عملیات بهاری طالبان؛ توافقنامه صلح با آمریکا 'شکست' خورده؟

در چند هفته اخیر، با وجود درخواست‌های مکرر کاهش خشونت و آتش‌بس از طرف مجامع و سازمان‌های جهانی و دولت کابل، طالبان به تدریج حملات خود را در مناطق مختلف افغانستان بیشتر کرده است.

این افزایش میزان خشونت‌ها در این زمان از سال که طالبان آن را "عملیات بهاری" می‌نامد؛ شروع فصل تازه‌ای از جنگ‌ در این کشور است.

هر چند طالبان هنوز به طور رسمی شروع عملیات بهاری را اعلام نکرده، اما با بروز خشونت‌های جاری بسیاری از تحلیل‌گران و ناظران بر این باورند که "توافق‌نامهٔ صلح برای افغانستان" که بین ایالات متحده و طالبان در دوحه امضا شد، از هم‌اکنون بی‌اثر شده است.

جاوید فیصل، سخنگوی شورای امنیت ملی افغانستان در رشته توئیت‌هایی در ۲۵ آوریل نوشت که "از ۲۹ فبروری/فوریه که توافق‌نامه صلح امضا شد تا ۲۰ اپریل/آوریل، طالبان ۲،۸۰۴ فعالیت تروریستی در سراسر افغانستان انجام داده است (به طور متوسط روزانه ۵۵ مورد). این آمار نشان می‌دهد که طالبان هیچ تلاشی برای صلح نمی‌کند و به کارزار جنگ و وحشت افغان‌ها ادامه می‌دهند."

چه روی داده است؟

بنا به گزارش‌ها در جریان حملات طالبان در ۱۴ ولایت افغانستان فقط در مدت یک هفته از ۱۸ آوریل تا ۲۴ آوریل، حداقل ۹۸ نفر از نیرو‌های امنیتی افغان کشته و ۷۰ نفر زخمی و ۱۰ نفر مفقود‌الاثر شده‌اند.

بنا بر آمار شورای امنیت ملی افغانستان، در همین مدت، ۳۰۹ نفر از نیروهای طالبان کشته و ۲۱۰ نفر از آنان زخمی شده‌اند.

فیصل در رشته توئیت‌هایی در ۲۵ آوریل/اپریل هم‌چنین نوشت: "با تشدید کارزار طالبان بر ضد شهروندان افغان، هفته گذشته خونین‌ترین هفته پس از توافق‌نامه صلح طالبان بود. در این هفته طالبان باعث کشته شدن ۳۴ نفر از شهروندان و زخمی شدن ۶۲ نفر از آنان در ۱۷ولایت افغانستان شدند."

حتی در هفته‌های پیش از آن، بجز" کاهش خشونت" در هفتهٔ ۲۲ تا ۲۸ فوریه که توافق‌نامهٔ صلح میان ایالات متحده و طالبان به امضا رسید، طالبان به حملات خود همچنان ادامه داده است.

در گزارش ۲۷ آوریل دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل (یوناما) به طور مشخص به افزایش "نگران‌کننده" خشونت در ماه مارس اشاره شده است. "درست در زمانی که امید بود که دولت افغانستان و طالبان مذاکرات صلح را آغاز کنند".

لازم به ذکر نیست که توافق‌نامه ایالات متحده و طالبان هیچ اثری بر عملیات نظامی طالبان نگذاشته است. جالب توجه است که این گروه امسال بیشتر حملات خود را نه در شهر‌ها که در مناطق روستایی متمرکز کرده است. تاکتیکی که به نظر ناظران "نشانه وضعیت یک بام‌ و دو هوای طالبان است".

عبدالوهاب وردک، فرمانده سابق نیروی هوایی افغانستان گفت: "طالبان از تاکتیک پیچیده و ماهرانه‌ای استفاده می‌کند. آنها نمی‌خواهند توافق‌نامه‌ایی که با ایالات متحده امضا کرده‌اند را نقض کنند و نمی‌خواهند هدف انتقاد قرار گیرند، به همین دلیل حمله به روستاها و مناطق روستایی را شروع کرده‌اند".

