچوب زمانی، طالبان حاضر به مذاکره مستقیم با حکومت نمی‌شد و به جنگ ادامه می‌داشت.

داعش؛ بازیگر مرموز برهم زننده صلح

علاوه بر طالبان گروه‌های دیگر نیز می‌توانند همچنان به حملات ادامه دهند. امنیت ملی افغانستان با راه اندازی عملیات‌هایی برخی از مهمترین رهبران داعش شاخه خراسان را دستگیر کرده است.

حتی با اجرای توافقنامه صلح و با آغاز گفتگوهای بین‌الافغانی هیچ تضمینی وجود ندارد که آتش‌بس کامل برقرار شود.

برعکس طالبان، گروه داعش، مرموز و چند چهره بدل به مهمترین بازیگر برهم زننده روند صلح شده است.

آمریکا امیدوار است از دشمنی میان گروه داعش و طالبان استفاده کرده و "سر مار را به گرز دهقان فرو کوبد". نیروهای آمریکایی در افغانستان حتی به جنگجویان طالبان در نبردها علیه داعش کمک تکنیکی نیز رسانده است.

آقای خلیلزاد از مبارزه طالبان با داعش ستایش کرده است. او می‌گوید گروه داعش مسئول دو حمله خون‌بار روزهای اخیر در افغانستان بوده‌اند و به حکومت افغانستان هشدار داد که اجازه ندهد این گروه، روند شکننده صلح با طالبان را از مسیر خارج کند.