غذا برای دانش‌آموزان؛ راه‌‍‌حل امنیت غذایی کودکان در افغانستان؟

زهرا وفا، آشپز و عضو گروه ده نفری یک تیم از سازمان ملل، صبح را با خرید از بازار محلی بامیان شروع می‌کنند. آنان وظیفه دارند برای دست‌کم ۳۵۰ دانش آموز دختر و پسر از صنف اول تا کلاس سوم در مکتب/مدرسه سرخ‌ در در هفت کیلومتری شهر بامیان غذا تهیه کنند.

این بخشی از برنامه‌ای است که دولت افغانستان و سازمان ملل متحد برای افزایش امنیت غذایی در پیش گرفته است؛ توزیع یک وعده غذا برای دانش آموزان کلاس‌های ابتدایی در مکاتب.

وزارت صحت عامه(بهداشت) افغانستان می‌گوید که بیش از چهل درصد کودکان زیر پنج‌سال این کشور امنیت غذایی ندارند. تنها در ولایت فقیرنشین بامیان در مرکز افغانستان، ده و نیم درصد کودکان با مشکل امنیت غذایی دست و گریبان هستند.

منوی غذایی در روزی که ما از مکتب سرخ‌در دیدار کردیم "شله برنج" بود. غذایی سنتی در افغانستان که به گفته خانم وفا برای تهیه آن از برنج، کچالو/سیب زمینی، زردک، لوبیا، پیاز، بادنجان رومی (گوجه فرنگی)، روغن و نمک استفاده می‌شود. منوی غذایی در این مکتب هر روز تغییر می‌کند. خانم وفا می‌گوید: "غذای انرژی دهنده و میوه‌جات داریم که برای کودکان مفید است."

علی آقا ایوب ناصری، رئیس بهداشت بامیان می‌گوید: "یک و نیم درصد این کودکان با سوء تغذی شدید دچار هستند و ۹ درصد دیگر کودکان سوء تغذیه متوسط دارند. در مجموع بامیان ۵۶۰ هزار جمعیت دارد که بیست درصد آن کودکان هستند. به این ترتیب حدود ده هزار کودک در این ولایت دچار سوء تغذیه هستند."

اداره مرکزی آمار افغانستان جمعیت این ولایت را کمتر از ۵۰۰ هزار نفر اعلام کرده است.

آقای ناصری می‌گوید که فقر و عدم آگاهی خانواده‌ها دلیل اصلی این مشکل است. در برخی مناطق این ایده که کودکان نوزاد را تا دو سالگی به جز شیر مادر غذای دیگر ندهند، هم به افزایش عدم امنیت غذایی کمک کرده ‌است.

بیشتر ساکنان بامیان کشاورزند. بخشی از زمین‌های زراعتی دیمی (للمی) هستند و میزان محصولات آن نیز به برف و باران بستگی دارد. کچالو (سیب زمینی) و نان گندم غذای اصلی اکثریت ساکنان این ولایت است.

براساس بررسی سازمان ملل، از هر صد دانش آموز در مکاتب ولایت بامیان ده تا بیست کودک امنیت غذایی ندارند و از کوتاهی قد که از پیامد نبود امنیت غذایی است، رنج می‌برند.

زنان عضو گروه این پروژه، پس از آماده شدن غذا، آنرا به دو مکتب دخترانه و پسرانه سرخ‌در که کمتر از یک کیلومتر فاصله دارند، می‌برند و به تک تک شاگردان صنف اول تا سوم توزیع می‌کنند.

دختران دانش‌آموز با یونیفرم خاکستری رنگ، چادرهای سفید در صف‌های طولانی از صنف بیرون می‌شوند، دست‌های شان را می‌شورند و بعد از دریافت غذا دوباره به کلاس شان بر می‌گردند.

توزیع غذا در این دو مکتب، آزمایشی است. هدف حکومت افغانستان و سازمان ملل مبارزه با نبود امنیت غذایی. قرار است در پایان دوره دو ساله، میزان رشد این کودکان با دانش آموزان دو مکتب دیگر که برای آنان غذا توزیع نشده است، مقایسه شود.

عبدالرحمن شادان، مسئول ولایتی پروژه مصونیت غذایی در نمایندگی سازمان خوار و بار و کشاورزی سازمان ملل متحد ( FAO) در بامیان می‌گوید که انتظار دارند این آزمایش، آنان را به یافتن راه حل دایمی مشکل نبود امنیت غذایی کمک کند.

آقای شادان می‌گوید: "در ختم برنامه اطلاعات قد و وزن شاگردان با دو مکتب دیگر مقایسه می‌شود و پس از دریافت نتایجی که در پروژه پیش‌بینی شده، قرار است راهکاری تدوین شود که برنامه در سطح ملی برای کاهش و یا هم از بین بردن سوء تغذی در سراسر افغانستان اجرا شود."

رسیدن به این هدف دشوار به نظر می‌رسد، اما مقام‌های محلی بامیان امیدوارند تا پنج‌سال آینده نبود امنیت غذایی در میان کودکان زیر پنج‌سال را کاهش دهند.

در یک مرکز درمانی در بامیان به پروانه دختر نه ماهه روبرو می‌شوم. او سومین فرزند خانواده است و پس از آنکه دکتران در روستای محل زندگی شان از درمان او عاجز ماندند، به این مرکز مراجعه کرده‌اند.

رشد پروانه برابر با نیم رشد عادی همسن و سالانش بوده است. آزمایش خون و وضعیت فیزیکی‌اش حکایت از نداشتن امنیت غذای دارد و آن هم از نوع حادش. برای رفع این مشکل او باید هفته‌ها در بستر بیمارستان بخوابد.

ذکیه، مادر پروانه می‌گوید که اخیرا وضعیت فرزندش وخیم شده بود. او می‌گوید دخترش شیر مادر را نمی‌خورد: "با قاشق برایش شیر می‌دادم. به داکتر محل رفتم برایش شربت تقویت داد."

اولین کودک ذکیه زمانی که او ۱۸ سال سن داشت، به دنیا آمده بود. همسرش نیز سرباز است با حد اوسط درآمد ماهانه ۱۵ هزار افغانی (حدود ۲۰۰ دلار) ولی می گوید که دو فرزند بزرگترش صحتمند هستند.

نبود امنیت غذایی در بامیان یک مشکل جدی است، مسئولان شفاخانه مرکزی این ولایت می‌گویند روزانه ده‌ها مادر برای آزمایش کودکان شان از بیم آنکه دچار سوء تغذیه باشند، به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند.

آمار رسمی نشان می‌دهد که ۵۴ درصد مردم در افغانستان زیر خط فقر زندگی می‌کنند و دستکم ۴۴ درصد دیگر امنیت غذایی ندارند.