چرا چنین شده است؟

بعضی از ناظران افغان معتقدند "ابهامات" موجود در توافق‌نامه ایالات‌متحده و طالبان باعث بروز موج جدید خشونت‌ها شده است.

سید اکبر‌آقا، از مقامات سابق رژیم طالبانگفت: "وقتی آمریکایی ها موافقت‌نامه با طالبان امضا کردند، در آن قید نکردند که کاهش خشونت‌ها پس از آن دوره ۷ روزه (تا ۲۸ فوریه) هم باید ادامه پیدا کند".

در روزهای پس از امضای توافق‌نامه، رهبری طالبان به نیروهای خود می‌دهد که به دولت "دست‌نشانده" کابل حمله کنند؛ و این خود نشان می‌دهد که این گروه تمایلی به تبدیل آتش‌بس موقتی به آتش‌بس کامل ندارد.

برخی دیگر از صاحب‌نظران گفته‌اند که اختلاف میان سران طالبان‌ ـ اعضای صلح‌طلب و تندرو آن ـ و هم‌چنین تأخیر در آزاد‌سازی اعضای طالبان از زندان‌های افغانستان می‌تواند از دلایل اوج‌گیری خشونت‌ها باشد.

طالبان به تازگی هم از ایالات متحده و هم از دولت افغانستان به دلیل افزایش خشونت‌ها انتقاد کرده است و آنها را متهم به "نقض" مفاد توافق‌نامهٔ صلح کرده است.

گروه طالبان در اطلاعیهٔ‌ ۵ آوریل خود اعلام کرده است :"امارت اسلامی(طالبان) حملات خود را محدود کرده است. ما دیگر به مراکز بزرگ شهرها و مراکز اصلی نظامی حمله نمی‌کنیم. اما جناح‌های آمریکایی و نیرو‌‌های نظامی و همدستان داخلی و خارجی آنها به خشونت‌های خود بر ضد ما ادامه می‌دهند".

پس از این چه خواهد شد؟

طالبان در چندین نوبت اعلام کرده است که آتش‌بس حتی به صورت موقت "غیر‌منطقی و زودرس" است.

گروه طالبان ۲۴ آوریل در خبرنامه خود، صدای جهاد، نوشت: "اشرف‌غنی به طور مکرر از امارت اسلامی خواست تا آتش‌بس اعلام کنند. اما در عین‌حال خود او مانعی برای ایجاد توافق و پایان گرفتن حملات و مناقشات است. مذاکرات داخلی افغانستان شروع می‌شود و سرانجام دو طرف به آتش‌بس و راه‌حل اساسی برای این موضوع می‌رسند."

از آنجا که هنوز زمان مشخص برای آغاز مذاکرات داخلی افغانستان تعیین نشده است، به احتمال زیاد طالبان به زودی عملیات بهاره سال ۲۰۲۰ خود را به طور رسمی آغاز می‌کند.

رحمت‌الله نبیل، رئیس سابق امنیت ملی افغانستان، در توئیتی در ۱۹ آوریل نوشت: "به نظر می‌رسد که نیرو‌های طالبان در حال آماده‌سازی خود برای عملیات بهاری هستند. به دلیل عدم اجماع و توافق ملی و محلی به نظر می‌رسد شکست توافق ایالات‌متحده و طالبان قطعی است."

اگر خشونت‌ها شدت پیدا کند (که به نظر اجتناب‌ناپذیر می‌رسد)، نه فقط هرگونه مذاکرات و گفتگو‌های داخلی افغانستان را به خطر می‌اندازد، بلکه مانع تبادل زندانیان میان طالبان و دولت افغانستان می‌شود.

دولت افغانستان صد‌ها نفر از زندانیان طالبان را آزاد کرده است

روزنامه اطلاعات روز در مقاله‌ای با انتقاد از "درک نادرست" طالبان از "پیروزی نظامی" نهایی نوشت: " جنگ به شدت در هر کنار و گوشهٔ کشور شعله‌ور خواهد شد".